SKRIPTA:

Međunarodno krivično pravo

Međunarodno krivično pravo

P r v i d e o

OPŠTA PITANJA MEĐUNARODNOG MATERIJALNOG KRIVIČNOG PRAVA

I - POJAM MEĐUNARODNOG MATERIJALNOG KRIVIČNOG PRAVA

Pravo kao društvena pojava može se posmatrati i doživljavati na više načina:





Samo jedna u nizu mnogobrojnih društvenih pojava koje u tom slučaju pokušavamo razlikovati od drugih

pojava te vrste.



Ogromna masa pravnih pravila kojima se uređuju raznovrsni društveni odnosi.



Sistem prava, kojeg treba razlikovati od pojma pravnog poretka. Pravni poredak se sastoji iz



normativnog elementa - iz pravnih normi (opštih i pojedinačnih),



faktičkog elementa - stvarnog ljudskog ponašanja

Pravni sistem je tvorevina koju čine



pravne ustanove (institucije), kao niži, i



pravne grane kao viši element tog sistema.

U pravnoj teoriji postoje razne podele pravnih sistema, od kojih je za nas najvažnija ona koja pravne sisteme deli na



unutrašnji pravni sistem (sistem određene države) i na



međunarodni pravni sistem (sistem međunarodnog prava).

U okviru ovih sistema sva njihova pravna pravila sistematizuju se u određene pravne grane, pa se tako međunarodna
krivičnopravna pravila sistematizuju u granu međunarodnog prava koja se naziva

međunarodnim krivičnim pravom.



Medunarodno krivično pravo se određuje kao skup propisa medunarodne zajednice država ili ugovora između pojedinih
država kojima se radi zaštite međunarodnih odnosa (međunarodnog mira i bezbednosti čovečanstva) određuju
međunarodna krivična dela i sankcije prema njihovim učiniocima.



Međunarodno krivično pravo predstavlja skup pravila i propisa sadržanih u aktima međunarodne zajednice i ugovorima
zaključenim između pojedinih zemalja kojima se određuju međunarodna krivična dela i sankcije u cilju očuvanja
međunarodnog mira i bezbednosti čovečanstva, kao i skup propisa kojima se predviđaju uslovi o pružanju međunarodne
pravne pomoći u pogledu primene krivičnih sankcija prema učiniocima krivičnih dela.



Međunarodno krivično pravo se određuje kao ukupnost krivičnopravnih normi vezanih za međunarodne odnose.



Značajna je i definicija prema kojoj međunarodno krivično pravo obuhvata "kako međunarodnopravne aspekte krivičnog
prava, tako i krivičnopravne aspekte međunarodnog javnog prava. Osim toga, ono obuhvata i supranacionalno krivično
pravo koje je tek u nastajanju". Međunarodno krivično pravo se pravno upotpunjuje kroz unutrašnje pravne sisteme na
koji način se uspostavlja jedna nova veza između država.

Poseban značaj ima odnos



međunarodnog krivičnog prava prema međunarodnom javnom pravu, kao i odnos



međunarodnog krivičnog prava i međunarodnog privatnog prava.

Kada govorimo

o odnosu međunarodnog javnog i međunarodnog krivičnog prava,

onda se, prvenstveno, misli na njihove dodirne

tačke, iako se ove dve grane prava ponegde i suštinski razlikuju.
Na primer, dok je u međunarodnom javnom pravu dovoljno postojanje načela

nullum crimen sine iure

, za međunarodno krivično

pravo nužno je načelo

nullum crimen sine lege

Uz to, direktna primena međunarodnog prava može se samo izuzetno dozvoliti, i

to samo

ukoliko unutrašnje pravo neko društveno negativno ponašanje ne predviđa kao krivično

delo, a postoji opšta saglasnost da

se radi o takvom delu. To je jedan od načina stvaranja supranacionalnog krivičnog prava. No, ne bi se smelo dozvoliti da načelo
zakonitosti po svom kvalitetu bude lošije od onog što važi u nacionalnom (unutrašnjem) krivičnom pravu. Međunarodno javno
pravo   prožima   međunarodno   krivično   pravo   duhom   internacionalizma   čime   se   ublažava   egoistička   koncepcija   apsolutnog
suvereniteta država, a koncepcija međunarodnog povezivanja dolazi do izražaja. Za odnos međunarodnog krivičnog prava i
međunarodnog javnog prava možemo reći da je to odnos prožimanja i dopunjavanja - međunarodno krivično pravo ništa ne
oduzima od međunarodnog javnog prava, nego samo detaljnije razrađuje pojedine njegove norme, i to u domenu krivičnog prava i
njegovih institucija.

