Čegar, Stevan Sinđelić i Ćele-kula u Prvom srpskom ustanku

Seminarski rad

Čegar

Brdo Čegar se nalazi u Srbiji, 6 kilometara severnoistočno od grada

, između

. Brdo je poznato po tome što se tu odigrala

Bitka na Čegru u

Prvom

srpskom ustanku

Brdo Čegar

Današnji spomenik u obliku kule — simbola srpskog vojnog logora, podignut je povodom
pedesetogodišnjice oslobođenja Niša od Osmanskog carstva, 1. juna 1927.

Prilaz spomeniku na Čegru
Spomenik na Čegru

Seminarski rad

Prvobitni spomenik je ostao u niši novog, iznad kojeg je 1928. godine postavljeno bronzano
poprsje Stevana Sinđelića, rad vajara Slavka Miletića.

Stevan Sinđelić Bronzano poprsje Stevana Sinđelića

Stevan Sinđelić

Stevan Sinđelić je rođen 1770. godine u selu Vojsci, u Moravskom okrugu
(po nekim izvorima, rođen je u selu Grabovac). Njegov otac, ugledni zanatlija Radovan Rakić
je umro vrlo mlad, pa se Stevanova majka, Sinđelija, preudala.

Zato su ga ljudi po majci Sinđeliji prozvali Sinđelić. Pre ustanka služio je kod čuvenog
resavskog kneza Petra, koga su dahije pred početak ustanka posekle. Još pre nego što će
podići ustanak, Karađorđe je prelazio preko Velike Morave i sastajao se sa Sinđelićem i
dogovarao se o početku ustanka, pa je Sinđelić počeo da prikuplja narod resavskog kraja za
ustanak protiv osmanske vlasti. Čim je objavljen ustanak u Orašcu, Karađorđe je o tome
obavestio Stevana Sinđelića.

Stevan Sinđelić je odmah pobunio celu Resavu. Osmanlije, koji su bili u Ćupriji, čim su čuli
za ustanak Srba kreću protiv ustanika. Stevan Sinđelić je to na vreme saznao, pa ih je spremno
dočekao na Jasenjaru, između Svilajnca i Ćuprije i potukao do nogu. To je bilo njegovo prvo
bojevanje i prvi ratni uspeh.

Posle toga, Sinđelić je učestvovao u boju na Ivankovcu sa Milenkom Stojkovićem i Petrom
Dobrnjcem, gde su svi skupa pobedili Hafis-pašu, kad im je Karađorđe došao u pomoć. U
boju na Ivankovcu, Stevan Sinđelić se pokazao kao dobar i sposoban vojskovođa, pa ga je
Karađorđe postavio za resavskog vojvodu.

Seminarski rad

Boj na Čegru

Bitka na Čegru je jedna od presudnih bitaka vođenih u

Prvom srpskom ustanku

između

ustanika i

. Bitka se odigrala

. godine na brdu

(potkovica, stopalo) kod sela

Kamenica

nadomak

Niša

Posle slavnih pobeda na Ivankovcu, Mišaru i Deligradu, ustanici su spremili opšti ofanzivni
plan u svim pravcima neosloboćene zemlje, tako da je i Niš došao u obzir za osloboćenje od
Turaka. Karaćorće i ostale vojvode očekivali su od produženja rata ne samo proširenje granice
novooslobođene Srbije, nego oslobođenje i ostalih naših oblasti ispod Turaka, zato su spremili
opšti ofanzivni plan u ovim pravcima.

Vožd Karađorđe imao je sledeći plan: ,,

Da se srpska vojska okrene samo na jednu stranu

Jer, kako je objašnjavao ,,

Više Niša ima Derven, da se može uhvatiti i tamo u Crnoj Reci

postaviti drugi Deligrad i Turcima prekinuti put za Niš

". Premda je Karađorđe bio za

ofanzivni rat, nije hteo da se daleko nadire, dok su narodne starešine bile suprotnog gledišta.

Stoga Karađorđe uputi ka Nišu oko 18.000 vojnika pod komandom Miloja Petrovića —
Trnavca i sa njim vojvode: Petra Dobrnjca, Stevana Sinđelića, hajduk Veljka Petrovića, Iliju
Barjaktarevića i dr. Uopšte te godine srpska vojska preduzela je ofanzivu i izvršila operacije
prema svom planu u četiri pravca i to: vojvoda Milenko Stojković krenuo je na istok u pravcu
Vidina, knez Sima Marković pošao je preko hučne Drine u Bosnu, dok je Karađorđe sa svojim
Šumadincima krenuo na jugozapad kako bi se sastao sa crnogorskom vojskom.

