Kreditni rizik u bankarstvu

/

Kreditni

rizik

u

bankarstvu

diplomski

rad

Mentor:

Kandidat: 

SADRŽAJ:

Uvod

...................................................................................................................................

3

I

Krediti

i

definisanje

finansijskog

rizika.

......................................................................

4

1.

Definisanje

finansijskog

rizika..............................................................................

4

2.

Ekonomsko

značenje

kredita.................................................................................

5

II

Pojam

i

pojavni

oblici

kreditnog

rizika

......................................................................

7

1.

Portfolio

rizik.........................................................................................................

7

2.

Trgovinski-transakcioni

rizik.................................................................................

7

3.

Parametri

kreditnog

rizika......................................................................................

8

4.

Rizik

zemlje...........................................................................................................

8

III

Stubovi

kreditnog

rizika

i

rizik

pojedinačne

transakcije

......................................

10

1.

Stub

I:

Rizik

pojedinačne

transakcije..................................................................

11

2.

Stub

II:

Portfolio

rizik..........................................................................................

13

3.

Rizik

individualne

linije.......................................................................................

15

IV

Bazelski

standardi

.....................................................................................................

21

1.

Preporuke

Bazela

I...............................................................................................

21

2.

Bazelski

standard

II.............................................................................................

21

3.

Operacionalizacija

kreditnog

rizika

kroz

Bazel

II...............................................

22

4.

Primjena

Bazela

II

u

zemljama

u

razvoju............................................................

23

V

Kontrola

rizika

i

implementacija

bazelskih

standarda

u

Crnoj

Gori

....................

24

Zaključak

........................................................................................................................

32

Literatura

........................................................................................................................

34

2

Uvod

finansijskih

kriza.

Međutim,

sve

veća

izloženost

dejstvu

brojnih

rizika,

zahtjeva

se

njihovo

upravljanje

i

kontrolu.

Savremena

poslovna

strategija

počiva

na

tri

važna

činioca:

novac,

vrijeme

i

rizik.

Izvještaji

finansijskih

institucija

predstavljaju

najvrijedniji

izvor

saznanja

o

tome

što

finansijskje

institucije,

odnosno

preduzeća

i

banke

rade

u

odnosu

na

identifikovanje

rizika

i

šta

sve

preduzimaju

da

bi

njime,

što

efikasnije

upravljali.

Finansijski

rizik

se

ispoljava

dvostruko,

u

materijalnom

i

nematerijalnom

vidu.

Materijalna

komponenta

predstavlja

gubitak

dijela

ili

cjeline

iznosa

ulaganja,

a

nematerijalna

komponenta

predstavlja

gubitak

poslovnog

ugleda

(referenće

i

imidz).

Dakle,

u

finansijskom

poslovanju,

rizik

bi

mogao

precizno

definisati

kao

mogucnost

da

plasirana

sredstva

neće

zaraditi

oćekivanu

štopu

prinosa

,

odnosno

da

će

nastati

gubitak

u

konkretnom

poslu.

Evo

nekoliko

kratkih

definicija

rizika:

-

vjerovatnoća

gubitka

ili

izloženosti

riziku,

-

opasnost

koja

može

prouzrokovati

gubitak,

-

imovina

ili

pojedinac

izložen

gubitku,

-

odstupanje

od

stvarnih

gubitaka,

-

psihološka

neizvjesnost

u

odnosu

na

gubitak,

-

gubitak

potencijalnog

iznosa

novčane

mase,

-

odstupanje

od

realnih

gubitaka

i

slično.

Uglavnom,

povećana

izloženost

jednom

od

finansijskih

rizika,

može

značajno

da

povećava

uticaj

i

drugih

rizika

zbog

njegove

međuzavisnosti,

odnosno

efekta

sinergije.

Jedan

od

najznačajnijih

i

najčešće

pominjanih

finansijskih

rizika

u

teoriji

i

praksi

jeste

rizik

u

bankarstvu.

Naravno,

postoji

više

različitih

vrsta

istog

i

to

sljedeće:

Kreditni

rizik

.