Zajednička karakteristika

međunarodnog krivičnog prava i međunarodnog privatnog prava

je elemenat inostranosti, kao i pitanja

koja se odnose na državljanstvo, državnu

teritoriju,

lexfori

i sl.

Pri tome, treba imati u vidu i uticaj međunarodnog javnog prava na

međunarodno privatno pravo i međunarodno krivično pravo, pre svega putem odgovarajućih konvencija.

S druge strane, većina

normi međunarodnog privatnog prava spada u privatno pravo, dok međunarodno krivično pravo u celosti spada u kategoriju
javnog prava.

Pored toga, međunarodno krivično pravo je po svojoj prirodi obavezno pravo

(ius cogens),

dok u međunarodnom

privatnom pravu postoji autonomija volje.

"U međunarodnom krivičnom pravu domaći sud primjenjuje

lex fori

, dok u

međunarodnom

privatnom pravu rešavajući sukob zakona, domaći sud može doći u situaciju da na

određeni privatnopravni odnos

primijeni strani zakon. U međunarodnom privatnom pravu

primaran je izbor zakona koji na jedinstven način, a radi pravne

sigurnosti, reguliše

određeni privatnopravni odnos u široj zajednici. U međunarodnom krivičnom pravu važno je

da neko krivično

delo bude inkriminisano u svim državama ili bar u većini država, kako

eventualni učinilac ne bi migracijom iz jedne u drugu

državu izmakao gonjenju". U okviru mneđunarodnog krivičnog prava sva njegova pravile se mogu podeliti na dve velike grupe.
Prvu grupu čine pravila

materijalnog međunarodnog krivičnog prava

, dok u drugu grupu spadaju pravila

međunarodnog

krivičnoprocesnog prava

. Skup tih ustanova čini od njih posebne pravne grane.

Ove pravne grane su međusobno zavisne, pri čemu je ta zavisnost višestruka. Pravila međunarodnog materijalnog prava nužno
prethode procesnim pravilima.
Članom 129 Ženevske konvencije o postupanju sa ratnim zarobljenicima strane ugovornice ove konvencije su se obavezale da će
preduzeti svaku zakonodavnu meru potrebnu radi utvrđivanja odgovarajućih krivičnih sankcija protiv lica koja su izvršila ili koja
su izdala naređenje da se izvrši bilo koja od teških povreda te konvencije. Dakle, ova konvencija ne propisuje ni jednu krivičnu
sankciju za njene prekršioce, već to prepušta zakonodavnim organima zemalja koje su strane u toj konvenciji. To znači da domaći
sud koji u krivičnom postupku protiv nekog lica utvrdi tešku povredu konvencije, ne bi mogao optuženog oglasiti krivim, niti
kazniti   neposredno   primenjujući   ovu   konvenciju,   već   to   može   učiniti   samo   ako   je   domaćim   materijalnim   krivičnim
zakonodavstvom radnja optuženog lica određena kao krivično delo i za nju propisana krivična sankcija.
I unutrašnje materijalno krivično zakonodavstvo ima izvesne speciflčnosti, zbog kojih nije samo sebi dovoljno, već se u svojoj
primjeni nužno mora naslanjati na međunarodno pravo. Tako, na primer, domaći sud koji sudi za krivično delo ratnog zločina
protiv   ratnih   zarobljenika   nužno   se   mora   oslanjati   na   pravila   međunarodnog   prava   prilikom   donošenja   odluke   u   svakom
konkretnom slučaju. Ovo je zbog toga što dispozicija tog krivičnog dela ima blanketni karakter, s obzirom na to da optuženi može
odgovarati za ovo krivično delo samo ako je,

