1
Univerzitet u Zenici
Filozofski fakultet
Odsjek za razrednu nastavu
Predmet: Dokimologija
1. DOKIMOLOGIJA I SRODNI POJMOVI
Dokimologija – grč.
dokime
– pokušaj provjeravanja,
logos
– istina, nauka
utemeljena 40ih godina 20. stoljeća, u vrijeme kad se u razvijenim zemljama Evrope i SAD
javljaju potrebe za istraživanjima kojima će se nastojati proučiti uticaj niza činilaca na
ocjenjivanje u školi, ali i u drugim djelatnostima u kojima su se jasno isticale teškoće i
nedostaci subjektivnosti u mjerenju.
U
Pedagoškom rječniku
se dokimologija definiše kao naučna disciplina novijeg datuma koja proučava
tehniku i organizaciju ispita i pitanja objektivnosti i adekvatnosti ocjena u školi.
Enciklopedijski rječnik
pedagogije ističe da je to "...disciplina (psihološka) koja sistematski proučava
tačnost, sistematičnost, objektivnost i pouzdanost ispita, ocjenjivanja, različitih metoda takmičenja i
sl.“
Najčešče srećemo shvatanje da je ovo didaktička disciplina koja proučava sisteme ocjenjivanja
ponašanja ispitivača i ispitanika.
Zadatak dokimologije
po T. Grginu je da prouči, pronađe i praksi ponudi valjane načine i postupke
prosuđivanja i ocjenjivanja. Isti autor pravi
razliku između školske i drugih oblasti dokimologije
, te
ovu naziva školska dokimologija, dakle, smatra je užom dokimološkom disciplinom, jer se ona izričito
posvećuje pitanjima ispitivanja i procjenjivanja učenickih odgojno-obrazovnih postignuća u školama.
Osnovna funkcija
– da identifikuje i prouči uticaj svih onih faktora koji, posebno u subjektivnom
načinu ispitivanja i procjenjivanja znanja, kvare metrijsku vrednost školskih ocjena, a zatim ima
zadatak dalje da pronalazi načine i postupke što objektivnijeg i pouzdanijeg, a time i valjanijeg,
ispitivanja i mjerenja ucenickih znanja i drugih odgojnoo-obrazovnih postignuća.
Zaključuje se da bi se predmetno dokimologija mogla odnositi na proučavanje pitanja vezanih za
sistematičnost ocjenjivanja, objektivnost i pouzdanost ocjene i ispitivanja, validnost i objektivnost
školskih ocjena, metode i postupke kojima se dolazi do školske ocjene i sl.
2
1.1. NASTANAK I RAZVOJ DOKIMOLOGIJE
Pojam dokimologije, pa i sam termin, prvi je upotrijebio
Henri Pieron
1922. godine. Nalazimo ga i u
njegovom rječniku Vocabulaire de la psychologie, I izdanje, 1951. godine. U jednom svom radu iz
1963. godine H. Pieron koristi i u naslovu ime ove nove naučne discipline: Examen et docimologie.
Konstruišući naslov ove discipline (koristeći se grčkim terminima: docime i docimazo), H. Pieron je
smatrao da je dokimologija jedna od disciplina (grana) moderne pedagogije.
Literatura pominje još daleku 1205. godinu p.n.e. kao vrijeme prvog pominjanja neke vrste
ispitivanja. U to vrijeme, kaže se, u Kini, je car Sun, svake treće godine vršio provjeravanje svojih
službenika (podanika). Nakon tri uzastopna ispitivanja ovi su napredovali, ili su, pak, otpuštani.
Smatra se da je u Evropi termin "ispitivanje" ušao u upotrebu tek u XVII vijeku i odnosio se samo na
usmene ispite.
Prvi pismeni ispit
uveden je 1702. godine na Trinity Kollege - Cambrige. Vremenom, posebno potkraj
XIX veka, zbog teškoća kombinovanja usmenog i pismenog rezultata ispitivanja, pismeno ispitivanje
sve više potiskuje usmeno.
Za Englesku i Ameriku je ovo posebno karakteristično. Savremeni
američki sistem
koristi u ispitivanju
više testove, svih vrsta i namjena, a u običnom svakodnevnom komuniciranju skoro da i ne postoji
razlika između testa i ispita. Ova činjenica, dakle, ovaj način ispitivanja, tj. njegova dominacija, ima
početke u pedesetim godinama XIX veka, narocčito u borbi
Horace Manna
za pismeno provjeravanje.
Za nastanak testova i nove discipline psihotehnike (mjerenje psihičkih svojstava) vezano je najprije
ime
Jamesa M. K. Cattella
, koji je još 1890. godine objavio studiju o merenjima i testovima,
zagovarajući njome širu upotrebu testova u ocjenjivanju. Vezana za ovo je, u literaturi često
navodena činjenica da je J. Cattell, kao prvi asistent čuvenog Wundta, došao u Lajpcig 1883. godine i
kao njegov saradnik, radio, uglavnom, na proučavanju individualnih razlika, koje je Wundt ignorisao.