Banke

daju

kredite

i

preuzimaju

vrijednosnice,

koje

nisu

ništa

više

od

obećanja

plaćanja.

Kada

komitent

koji

je

posudio

sredstva

od

banke

ne

isplati

dio

ili

cjelokupni

iznos

obećane

glavnice

i

kamata,

ovi

loši

krediti

i

vrijednosnice

rezultiraju

gubicima

koji

naposlijetku

oslabljuju

kapital

banke.

Budući

da

vlasnički

kapital

obično

nije

više

od

10%

od

iznosa

bankovnih

kredita

i

rizičnih

vrijednosnica

ne

treba

previše

neispunjenih

obaveza

kredita

i

vrijednosnica

prije

no

što

kapital

banke

jednostavno

postane

neadekvatan

za

apsorbiranje

daljnih

gubitaka.

U

ovom

trenutku,

banka

propada

i

zatvorit

će

se,

osim

ako

je

regulatorna

tijela

ne

odluče

održati

na

životu

dok

se

ne

pronađe

kupac

za

nju.

Rizik

likvidnosti.

Taj

rizik

predstavlja

opasnost

od

neposjedovanja

gotovine

onda

kada

je

ta

gotovina

potrebna

za

pokrivanje

podizanja

depozita

i

za

ispunjavanje

4

kreditnih

zahtjeva

pouzdanih

komitenata.

Ako

banka

ne

može

na

vrijeme

prikupiti

gotovinu,

vjerovatno

će

izgubiti

velik

broj

svojih

komitenata

i

podnijeti

gubitke

u

zaradi

za

svoje

vlasnike.

U

slučaju

da

potraje

nedostatak

gotovine,

to

može

dovesti

do

nenadane

navale

ulagača

za

isplatom

uloga,

pa

čak

i

do

krajnje

propasti

banke.

Nemogućnost

banke

za

ispunjavanje

svojih

likvidnijih

potreba

uz

razumne

troškove

često

je

glavni

signal

da

je

ta

banka

u

ozbiljnim

problemima.

Rizik

kamatne

stope.

Banke

takođe

se

suočavaju

sa

rizikom

koji

utiče

na

njihov

raspon

tj.

opasnost

da

će

se

zarada

od

prihodonosne

aktive

smanji

ili

da

će

se

kamatni

troškovi

značajnije

povećati,

smanjujući

raspon

između

prihoda

i

rashoda,

a

time

i

neto

prihod.

Promjene

u

rasponu

između

prihoda

i

rashoda

banke

obično

se

odnose

bilo

na

odlike

menadžmenta

o

portfelju,

bilo

na

rizik

kamatne

stope-

vjerovatnost

da

će

promjenljive

kamatne

stope

rezultirati

značajnim

povećanjem

ili

smanjenjem

vrijednosti

i

povrata

od

aktive

banke.

Operativni

rizik.

Banke

se

suočavaju

sa

operativnim

rizikom

zbog

mogućih

nedostataka

u

kontroli

kvaliteta,

neučinkovitosti

u

proizvodnji

i

davanju

usluga

ili

zbog

običnih

grešaka

u

procjeni

menadžmenta,

te

promjene

u

konkurenciji

kako

novi

dobavljči

finansijskih

usluga

ili

napuštaju

tržišno

područje

određene

banke.

Valutni

rizik.

Veće

se

banke

suočavaju

sa

valutnim

rizikom

koji

proizilazi

iz

poslova

sa

stranom

valutom.

Najutrživije

svjetske

valute

se

kreću

uporedo

s

promjenjivim

uslovima

na

tržištu.

Banke

koje

trguju

ovim

valutama

za

sebe

i

za

svoje

komitente

stalno

se

izlažu

riziku

nepovoljnih

kretanja

cijena

i

na

kupovnoj

i

na

prodajnoj

strani

ovog

tržišta.

Rizik

od

kriminalnih

radnji.

Prevare

ili

krađe

službenika

ili

direktora

banaka

mogu

jako

oslabiti

banku

i,

u

nekim

slučajevima,

dovesti

do

njezine

propasti.

2.