kršeći pravila međunarodnog prava

, prema ratnim zarobljenicima naredio ili učinio

neko od dela koje se nalaze u domaćem zakonu.
Pojam   međunarodnog   materijalnog   krivičnog   prava   -   podrazumevaju   se   specifične   odredbe   materijalnopravne   prirode
(materijalnopravna pravila) sadržane u međunarodnim opštim pravnim aktima, u nacionalnim krivičnim zakonodavstvima, kojima
su uređeni osnovna načela i instituti opšteg dela krivičnog prava na međunarodnom nivou, kao i obeležja pojedinih međunarodnih
krivičnih dela u užem smislu. Pri određivanju ovog pojma, polazi se od predmeta njegovog proučavanja. Prema jednom od tih
shvatanja, pod tim pojmom se podrazumevalo rešavanje pitanja prostornog važenja nacionalnih krivičnih zakona. Prema drugom
shvatanju, sadržaj ovog pojma obuhvata skup međunarodnopravnih akata iz kojih, za države koje su ih prihvatile, proizilaze
obaveze da u svom zakonodavstvu određena ponašanja propišu kao krivična dela i predvide kazne za njih. Postoje i shvatanja koja
ovaj pojam proširuju na pitanja ekstradicije, pružanja međunarodne krivičnopravne pomoći, te priznavanja odluka stranih sudova
donetih u krivičnim predmetima.

Sadržaj

međunarodnog krivičnog prava čine: odgovarajuće norme međunarodnog javnog prava (određeni međunarodni zločini,

prava i slobode čoveka, imuniteti, međunarodna jurisdikcija), zatim određene norme iz regionalnog međunarodnog javnog prava
(pravo Evropske unije, anglosaksonsko pravo), kompleks normi nacionalnog krivičnog prava postuliran međunarodnim
konvencijama, kao i odredbe nacionalnog krivičnog zakona o granicama represivne vlasti države, te kompleks procesnopravnih
normi (pružanje pravne pomoći), kao i pitanje dejstva stranih sudskih presuda i stranih procesnih radnji.

Činjenica je da je

međunarodno pravo u principu pravo koordinacije, a unutrašnje pravo - pravo subordinacije

Međunarodno materijalno krivično pravo ima za predmet naučnu obradu krivičnopravnih pojmova i instituta, njihovu
sistematizaciju, ali i izlaganje ne samo o tom pravu kakvo ono u datom trenutku jeste (izlaganje

de lege lata)

već i kakvo bi, u

cilju njegovog poboljšanja, trebalo da bude (izlaganje

de lege ferenda)

radi uspešnije borbe sa raznim oblicima kriminaliteta na

međunarodnom planu.

Specifičnost međunarodnog materijalnog krivičnog prava ogleda se u činjenici da sve do nedavno ova pravila nisu mogla biti
pronađena na jednom mestu, u nekom jedinstvenom pravnom aktu (kao u slučaju odgovarajućih zakona u unutrašnjem pravu
država), već su bila sadržana u pravnim aktima pojedinih

ad hoc

međunarodnih krivičnih tribunala.

Donošenjem i usvajanjem Rimskog statuta ICC učinjen je veliki korak napred u tom pogledu, jer taj statut sadrži odredbe o
najvažnijim institutima ove grane prava (o osnovnim načelima, krivičnom djelu, krivičnoj odgovornosti, vinosti, zabludi, o nekim
krivičnim sankcijama). Istina, ne može se reći da su te odredbe do kraja razvijene, ali je verovatno upravo zbog toga zadatak
nauke međunarodnog materijalnog krivičnog prava da ukaže na te nedorečenosti i predloži rešenja za njihovo poboljšanje u
budućnosti.

II - PREPREKE U RAZVOJU MEĐUNARODNOG MATERIJALNOG KRIVIČNOG PRAVA

Međunarodno krivično pravo se sporo, ali sistemski oblikuje iz početnih međudržavnih odnosa povodom krivičnih dela s
elementima inostranosti u samostalno pravo međunarodne zajednice koje ima sve više univerzalnih karakteristika.
Postoje dva razloga koji su predstavljali svojevrsne prepreke u razvoju ovog prava. Jedan od tih razloga je, u suštini, pravne
prirode, jer mu u pozadini stoji određeno pravno učenje, dok je drugi razlog političke prirode.
Prvi razlog predstavlja učenje o suverenosti država čije osnove su postavljene još u XVI veku. Njegov tvorac je francuski pravnik
i politički teoretičar Žan Boden. Glavna sadržina ovog pojma je nezavisnost u donošenju zakona. Suverena vlast je značila
isključivo pravo državnog suverena na određivanje radnji koje se mogu smatrati krivičnim delima, kao i koje sankcije za ta dela
mogu biti izrečene.