Krajem aprila 1809 ugovorio sa izaslanicima crnogorokog vladike Petra I na saetanku u
Topoli, da zajednički udare na neprijatelja, kako bi Bosnu što pre oslobodili od turske vlasti.
Na jug prema Nišu kako malo pre rekoomo bio je upućen Miloje Petrović. Kum Miloja
Petrovića, Mladen Milovanović bio je predsednik Saveta i vrlo poverljiva ličnost Karađorđa,
te je njegovim zauzimanjem Miloje postavljen za komandanta južnog fronta umesto Petra
Dobrnjca, dotadašnjeg komandanta Deligrada —inače velikog neprijatelja Mladena i Miloja.

Mladen je mislio da će srpska vojska sigurno uzeti Niš, pa se prosto plašio, da se Petar
Dobrnjac kao njegov neprijatel ne obogati ratnim plenom po oslobođenju Niša, te nagovori
Karađorđa da postavi Miloja za komandanta, nadajući se da preko njega dobije najglavniji
deo plena za sebe. Eto u takvim okolnostima vođena je borba na frontu prema Nišu.

Trupe Miloja Petrovića krenule su 15. aprila 1809. godine od Deligrada u pravcu Niša i to
starim putem preko Mozgova, Subotinca i dalje preko Krupca i Leskovika na Popadiku i
Kamenicu gde je stigla 21. aprila te godine, pošto je tako prešla put od 40 kilometara. Izgleda
da je Srbija tada raspolagala sa 45.000 ratnika od kojih je Karađorđe poveo u pravcu Novog
Pazara oko 10.000 ljudi; prema Drini bilo je upućeno oko 8.000 ljudi; dok je prema Nišu
pošlo oko 18.000 vojnika.

Seminarski rad

Određivanje snage zaživeilo je od važnosti pojedinih operacijskih pravaca, što jasno pokazuje
da je najveća snaga upućena prema Nišu, čiji su strategijski značaj ustanici dobro uočili. Kad
je stigla srpska vojska u Kamenicu, vojvode su održalič ratni savet, na kome su bila
zastupljena dva gledišta: Jedni su bili za to da se odmah udari na Niš, a drugi zastupali
suprotno gledište, da se Niš ne napadne odmah. Koje je gledište zastupao Miloje Petrović a
koje Petar Dobrnjac i Hajduk Veljko Petrović, teško je reći. Odlučeno je da se ne napada
odmah Niš, te su počeli sa utvrćivanjem položaja i kopanjem šančeva.

Turci su pokušali u više mahova, da onemoguće učvršćivanje ustaničke vojske, ali u tome
nisu uspeli. Naprotiv, ustanici su nastojali da blokiraju Niš, kako bi ga primorali na predaju.
Videvši da Nišu preti opasnost, mnogi Turci pokupe svoje dragocenosti i stvari od vrednosti i
krenu u pravcu Sofije. Doznavši za to Hajduk Veljko napadne sa vojskom taj turski karavan u
klancima izmeću Niša i Bele Palanke, pobije tursku oružanu posadu i veliki plen zarobi.

Do napada na Niš nije došlo možda iz tih razloga što se očekivao napad ruske vojske preko
Dunava na Turke, ili pak zbog nesloge izmeću Miloja Petrovića i Petra Dobrnjca, premda je
turska vojska u Nišu bila brojno manja od naše ustaničke vojske.

Na ovom frontu bojište se nalazilo izmeću Matejevačke i Komrenske doline na kosama koje
se spuštaju od Kamenite glave u pravcu pomenutih dolina. Jačina srpske vojske bila je:
pešadija oko 10.000 vojnika, konjica 2.000 vojnika, artiljerija: 2 poljska, 2 šestofuntaša i 7 za
šanac topova.

Raspored trupa po šančevima bio je sledeći:

1. Na Ravništu kod Kamenice bio je glavni komandant Miloje Petrović, a ispred Ravništa bili
su u zasebnom šancu njegovi bećari

2. Desno krilo na Ravništu bilo je pod komandom Ilije Barjaktarevića, vojvode paraćinskog;

3. Levo krilo pod Belim Bregom blizu Gornjeg Matejevca, bilo je pod komandom Petra
Dobrnjca a tu je bio i Hajduk Veljko sa svojom konjicom

4. Rezerva na Temenom Vrhu bila jepod komandom Paulja Matejića, vojvode mlavokog;

5. Prednji položaj na Čegru bio je pod komandom Stevana Sinćelića, vojvode resavskog, koji
je imao oko 3.000 pešaka Resavaca i tri topa, dok konjicu nije imao.