Odlomak

UVOD

Porodica je nezamjenljiva sredina u kojoj se čovjek formira kao ličnost, u kojoj živi zadovoljavajući neke od svojih najbitnijih potreba koje se samo u porodici i mogu da zadovolje. Porodica je specifična bio-socijalna zajednica ljudi. Ona ima veoma značajnu ulogu u razvoju čoveka, ali ne samo čovjeka nego društva uopšte. Porodica je posrednik između društva i pojedinca, ali porodica vrši više funkcija od bilo koje društvene grupe. Nastanak neke društvene grupe ima za cilj da se neka radnja obavi i takva grupa postoji dok postoje i potrebe, što znači da nakon prestanka potreba takva grupa može da se rasformira. Formiranjem porodice čovjek kao socijalno biće doživljava na taj način što njegov život ima sasvim drugačiji smisao bitisanja kada više nije sam nego pored njega postoji njegov bračni drug, djeca.

Riječ »porodica« danas se odnosi na različite pojmove. U najširem smislu to je »nerazdvojna cjelina osoba povezanih brakom ili usvajanjem« ili »rađanje pojedinca koji nasljeđuju jedan drugog« – što znači, »loza«, »rod«, »dinastija«. U užem smislu riječ porodica znači »rodbinsko povezane osobe koje žive pod istim krovom« – ili još uže »oca, majku i djecu«.

Moderna porodica je rezultat sveopšte industrijalizacije društva, koja je najprije zahvatila zapadnoevropske zemlje, a potom se proširila na veliki dio savremenog društva. Od proizvodne porodica se transformisala u potrošačku društvenu grupu

 

 

POJAM PORODICE

Riječ »porodica« danas se odnosi na različite pojmove. U najširem smislu to je »nerazdvojna cjelina osoba povezanih brakom ili usvajanjem« ili »rađanje pojedinca koji nasljeđuju jedan drugog« – što znači, »loza«, »rod«, »dinastija«. U užem smislu riječ porodica znači »rodbinsko povezane osobe koje žive pod istim krovom« – ili još uže »oca, majku i djecu«.
Porodica je specifična društvena grupa koja se historijski mijenjala i razvijala, u kojoj se prepliću društveno – ekonomski, biološki i psihički činioci. Biološki karakter porodice je jedan od osnovnih obilježja. Ono obuhvata dvije vrste međusobno povezanih ali različitih odnosa u kojima se prožimaju biološki, psihološki i društveni elementi: zadovoljavanje polnog nagona i emotivnih potreba ljudi, rađanje i podizanje dece. Iako ove kategorije se mogu odvijati i izvan porodice, one se najvećim dijelom odvija u porodici.
Iako nam se čini da o porodici uglavno dosta sve znamo, njeno naučno proučavanje nije nimalo lako, tako da u ovoj oblasti postoji niz neraščišćenih pitanja i problema – počev od historijskog razvoja porodice, preko njene strukture i funkcija, odnosa prema globalnom društvu, unutrašnjih odnosa i dinamike. Složenost porodice kao posebne društvene grupe i teškoće koje se javljaju u njenom proučavanju iziskuje saradnju veklikog broja nauka, kako prirodnih tako i društvenih.

 

 

Oblici srodstva

Porodica je središte oko koga se uobličava čitav niz srodničkih veza i odnosa. Najvažniji oblik srodstva je:

  • Krvno srodstvo ili prirodno srodstvo koje se zasniva rađanjem,
  • Tazbinsko srodstvo ( koj se stvara ženidbom ili udajom),
  • Adoptivno srodtvo ( nastaje usvajanjem) i
  • Duhovno srodstvo (kumstvo, pobratimstvo).

 

 

Generacije ili pokoljenja

Generacija ili pokoljnje je skup ljudi bliskih po godištima, vremenu življenja koja stoji u vezi sa srodstvom ukoliko ovo nosi podjelu, ne samo na pretke i potomke, već i na starije i mlađe. Odnosi između oca i sina su generacijski odnosi. Sa razvojem društva generacija je uglavnom dobijala društvena obilježja i razvrstavala se prema starosti, ekonomskoj aktivnosti i biološkoj reprodukciji. Tako je starija generacija ekonomski neaktivna, ali i biološki neproduktivna, srednja generacija je ekonomski aktivna i jedina sposobna za obezbjeđenje potomstva. Mladi su ekonosmki nekativni, a isključeni iz ljudske reprodukcije. U današnjim porodicama često žive i po tri generacije, pa se zbog brzih promjena u društvu događa da nastupe krize u takvim porodicama, odnosno sukobi generacija, iz razloga različitog tumačenja i shvatanja svijeta.
Porodica je i bio-socijalna i psihička zajednica, što znači da porodica vodi brigu oko podizanja, zaštite i vaspitanja djece. Ovo je jedna od bitnih uloga porodice. Međutim briga oko podizanja i vaspitavanja djece zavisi mnogo od uslova i mogućnosti roditelja. Često se događa da zbog loših materijalnih uslova oba roditelja su previše posvećena poslu, pa brigu o djeci ne preuzima niko i takva djeca se obično prepuštena sama sebi. Društvena zajednica je oduvijek regulisala krvno-srodničke odnose u porodici. Najranije uređenje porodice vršilo se pomoću običaja, morala, a naročito religije, a kasnije je ove oblike zamjenilo pravo.