Razvoj ideje o državnoj suverenosti od tada se može pratiti u tri faze

U prvoj fazi

njenog razvoja rimski papa i car Svetog rimskog carstva predstavljali su apsolutnu vlast u Evropi pod tim carstvom

Tridesetogodišnji rat između nekoliko evropskih sila (1618-1648) završen je Vestfalskim mirom 1648. godine koji je doveo do

godine, proklamacijom vrhovnog komandanta savezničkih snaga za Daleki istok američkog generala Daglasa MekArtura, prema
nacrtu koji je napravio američki pravnik Kinan, a koji je potom postavljen za glavnog tužioca pred tim sudom. I ovaj tribunal je
bio nadležan da sudi za tri grupe krivičnih dela, i to najvišim japanskim oficirima, političarima i diplomatama. On se najviše bavio
ratnim zločinima koji su saveznike najviše pogađali, a to su ratni zločini protiv ratnih zarobljenika, koje su Japanci široko
praktikovali. Grupu A su predstavljala krivična dela protiv mira, grupu B su činili ratni zločini koji su obuhvatali kršenja zakona i
običaja ratovanja, a grupu C su činili zločini protiv čovečnosti kod kojih nije bio predviđen progon na verskoj osnovi.
Važnost ovih

ad hoc

sudova, a posebno Nirnberškog tribunala, leži u činjenici da njegov statut, kao i kasnija tzv.

Nirnberška

presuda,

sadrže niz načela koji su Rezolucijom broj 95 iz 1946. godine potvrđeni od strane Generalne skupštine Ujedinjenih

nacija, kao

opštevažeća načela međunarodnog prava.

Reč je o sledećim načelima: (1) svako lice koje učini delo koje predstavlja krivično delo po međunarodnom pravu, odgovorno je
za njega i za to delo se kažnjava; (2) činjenica da nacionalno zakonodavstvo ne propisuje kaznu za delo koje predstavlja krivično
delo po međunarodnom pravu, ne oslobađa njegovog učinioca od odgovornosti po međunarodnom pravu; (3) činjenica da je neko
lice učinilo delo koje predstavlja krivično delo po međunarodnom pravu, delujući kao šef države ili kao odgovorno lice vlade, ne
oslobađa ga od odgovornosti po međunarodnom pravu; (4) činjenica da je neko lice delovalo po naređenju njegove vlade ili
pretpostavljenog, ne oslobađa to lice od odgovornosti po međunarodnom pravu, pod uslovom da je u stvarnosti imalo mogućnost
izbora; (5) svako lice optuženo za krivično delo po međunarodnom pravu, ima pravo na pravično suđenje; (6) sledeća krivična
dela su kažnjiva kao krivična dela po međunarodnom pravu: a) zločini protiv mira - u njih spadaju: planiranje, pripremanje,
pokretanje i preduzimanje agresije ili rata kojima se krše međunarodni ugovori, sporazumi ili jemstva, kao i učestvovanje u
zajedničkom planu ili zaveri usmerenim na činjenje nekog od navedenih krivičnih dela; b) ratni zločini - u njih spadaju ubistvo,
zlostavljanje, deportaciju civiinog stanovništva sa okupirane teritorije radi prinudnog rada ili ostvarenja drugog cilja, ubistvo ili
zlostavljanje  ratnih zarobljenika  ili  lica na  moru, ubijanje  talaca, pljačkanje  javne  ili privatne  imovine, strahovito razaranje
gradova, varoši ili sela koje nije opravdano vojnim potrebama; c) zločini protiv čovječnosti - u njih spadaju ubistvo, istrebljenje,
porobljavanje, deportacija i druge radnje protiv civilnog stanovništva, pre ili u toku rata, odnosno progon na političkoj, rasnoj ili
verskoj osnovi, ako su preduzeti prilikom izvršenja ili u vezi sa izvršenjem nekog od krivičnih dela iz nadležnosti Nirnberškog
tribunala; (7) saučesništvo u izvršenju zločina protiv mira, ratnih zločina ili zločina protiv čovečnosti takođe predstavlja krivično
delo po međunarodnom pravu.
Ova načela su naknadno bila formulisana od strane Komisije Ujedinjenih nacija za međunarodno pravo, a zatim prihvaćena od
Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, 1950. godine.

Statut Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju
Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija, u vezi sa ratnim događanjima na teritoriji bivše SFRJ, najpre osniva ICTY. To je učinjeno
Rezolucijom Saveta bezbednosti iz 1993. godine. Nakon toga, ovaj organ Ujedinjenih nacija je, razmotrivši Izveštaj generalnog
sekretara Ujedinjenih nacija, doneo Rezoluciju kojom je jednoglasno usvojen Statut ovog međunarodnog krivičnog tribunala.

Statut Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju propisuje četiri vrste krivičnih dela:
- teška kršenja Ženevskih konvencija od 1949. godine;
- kršenje zakona i običaja rata;
- genocid;
- zločini protiv čovečnosti.

