ISTORIJA POJMA STVARALAŠTVA
Kreativni potencijal kao osnova stavralaštva inherentno je svojstvo svakog pojedinca, osnov je
kulture i celokupne ljudske delatnosti. Stvaralaštvo se uglavnom odnosi na procese umetničkog
stvaranja i umetnička dela kao krajnje rezultate tog procesa. U različitim kulturama i istorijskim
epohama ovom delu ljudske prirode različito se pristupalo.
U ranim periodima razvoja civilizacije sposobnost kreacije pripisivala se uglavnom mitskim
bićima i natprirodnim pojavama, odnosno faktorima koji su spolji u odnosu na čoveka. Ovakvo
shvatanje objašnjava se niskim stepenom razvoja nauke i malom kumulacijom znanja što je
uslovilo visok nivo nerazumevanja pojava koje se odigravaju u prirodi, i šire, u kosmosu.
Tako su tako još stari Grci i Rimljani, i pored razvoja različitih filozofskih disciplina i teorije
umetnosti, smatrali kako se izvor inspiracije može tražiti isključivo u muzama i određenim
božanstvima, dok je čovek samo primalac i izvršitelj njihovih zamisli. Tokom srednjeg veka i
hrišćanske dominacije u svim oblastima života, svojstvo kreacije pripisivano je isključivo Bogu,
sve dok se u periodu renesanse akcenat konačno nije postavio na čoveka kao osnovnog nosioca
kreativnosti.
Tek sa razvojem moderne nauke u XVIII veku, počinje se i sa proučavanjima ljudske kreativnsti
i faktora koji utiču na njen razvoj. Prva istraživanja kreativnosti uglavnom su se zasnivala na
introspektivnoj analizi tog procesa od strane samih stvaralaca. U ranom periodu razvoja
teorijskog i metodološkog okvira za naučno proučavanje stvaralaštva, početkom XX veka,
nastaje i prvi teorijski model koji objašnjava tok kreativnog stvaranja i to u pet faza. Međutim,
kao formali početak teorijskog proučavanja kreativnosti uzima se rad DŽ.P. Gilforada i
Američkog društva psihologa, koji su u svrhu ovih istraživanja koristili psihometrijske testove,
što je izazvalo brojne kontroverze među naučnicima koji su smatrali primenu kvantitativnih
metoda neprimerenom za istraživanje ovako kompleksnog fenomena.
U modernoj psihologiji dominantni pristupi o ovom procesu su kognitivno- bihejvioristički, koji
se temelji na predpostavkama proverljivosti istraživačkih rezultata i uvažava uticaje kako
okoline, tako i biološke osnove ljudskog centralnog nervnog sistema. Druga struja je
humanistička škola, koji kreativnost smatra urođenim svojstvom čoveka i njegove potrebe za
stalnim rastom i razvojem. Međutim, potpuno razumevanje fenomena stvaralaštva moguće je
samo primenom višedimenzionalnog i interdisciplinarnog pristupa.
Ključne reči:
stvaralaštvo, kultura, društvo, kreativnost, nauka,
Moje mišljenje je da su orginalnost i kreativnost unutrašnje svojstvo svake pojedinačne
individue, ali da njihov razvoj zavisi i od određenih faktora koji su spoljnji u odnosu na nju. Od
unutrašnjih faktora istako bih inteligenciju, radoznalost i određene crte ličnosti, a od spoljašnjih
delovanje šireg društvenog okruženja, porodice i obrazovanog sistema. Naučni pristup ovoj
pojavi trebalo bi da obuhvati saznanja iz svih oblasti koje se bave proučavanjem ovih faktora.