Ekonomsko

značenje

kredita

U

ekonomskoj

i

finansijskoj

nauci

pojam

kredita

predstavlja

privredno-pravi

pojam

pod

kojim

se

podrazumijeva

dužničko-povjerilački

odnos

u

kome

povjerilac

ustupa

pravo

raspolaganja

novcem

dužniku

na

izvjesno

vrijeme

i

pod

izvjesnim

uslovima

(pokriće,

kamata,

rok,

način

otplate

itd.)

Kredit

je,

u

stvari,

privremena

usluga

koju

čini

povjerilac

dužniku

tako

što

mu

ustupa

na

raspolaganje

određenu

sumu

novca

ili

neki

predmet,

što

ukazuje

da

kredit

odvaja

na

neki

način

pravo

raspolaganja

od

sopstvenosti.

Bitno

je

da

kod

kredita

postoji

načelo

povratnosti.

Kredit

se

po

pravilu

daje

uz

određenu

kamatu

koja

je

dužniku

ustupljena

na

privremenu

upotrebu

i

raspolaganje.

Sam

izraz

kredit

potiče

od

latinske

rijeci

credo,

što

znaci

vjerovati.

Prvobitni

pojam

povjerenja

još

je

bitan

kod

ličnog

kredita,

gdje

se

zadužuje

pojedinac,

dok

se

u

masovnoj

upotrebi

kredita,

kreditni

odnos

manje

zasniva

na

ličnom

povjerenju,

a

više

na

sistemu

raznih

obezbjeđenja

i

garancija

koja

je

korisnik

kredita

dužan

da

obezbijedi

davaocu

kredita.

Novčani

kredit

u

zemljama

trzišne

ekonomije

izjednačava

se

sa

svim

ostalim

vrstama

robe,

iako

on

ima

posebno

tržište

i

posebnu

cijenu,

koja

se

izražava

u

visini

kamatne

stope.

Veliki

značaj

kredita

i

njegovog

uticaja

izražava

se

u

njegovoj

mobilizatorskoj

ulozi.

Bez

organizovanog

kreditnog

angažovanja

velike

sume

novca

koje

se

nalaze

u

privredi

i

kod

stanovništva

bile

bi

neiskorišćene.

Pošto

se

mobilišu

i

5

konćentrišu,

ta

sredstva

se

bankarskim

kreditima

usmjerava

tamo

gdje

su

najpotrebnija

i

najkorisnija,

čime

se

ubrzava

reprodukcija

i

doprinosi

jačanju

proizvodnih

snaga.

Finansijski

i

ekonomski

gledano

i

u

zemljama

tranzicije

kredit

ima

isti

značaj.

Kredit

se

u

privrednom

životu

zemlje

može

razvrstati

prema

nizu

kriterijuma:

Prema

obliku

u

kojem

se

daje

može

se

podijeliti

na

naturalni,

robnonovčani

i

novčani

.

Prema

upotrebi

tj.

namjeni

za

šta

se

koriste

sredstva

mogu

biti

potrošački

i

proizvođački

,

koji

se

dalje

mogu

podijeliti

na

obrtne

i

investicione

kredite.

S

obzirom

na

rok

odobravanja

i

naplate

krediti

mogu

biti

kratkoročni,

srednjoročni

i

dugoročni.

Prema

obezbjeđenju

kredita

postoje

lični

(personalni)

i

pokriveni

(realni

)

krediti.

gubitka.

Takođe

pomjeranje

faktora

rizika

u

pravcu

njegovog

rasta,

povecava

i

očekivani

tržišni

prihod,

što

je

bitan

parametar

kod

sekjuritizacije

kredita

i

kreditnih

derivata.

1.

Bankarski

portfolio

Kreditni

rizik

je

posebno

kritičan

kada

dođe

do

gubitaka

sredstava

u

kreditnim

plasmanima

ka

bitnim

klijentima.

Postoje

različiti

oblici

gubitaka:

kašnjenje

u

amortizaciji

sredstava,

restruktuiranje

uslova

zaduženja,

bankrot.