U članu 6 Statuta sadržane su odredbe o ličnoj krivičnoj odgovornosti, prema kojima ovaj tribunal ima nadležnost nad fizičkim
licima (pojedincima) kao učiniocima napred navedenih krivičnih dela. To, drugim rečima, znači da pred ICTY ne mogu krivično
odgovarati pravna lica (države i druge organizacije).
Član 7 Statuta sadrži odredbe o individualnoj krivičnoj odgovornosti. S tim u vezi, ovaj član na načelan način propisuje da: (1)
lice koje je planiralo, podsticalo, naredilo, učinilo ili na drugi način pomoglo ili podstrekavalo na planiranje, pripremu ili izvršenje
nekog od navedenih krivičnih dela, lično je odgovomo za krivično delo; (2) službeni položaj optuženog lica, bilo da je šef države
ili vlade ili odgovorno lice u vladi, ne oslobađa to lice od krivične odgovornosti niti se može uzeti kao olakšavajuća okolnost kod
odmeravanja   kazne;   (3)   činjenica   da   je   neko   od   navedenih   krivičnih   dela   učinjeno   od   strane   potčinjenog   ne   oslobađa   od
odgovornosti njegovog pretpostavljenog ako je on (pretpostavljeni) znao ili imao razloga da zna da će potčinjeni učiniti krivično
delo ili da ga je učinio, a pretpostavljeni je propustio da preduzme neophodne i razumne mere da spreči takvo delo ili da kazni
njegovog učinioca. Ovo načelo je od posebne važnosti, jer se radi o tzv.

komandnoj odgovornosti

, pri čemu je od važnosti i to što

se uspostavlja mogućnost odgovornosti i za nehat pri izvršenju krivičnog dela pretpostavljenog.; (4) činjenica da je optuženo lice
neko od navedenih krivičnih dela učinilo na osnovu naredbe vlade ili svog pretpostavljenog, ne oslobađa to lice od krivične
odgovornosti, ali se ova činjenica može uzeti u obzir kao olakšavajuća okolnost pri kažnjavanju ako ICTY utvrdi da to zahtevaju
interesi pravičnosti.

Statut Međunarodnog krivičnog tribunala za Ruandu
Ovaj tribunal je osnovan 1994. godine. Osnivanju tribunala prethodio je izveštaj Komisije Ujedinjenih nacija za ljudska prava u
kom je utvrđeno da je za tri meseca tokom 1994. u Ruandi izvršen genocid u kom je ubijeno između 500.000 i milion ljudi,
mahom civila iz plemena Tutsi. Tribunal se nalazi u Aruši i ima nadležnost za sledeća krivična dela:
- genocid;
- zločini protiv čovečnosti i
- kršenja člana 3 o zaštiti žrtava rata, zajedničkog za sve četiri Ženevske konvencije iz 1949, kao i dodatnog Protokola II iz 1977.
godine.

Ova nadležnost ograničena je teritorijalno

(ratione loci)

na teritoriju Ruande, kao i vremenski

(ratione temporis)

na sva navedena

krivična dela učinjena u periodu od 1. januara do 31. decembra 1994. godine.
Statut ovog tribunala institut individualne krivične odgovornosti uređuje na način na koji je to učinjeno i u Statutu ICTY, a kada je
reč o komandnoj odgovornosti - može se reći da su njegove odredbe o tome identične onim sadržanim u Statutu ICTY.
Međutim, u teoriji se ukazuje i na razlike između ICTR i ICTY. Razlika se, najprije, ogleda u činjenici da je nadležnost ICTR

ratione temporis

ograničena precizno i odnosi se na navedena krivična dela, pod uslovom da su učinjena na teritoriji Ruande u

periodu između 1. januara i 31. decembra 1994. godine, dok su ova pitanja u slučaju ICTY uređena na drugačiji način. Nadležnost
ICTY vremenski se prostire na period od 1. januara 1991. godine pa do dana koji utvrdi Savet bezbednosti po uspostavljanju mira.
Sledeća razlika je u tome što ICTY ima nadležnost za krivična dela učinjena u međunarodnom ili unutrašnjem oružanom sukobu,
dok je nadležnost ICTR ograničena samo na unutrašnji oružani sukob.
Najzad, bitna razlika između ova dva tribunala vezana je za krivično delo zločina protiv čovečnosti. Naime, ICTY, u vezi sa ovim
zločinima, ima nadležnost samo ako su učinjeni u toku oružanog sukoba, dok ICTR ima nadležnost za zločine protiv čovječnosti
samo ako su učinjeni na nacionalnoj, političkoj, etničkoj, rasnoj ili verskoj osnovi, tj. kada su učinjena sa diskriminišućom
namerom.

