Pomorski fakultet Bar
Novac i inflacija
Seminarski rad iz ,,ekonomije”
Profesor:
Student:
Prof. Dr. Milic Ognjen
Stojanovic Stefan
Bar,novembar 2017.godine
1. Novac
Novac i monetarne finasije predstavljaju jednu od najvažnijih područja ekonomije.
Novac ima specifičan oblik ekonomskog dobra, vrlo je ogračničen, sa aspekta količine robe
retka roba koju koristimo da bismo kupili neku drugu robu. Zato novac prestavlja važan
instrument transformacije neke imovine u neku drugu imovinu. A da bi ekonomski sistemi
upošte mogli funkcionisati, novac je nezamenjljivo sredstvo. Bogatstvo izraženo u novcu
možemo vrlo jednostavno direktno zameniti za drugu imovinu, odnosno proizvode i usluge.
Novac ima svoje četiti osnovne funkcije:
•
Sredstvo plaćanja
– znači da novac služi kao sredstvo razmene i da ga svi učesnici na
tržištu prihvatuje kao sredstvo plaćanja. Pojednici će se specijaloizvati u proizvodnji onih
proizvoda i usluga za koje imaju najviše sposobnosti i veština, a za svoje rezultate rada
ostvariće zaradu koja će biti isplaćena u novcu.
•
Sredstvo očuvanja imovine
– u određenim situacijama, držanje novca kao sredstva
očuvanja vrednosti može takođe biti trošak za vlasnika. Ako novac drži na tekućem računu u
banci, bez kamate, vlasnik tekućeg računa tada ima oportunitetni trošak. U većini slučajeva
kamatna stopa koju pojedinac može da dobije pri transferu u neki alternativni oblik jeste mera
oportunitetnog troška. Zato se oportunitetni trošak meri razlikom prihoda od kamata koja se
može zaraditi kada bi se isti iznos novca plasirao u imovinu koja nosi veću kamatu i dobit.
•
Mera vrednosti
, odnosno obračunska jedinica – znači da je novac sredstvo na osnovu
koga se iskazuje vrednost proizvoda i usluga. Kao obračunsku vrednost koristimo da bismo
vrednovali određene proizvode i usluge u odnosu na druge proizvode i usluge. Sredstvo
određenog plaćanja – podrazumeva i funkcije novca kao sredstva plaćanja i kao obračunske
jedinicie. Najčešeće se dug izražava u izosima obračunske jedinice, a palćanje duga se vrši
novcem kao sredstvom plaćanja. To pravilo je u pojedinim zemljama bilo izuzetno, tako što se
dug izražavao u novcu koji je imao funkciju obračunskog sredstava, a dug se isplaćivao u nekoj
drugoj valuti.
Osim svojih funkcija, novac ima i važne karakteristike, a to su: prenostivost, trajnost,
deljivost, standardizovanost i prepoznatljivost.
4
2. Pojam inflacije
Inflacija predstavlja disproporciju novčanih i robnih fondova u jednoj privredi tj. njenih
rashoda i prihoda, pri čemu su rashodi veći od prihoda. To je monetarna pojava od koje se
pokriće većih rashoda vrši iz nove emisije novca, što izaziva porast novčane tražnje koja je bez
robnog pokrića, pri čemu najčešće dolazi do porasta cena. Inflacija predstavlja porast opšteg
nivoa cena.
Prema nalazima istraživača koji su analizirali arheološke podatke iz drevnog grada
Mesopotamije, jednog od najstarijih kulturnih, političkih i trgovačkih centara civilizacije, prva
inflacija u istoriji se dogodila u Vavilonu. Nju je, prema tvrdnjama ovih naučnika, izazvao
legendarni osvajač Aleksandar Veliki, koji je dovlačio plen sa svojih osvajačkih pohoda,
najčešće u srebru. Ova inflacija je, prema nalazima, trajala oko jedne decenije.
1
Teško je naći neku ekonomsku temu i/ili fenomen koji je toliko mnogo analiziran, o
kojem je toliko mnogo pisano, a koji je uvek aktuelan, kao što je inflacija. Razlozi su brojni i
leže ne toliko u njenoj složenoj prirodi, cikličnosti pojavljivanja, isprepletenosti faktora uticaja
i njihovom raznolikom poreklu, koliko u njenom pogubnom i kriznom uticaju (obično
dugoročnom) na privredni rast i razvoj, preko deformacije svih osnovnih ekonomskih
pokazatelja. Inflacija je potencijalna kočnica i stalna opasnost za svaku privredu koja vreba iz
prikrajka i preti kao Domoklov mač da se pojavi kao reakcija na razne negativne pojave i
deformacije u privrednom, društvenom međunarodnom okruženju. Ona je multifaktorski
fenomen (u raznim oblicima i vrednostima), koji predstavlja neizbežan satelit svake tržišne
privrede. Nema opšte prihvaćene definicije inflacije, niti se stručnjaci mogu usaglasiti oko
objašnjenja njenih uzroka i posledica.
Inflacija je povećanje agregatnog nivoa cena u odnosu na vrednost novca ili još
jednostavnije to je pad vrednosti novca, a time i pad kupovne moći. Kupovna moć novčane
jedinice ogleda se u određenoj količini robe i vrsta usluga koje se može dobiti njenom
zamenom. Dakle, ako u određenoj privredi postoji inflacija, kupovna moć te valute pada.
U malim količinama inflacija se može smatrati izborom monetarne, fiskalne, ili
razvojne politike, obeshrabrujući čuvanje i gomilanje likvidnog kapitala i podstičući investicije.
Preko tog nivoa, međutim, efekat postaje preuveličan, i investitori se najednom nalaze u
situaciji u kojoj "investiraju u inflaciju", što samo dalje podstiče inflaciju. Iz svih ovih razloga,
i potrebe za ograničavanjem inflacije preko malenih stopa koje diskontuju prošlu ekonomsku
aktivnost i dekuražiraju gomilanje gotovine, najveći broj Centralnih Banaka formulišu za
osnovni cilj stabilnost cena, uz osetnu, ali malu i kontrolisanu stopu inflacije kao cilj.
Nezavisne monetarne institucije, međutim, uglavnom mogu reagovati elastično i prilagođavati
1
5