 

 

OBLICI PORODICE

U zavisnosti od kritrijuma mogu se razlikovati sljedeći oblici porodice:
Prvi oblik porodice je totemskog klana za koje je karakteristično zajedničko ime svih pripadnika roda, što je simbolizovano znakom i verovanjem o zajedničkom porijeklu. Djeca se u ovoj porodici određuju po materinskoj liniji, jer u njenoj osnovi leži grupni brak u kojem se ne zna ko je otac, ali kako je rađanje pod zaštitom klana, sva djeca su na neki način njegova, zajednička. Istorijski posmatrano ovo je doba matrijarhata.
Iz totemske porodice razvoja se porodična kućna zajednica. Pojavu očinske porodice znači da se krvna veza određuje prema ocu. Historijski gledano ovaj period kada uloga oca postaje veoma važna za porodicu naziva se još i period patrijarhata.
U patrijahalnoj konjugalnoj porodici je razvijena dominacija patrijahalnog vođe, starješine koja donosi određivanje potomstva isključivo po očinskoj liniji. Starješina porodice ima apsolutnu vlast, nad svim članovima porodice, a naročito nad ženama i odlučuje o udaji, ženidbi, a često i o začeću i broju djece.
Individualna konjigalna porodica obilježava savremeno društvo. Ova porodica je zasnovana na monogamiji i nju čine samo najbliži srodnici, roditelji sa djecom. Odluke o potomstvu donose supružnici zajednički, a ono se računa po obje linije očevoj i majčinoj. Uloga oca je uslovljena delom iz biološke dijelom iz društvene aktivnosti.
Postoje i drugi kriterijumi za određivanje oblika porodice kao što su:

  • tradicionalna- porodica gde su uloge raspodeljene prema polu i uzrastu. U ovakvoj prodici tačno se zna položaj i ulogu koji imaju muški članovi porodice, i kakva prava i obaveze imaju žene.
  • patrijahalna – počiva na vrhovnom neprikosnovenom autoritetu oca »glave porodice«, u ovakvoj porodici najveći autoritet ima otac koji donosi sve odluke i njegova riječ je zadnja.
  • egalitarna (demokratska) – porodica gde je raspodjela uloga među polovima i generacijama u skladu sa sklonosti i sposobnostima svojih članova.
  • matrilinearna – to je porodica u kome se srodstvo računa po majci.
  • patrilinearna – u kojoj se »porodična loza« vodi po ocu i njegovim muškim precima
  • bilateralna – srodstvo se računa po obje linije
  • nuklearna – ovu porodicu sačinjavaju roditelji i djeca. Ovakv oblik porodice je karakterističan za savrmeno doba.
  • proširena- ovu porodicu čine i bliži i dalji srodnici koji žive pod istim krovom i u zajedničkom domaćinstvu.
  • potpuna – to je ona porodica koja se sastoji od supružnika i djece
  • nepotpuna – ovo je porodica u kojoj nedostaje jedan supružnik – roditelj ( zbog razvoda, smrti ili iz drugih razloga),
  • integrisana – to je porodica gdje postoji čvrsta povezanost članova porodice, gdje postoji osećanje uzajamnosti. U ovakvoj porodici njeni članovi se osećaju sigurno, zaštićeno i oni donose zajedničke odluke koje su integrisane. Kod članova ove porodice usađen je veliki osjećaj pripadnosti.
  • dezintegrisana – karakteriše udaljavanje članova jednih od drugih, odsustvo zajedničkih vrednosti i ciljeva, emocionalno »hlađenje« i ravnodušnost, povlačenje u sebe ili vezivanje za osobe van porodice. Za ovakvu porodicu možemo reći da ne postoji duboka emocionalna vezanost za svoje članove , tako da se njeni članovi osjećaju usamljeno i imaju strah da se povjere jedni drugima, a izlaz iz takve situacije nalaze u drugim porodicama, gde osjećaju lažnu sigurnost.

No votes yet.
Please wait…

Prijavi se

Detalji dokumenta

Više u Seminarski radovi

Više u Skripte

Više u Sociologija

Komentari