Statut Specijalnog suda za Sijera Leon
Od marta 1991. godine Sijera  Leone je  bio  žrtva građanskog rata koga je karakterisalo  masovno  nasilje, a koji je okončan
mirovnim sporazumom 1999.godine. Sporazum između Ujedinjenih nacija i vlade Sijera Leonea  o osnivanju Specijalnog suda za
Sijera Leone  potpisan je 2002. godine u Fritaunu. Specijalni sud je treći

ad hoc

međunarodni krivični sud, posle ICTY i ICTR, a

prvi u kojem će zasedati međunarodne (UN) i domaće sudije. Za razliku od ICTY, odnosno ICTR koji sude pojedincima samo za
krivična dela po međunarodnom pravu, Specijalni sud za Sijera Leone, prema pomenutom sporazumu, ima nadležnost da sudi
pojedincima kako za krivična dela po međunarodnom pravu tako i za krivična dela iz domaćeg prava. Specijalni sud ima uporednu
nadležnost sa domaćim sijeraleonskim sudovima, ali će moći u svako doba da zvanično zatraži od domaćeg suda da mu ustupi
nadležnost, pa će tako imati prednost nad domaćim sudovima poštujući načelo

ne bis in idem.

Specijalni sud je nadležan za

"gonjenje lica koja snose najveću odgovornost za ozbiljne povrede međunarodnog humanitarnog prava i sijeraleonskog prava
počinjene na teritoriji Sijera Leonea od 30. novembra 1996. godine. Ova činjenica predstavlja razlog zbog kojeg se, prema Statutu
ovog suda, sva krivična dela iz njegove nadležnosti mogu podeliti u dve grupe.

Prvu grupu

čine krivična dela po međunarodnom pravu, u koju spadaju zločini protiv čovečnosti (

ubistvo; istrebljenje;

porobljavanje; deportacija; zatvor; mučenje; silovanje, seksualno ropstvo, prisilna prostitucija, prisilna trudnoća i
svaki drugi oblik seksualnog nasilja; progon na političkoj, rasnoj, etničkoj ili verskoj osnov)

, povrede zajedničkog člana 3

Ženevskih konvencija (sve vrste ubistva, sakaćenja, svireposti i mučenja; uzimanje talaca; povrede ličnog dostojanstva, naročito
uvredljivi i ponižavajući postupci; izricanje i izvršavanje kazni bez prethodnog suđenja od strane redovnog ustanovljenog suda i
propraćenog svim sudskim garancijama koje civilizovani narodi priznaju za neophodne) i Dopunskog protokola II (član 3 Statuta -
"Specijalni sud je ovlašćen da goni lica koja su učinila teške povrede međunarodnog humanitamog prava: (a) namerno
usmeravanje napada na civilno stanovništvo kao takvo ili na pojedinačne civile koji ne učestvuju neposredno u neprijateljstvima;
(b) namerno usmeravanje napada na osoblje, postrojenja, materijal, jedinice ili vozila uključene u humanitarnu pomoć ili misiju
održavanja mira u skladu sa Poveljom Ujedinjenih nacija sve dok imaju pravo na zaštitu koja se pruža civilima ili civilnim
objektima prema međunarodnom pravu oružanog sukoba; (c) regrutovanje ili uključivanje dece mlađe od 15 godina u oružane
snage ili grupe i njihovu aktivnu upotrebu u neprijateljstvima"), te druge teške povrede međunarodnog humanitarnog prava (član 4
Statuta -

ibidem

Drugu grupu

krivičnih dela iz nadležnosti ovog tribunala čine krivična dela prema pravu Sijera Leonea, To su: (a) krivična dela