Jednostavni

incidenti

u

amortizaciji

kredita

kao

što

su

manja

kašnjenja,

sama

po

sebi

ne

predstavljaju

gubitak.

U

praksi

period

tolerancije

po

pitanju

kašnjenja

u

realizaciji

anuiteta

iznosi

3

mjeseca.

Ukoliko

ipak,

klijent

nije

spreman

na

duži

rok

da

realizuje

svoje

obaveze

banka

ima

alternative,

ili

da

ide

u

pravcu

konsolidacije

klijenta

i

reprogramiranja

kreditnih

obaveza,

ili

da

učestvuje

u

procesu

likvidacije

subjekata,

odnosno

njegove

akvizacije

ili

pripajanja

drugom

nekom

subjektu.

U

ovim

procesima

gubitak

banke

je

izvjestan.

Prema

tome,

može

se

zaključiti

da

gubitak

nestaje

u

situacijama

ozbiljnijim

od

običnog

incidenta

u

plaćanju.

Nije

lako

kvantifikovati

kreditni

rizik,

i

pored

činjeniće

da

je

iz

vremenskih

serija

moguće

derivirati

mogućnost

neizvršenja

obaveza

i

štopu

pokrića

uslijed

gubitka,

koja

zavisi

od

situacije

samog

subjekta.

Takođe

je

tesko

utvrditi

korelaciju,

međuzavisnost

gubitaka

ostvarenih

u

diverzifikovanom

portfoliju

banke,

odnosno

utvrditi

faktore

koji

utiču

na

detoraciju

ukupnog

portfolija.

2.

Transakcioni

–trgovinski

portfolio

Tržište

kapitala

vrijednuje

kreditni

rizik

emitenata

u

zajmotrazioca.

Kreditni

rizik

utrživih

zajmova

je

takođe

predmet

posmatranja

rejtinga

agencije.

Kreditni

rizik

je

ovdje

vidljiv

kroz

„credit

spread“,

razliku

oćekivanog

prihoda

od

„sigurnog“

plasmana,

odnosno

od

prihoda

plasmana

u

obvezniće

preduzeća.

Mogućnost

transakcionog

portfolia,

jeste

njegova

prodaja

prije

nego

hartije

od

vrijednosti

dospiju

u

gubitak.

Ukoliko

kreditni

rejting

dužnika

se

pogorša,

hartije

od

vrijednosti

se

mogu

prodati

po

nižoj

cijeni.

U

slučaju

neočekivanog

gubitka

pojavljuje

se

razlika

izmedju

cijene

hartija

od

vrijednosti

prije

i

poslije

objavljivanja

gubitka

dužnika

7

po

datoj

hatriji,

budući

da

je

cijena

prije

gubitka

znatno

veća.

Prodana

cijena

svakako

zavisi

od

likvidnosti

tržišta,

ali

svakako

jedan

od

faktora

koji

utiće

na

cijenu

je

i

kreditni

rizik.
Kreditni

rizik

kod

transakcionih

instrumenata

otvara

mnogobrojna

pitanja.

Koja

je

veličina

potencijalnog

gubitka

pojedinačnog

instrumenta

i

cjelokupnog

portfolija

u

budućnosti?

Da

li

je

tržišna

cijena

instrumenta

adekvatna

tržišnom

riziku?

Koja

će

biti

cijena

instrumenta

ako

se

rizik

realno

ostvari?

3.

Parametri

kreditnog

rizika

1

Glavne

komponente

kreditnog

rizika

su

izloženost

kreditnom

riziku,

vjerovatnoća

gubitka,

detoracija

kreditnog

rejtinga

i

proćenat

pokrića

gubitka.

Rangiranje

je

tradicionalno

utvrđivanje

kreditnog

rejtinga

zajmotražioca.

Najpoznatije

rejting

agencije

su

Standard

and

Poor

i

Fitch.

Rejting

agencije

radije

ocjenjuju

konkretan

dužnicki

odnos,

nego

zajmotražioca,

budući

da

se

rizičnost

svakog

kreditnog

plasmana

mijenja

zavisno

od

stepena

zaduženosti

zajmotražioca,

kolaterala,