Dakle, na američkom tlu, počela je da se razvija nova disciplina, uvezena iz Njemačke –
psihotehnika
– početkom ovoga vijeka.
Prva naučna ispitivanja
o mjerenju u obrazovanju počela su u Francuskoj, na inicijativu Henrija
Pierona, njegove supruge i Henrija Laugera. Oni su, naime, u junskom ispitnom roku 1922. godine
organizovali istraživanje znacčaja intelektualnih i neintelektualnih svojstava 117 učenika na školski
uspjeh.
Na
Simpozijumu
o dokimologiji, održanom povodom XIII međunarodnog kongresa primijenjene
psihologije u Rimu 1958. godine, usvojena je rezolucija sastavljena od strane francuskog psihologa
Reuchlin, u kojoj se konstatuje stanje u oblasti ispitivanja i ocjenjivanja na svjetskom nivou i daju se
preporuke o neophodnosti primene svih tada poznatih dokimoloških dostignuća.
4
2. OSNOVNI DIDAKTIČKI POJMOVI
Između pojmova kao što su ocjenjivanje, mjerenje, vrednovanje postoji dosta tijesna povezanost. Uz
ove, u literaturi se cčesto sreće i termin evaluacija. Za mnoge neki od ovih pojmova imaju sinonimno
značenje, odnosno smatraju se jednim od oblika drugog pojma. Ovo posljednje često važi za pojmove
evaluacija, mjerenje i vrednovanje. Naime, u literaturi se često za pojam evaluacija mogu kao
sinonimi sresti termini vrednovanje i mjerenje, iako isti autori mjerenje smatraju samo jednim od
oblika vrednovanja i praćenja. I pore bliskosti, među srodnim pojmovima uočavaju se terminološke i
sadržinske razlike.
Ocjenjivanje
je postupak kojim se, prema utvrđenim propisima, prati odgojno-obrazovni rad učenika
i razvoj učenika i određuje nivo koji je učenik postigao.
Za sadržajno određenje ovoga pojma značajan je još jedan aspekt ocjenjivanja, koji je, u stvari, i
njegova važna odrednica, a odnosi se na mjerenje. Naime, mnogi autori za ocjenjivanje smatraju da
predstavlja jedan od svojevrsnih oblika mjerenja, koje se, za razliku od egzaktnih, zasniva na
subjektivnim tehnikama i postupcima.
Pojam ocjenjivanja ponekad se ograničava na davanje opšte brojčane ocjene, te se iz potreba da se
obuhvate sve strane učenikove ličnosti ocjenjivanje, odnosno, postupci koje ono podrazumijeva,
nazivaju vrednovanjem, dakle, poistovjećuju se znčenja ova dva pojma.
Postoji više načina ocjenjivanja. Najčešće se uočavaju postupci vezani za sadržaj i formu ocjenjivanja.
Vrste ocjenjivanja prema formi: numeričko (sud nastavnika izražen u vidu brojeva, 1 – 5, 5 – 10),
slovno (u vidu slova A, B, C) i opisno (zadovoljava, ističe se, ne zadovoljava). Vrste ocjenjivanja prema
sadržaju: sintetičko (obuhvata veći broj strana učenikovog odgojno-obrazovnog nivoa i napredovanja)
i analitičko (ima za cilj da obuhvati samo jedan aspekt).
Praćenje
je za većinu didaktičara složena, kompleksna i, trebalo bi da bude, kontinuirana djelatnost u
kojoj nastavnik, primenom odgovarajućih tehnika (testiranja, skaliranja, evidentiranja...) i
instrumenata, dakle, sistemom postupaka, tehnika i instrumenata dolazi do informacija o razvojnim
tokovima i nivoima ostvarenosti predviđenog cilja i zadataka odgojno-obrazovnog rada.
Mjerenje
se obično definiše kao poređenje nečega sa jedinicom ili nekim standardnim iznosom,
odnosno količinom određene stvari, kako bi se utvrdilo koliko je puta taj jedinični iznos sadržan u
onoj prvoj pojedinosti, odnosno u sadržaju koji se mjeri. Suština mjerenja je, dakle, u poređenju dvije
veličine, a funkcija mu je, kao i funkcija praćenja, informativna.
Ocjena
je sredstvo za registrovanje uspjeha učenika, dakle, to je izraz stepena ili svojstva, osobina po
kojoj se nešto razlikuje, karakteristika, ili konvencionalna vrijednost, tj. procjena koja pokazuje kako
se neko izvršenje, ostvarenje vrednuje. Funkcije ocjene se odnose na izražavanje suda nastavnika o
napredovanju i postignućima učenika, dakle, obavještavaju učenika i roditelja o postignutom uspjehu,
zatim služe kao osnova za prevođenje učenika u naredni razred, odnosno stepen obrazovanja;
motivišu učenike na veća zalaganja, a i pokazatelji su posebnih sposobnosti kao osnova za izbor
zanimanja i, naravno, informišu o efikasnosti školskog rada.