koja se odnose na zloupotrebu devojčica, u skladu sa domaćim Zakonom o sprečavanju okrutnosti prema deci. Ovo krivično delo
obuhvata sledeće oblike izvršenja: zloupotrebu devojčice mlađe od 13 godina; zloupotrebu devojčice izmedu 13 i 14 godina;
otmicu devojčice iz nemoralnih pobuda; (b) krivična dela koja se odnose na uništavanje imovine, u skladu sa domaćim Zakonom
o zlonamernoj šteti. U ovu grupu spadaju: paljenje stambenih zgrada - kuća u kojima ima ljudi; paljenje javnih zgrada, paljenje
drugih zgrada. Statut Specijalnog suda za Sijera Leone je od važnosti i za međunarodno materijalno krivično pravo i zbog odredbi
o   njegovoj   nadležnosti   nad   maloletnicima.   Veliki   broj   dece   je   bio   regrutovan   i   obučavan   za   vršenje   okrutnih   dela   u   toku
građanskog rata, postavilo se pitanje njihove krivične odgovornosti. Ovo pitanje rešeno je članom 7 Statuta Specijalnog suda za
Sijera Leone tako što je najpre isključena nadležnost ovog tribunala za ona lica koja su u vreme kada su učinila neko od krivičnih
dela iz nadležnosti tribunala bila mlađa od 15 godina. Za lica između 15 i 18 godina tribunalu je stavljeno u obavezu da prema
njima postupa sa dostojanstvom, vodeći računa o njihovim godinama i potrebi da se pomogne njihovoj rehabilitaciji, socijalnoj
reintegraciji i preuzimanju konstruktivne uloge u društvu, u skladu sa međunarodnim standardima ljudskih prava. Prema ovoj
kategoriji lica, ako utvrdi njihovu krivičnu odgovornost, tribunal ne može izreći zatvorsku kaznu, već neku od sledećih mera:
nalog o uputstvima i nadzoru nad brigom; nalog o radu za zajednicu; savetodavne usluge; hraniteljstvo; popravne, obrazovne i
programe stručne obuke; odobrene škole, te programe razoružavanja, demobilizacije i reintegracije ili programe službi za zaštitu
dece.

Statut Međunarodnog krivičnog suda
Osnivanje ovog suda  započelo je  osamdesetih godina  prošlog veka  kada  su Trinidad i Tobago, uputile  predlog Generalnoj
skupštini Ujedinjenih nacija povodom tog pitanja. Tokom 1994. godine Komisija Ujedinjenih nacija za međunarodno pravo
izradila je nacrt Statuta ovog suda koji će, nakon nekoliko razmatranja i izmena, biti usvojen 1998. godine. Do 2002. godine Statut
je ratifikovalo 60 država i iste godine je stupio na snagu. Po prvi put na jednom mestu u međunarodnopravnom dokumentu mogu
naći odredbe opšteg i posebnog dela materijalnog krivičnog prava. Odredbe Statuta, koje se odnose na opšte institute materijalnog

Statut određuje uračunljivost na negativan način, propisujući kada će se smatrati da učinilac nekog krivičnog dela nije uračunljiv.
U ovom slučaju to predstavlja osnov za isključenje krivične odgovornosti. Reč je o dva takva osnova, koji moraju postojati u
vreme izvršenja krivičnog dela:

- ako optuženo lice pati od duševne bolesti ili nedostatka koji razara njegovu sposobnost da procjenjuje nezakonitost ili

prirodu svog dela ili sposobnost da kontroliše svoje ponašanje

- ako stanje opijenosti tog lica razara njegovu sposobnost

da procijeni nezakonitost ili prirodu svog dela ili sposobnost da kontroliše svoje ponašanje da bi udovoljio zakonskim uslovima.
Medutim, u ovom slučaju, kao i u domaćem zakonodavstvu, ovo stanje se ne može uzeti u obzir kao osnov za isključenje krivične
odgovornosti ako je opijenost bila dobrovoljna pod okolnostima pod kojima je to lice znalo da će usled opijenosti verovatno
učiniti krivično delo

(actiones liberae in causa).

Za isključenje krivične odgovornosti, Statut predviđa još nužnu odbranu, krajnju nuždu i prinudu.

Nužna odbrana

- situacija u kojoj učinilac "postupa razumno da bi odbranio sebe ili drugo lice ili, u slučaju ratnih zločina, da bi

odbranio imovinu koja je bitna za opstanak tog ili drugog lica ili imovinu bitnu za ostvarenje vojnog zadatka, od neposredne i
nezakonite upotrebe sile na način srazmeran stepenu opasnosti koja prijeti tom ili drugom licu ili zaštićenoj imovini".

Krajnja nužda i prinuda

- ako su nastale kao posledica "pretnje neposredno predstojećom smrću ili trajnom ili neposrednom

ozbiljnom telesnom povredom tog ili drugog lica", zatim ako to lice "postupa na neophodan i razuman način da bi izbeglo tu
pretnju ukoliko ne namerava da uzrokuje veću štetu od one koju želi da izbegne".

Činjenična greška

je takođe osnov isključenja krivične odgovornosti, pod uslovom da poriče duševni elemenat kod učinioca. To

su one situacije u kojima učinilac u vreme izvršenja krivičnog dela nije svestan nekog njegovog obeležja (stvarna zabluda o biću
dela), odnosno ako pogrešno smatra da postoje okolnosti prema kojima bi, da su one stvarno postojale, to delo bilo dopušteno
(stvarna zabluda o okolnostima koje isključuju protivpravnost).

Pravna greška

u načelu nije osnov za isključenje krivične odgovornosti. Ovaj institut se svodi na učiniočevu grešku o tome da li je

njegovo ponašanje u konkretnom slučaju krivično delo iz nadležnosti ICC. Međutim, pravna greška može predstavljati osnov
isključenja krivične odgovornosti ako poriče duševni elemenat kod učinioca, kao uslov za postojanje krivičnog dela.

Za krivična dela iz svoje nadležnosti ICC može izreći sledeće krivične sankcije:
- zatvor u određenom trajanju koje ne može biti duže od 30 godina;
- doživotni zatvor. Ovu kaznu ICC može izreći kada to opravdavaju izuzetna težina krivičnog dela i lične okolnosti optuženog;
- novčanu kaznu;
- trajno oduzimanje prihoda, imovine i dobara koji su neposredno ili posredno nastali izvršenjem krivičnog dela. Izricanjem ove
krivične sankcije ne dira se u prava trećih lica, pod uslovom da su ta lica u odnosu na oduzete stvari postupala

bona fide.

(u dobroj

veri - ispravno)

IV - IZVORI MEĐUNARODNOG MATERIJALNOG KRIVIČNOG PRAVA

Pojam izvora prava se koristi u materijalnopravnom i formalnopravnom značenju. Formalni izvori međunarodnog krivičnog prava
se delom nalaze u međunarodnom javnom pravu (običajnom i konvencionalnom), a delom u unutrašnjem (nacionalnom) pravu.

Međunarodni izvori

Polazi se od Statuta Međunarodnog suda pravde. Prema tom statutu, ovaj sud primjenjuje:

(a) međunarodne konvencije, opšte ili posebne, koje predstavljaju pravila izričito

priznata od strane država u

sporu;

(b) međunarodni običaj, kao dokaz opšte prakse koja je prihvaćena kao pravo

;

(c) opšta pravna načela koja priznaju prosvećeni narodi;
(d) sudske odluke i učenja najpozvanijih stručnjaka međunarodnog javnog prava

različitih naroda, kao

pomoćno sredstvo za utvrđivanje pravnih pravila.

Ugovori, običaji i opšta pravna načela predstavljaju glavne izvore, a sudska praksa i doktrina - dopunske izvore međunarodnog
javnog prava. Jedan od glavnih izvora međunarodnog krivičnog prava svakako je Rimski statut ICC.

Međunarodni ugovori

predstavljaju najvažniji izvor međunarodnog prava, a posebno međunarodnog materijalnog krivičnog prava.

Predstavljaju saglasnost volja njegovih potpisnika s ciljem proizvođenja određenih pravnih efekata koji se ogledaju u nastajanju
određenih prava i obaveza, čijom realizacijom se žele postići određeni ciljevi. Specifičnost ovih ugovora ogleda se u činjenici da
su im potpisnici međunarodnopravni subjekti (države i međunarodne organizacije), a zavisno od toga ko je učestvovao u njihovom
zaključivanju mogu se razlikovati:

(1) univerzalni međunarodni ugovori

kada su donijeti u okviru i pod okriljem Organizacije Ujedinjenih nacija i

(2) regionalni međunarodni ugovori

kada su doneti od strane regionalnih organizacija (npr. Saveta Evrope, kakva je

EKLJP iz 1950.godine

Ono što je bitno kod ovih ugovora je to što "u načelu jednako obavezuju sve njihove stranke. To važi bez obzira na organ neke
države koji ih je sklopio ili na akt kojim su ratifikovani (potvrđeni); zatim "između ugovora ne postoji hijerarhija slična hijerarhiji
pravnih normi i pravnih akata u unutrašnjem pravu" - izuzetak je Povelja Ujedinjenih nacija kojom je propisan primat te povelje
nad drugim međunarodnim ugovorima u slučaju sukoba između obaveza koje proizilaze iz te povelje za države članice i obaveza
koje za njih proizilaze iz drugih međunarodnih ugovora.