JU OŠ ,, VUK KARADŽIĆ “ BISTRICA
STRUČNI RAD
ORGANIZACIJA I PRIMJENA PRIBLEMSKE NASTAVE U
TREĆEM RAZREDU OSNOVNE ŠKOLE
MENTOR: KANDIDAT:
ILMA ALIČKOVIĆ
BIJEL0 POLJE, 2014
Stručni rad Ilma Aličković
SADRŽAJ
UVOD
3
1.POJMOVNO ODREĐENJE PROBLEMSKE NASTAVE
4
1.1.Značaj problemske nastave
7
1.2.Šta je problem
8
1.3.Organizacija nastave putem problema
9
1.4.Problemska situacija
9
1.5.Artikulacija časa
14
1.6.Prednosti i nedostaci u problemskoj nastavi
16
1.7.Problemski model rada u nastavi prirode i društva
17
2.METODOLOŠKI PRISTUP
19
2.1.Problem i predmet istraživanja
19
2.2.Cilj i zadaci istraživanja
19
2.3.Hipoteze istraživanja
20
2.4.Karakter i značaj varijabli
20
2.5.Varijable istraživanja
21
2.6.Metodološki pristup
21
2.7.Populacija i uzorak
21
2.8.Metode, tehnike i instrumenti
22
2.9.Preliminarno istraživanje
22
2.10.Organizacija i tok istraživanja
23
2.11.
Statistička obrada podataka
23
3.REZULTATI ISTRAŽIVANJA
24
PRIJEDLOG MJERA
29
ZAKLJUČAK
30
LITERATURA
31
PRILOG
32
2
Stručni rad Ilma Aličković
1. POJMOVNO ODREĐENJE PROBLEMSKE NASTAVE
Od tri tipa nastave - predavačkog, objašnjivačkog, istraživačkog, opštem, naročito
intelektualnom razvoju učenika, ubedljivo najviše doprinosi istraživački. U savremenoj
didaktici se sve više i upornije zahtijeva da nastava ima istraživacki karakter. Ključni zadatak
škole je da učeniči shvate nastavni sadržaj toliko da znanja mogu samostalno primijeniti u
potpuno novim okolnostima. Time se najviše razvija njihovo stvaralačko mišljenje što je
glavni cilj problemske nastave. Različiti autori su različito definisali problemsku nastavu, ali
se u suštini, svi slažu. Rješavanje problema je stvaralačka aktivnost, i u susretu sa posebnim
zahtjevima, traži pronalaženje novih rješenja.
Američki psiholog Ganje smatra da su "problemi vrhunski tip učenja u hijararhiji koja se
kreće od najjednostavnijeg uslovljavanja, preko učenja pojmova i načela do samog rješavanja
problema", što ukazuje na kontinuirano učenje. To je tip nastave u kome učenici, samostalnim
istraživanjem i rješavanjem problema, razvijaju stvaralačko mišljenje. Organizacija i nastavni
postupci se tako biraju da maksimalno podstiču i održavaju misaonu aktivnost učenika i
doprinose razvoju njihovih mentalnih sposobnosti. Rješavanje problema predstavlja najviši
oblik učenja. Suštinu nastave putem rješavanja problema čine protivrječnosti između onoga
što je poznato i onoga što nije poznato, što treba otkriti rješavanjem problema. Problemska
nastava prožeta je zadacima u kojima dominiraju teškoce, prepreke, problemi i drugo.
To čini ovu nastavu:
zanimljivom
kreativnom
ona izaziva kod učenika radoznalost i tenziju
omogućava osamostaljivanje učenika da misle
razvija kod njih stvaralačke sposobnosti i dr.
Naše vrijeme traži potpuno angažovanje učenika, puno aktiviranje svih njegovih snaga i
sposobnosti:
samostalno služenje knjigom
korišcenje brojnih izvora znanja
4
Stručni rad Ilma Aličković
primjenu stečenih znanja u rešavanju problemskih zadataka.
Slika 1. Pojmovno određenje problemske nastave
5
Faze u rješavanju problema
(po Gelštat teoriji)
Pojmovi problemske nastave
Problem-nešto nepoznato što treba otkriti,
prepreka, teškoća.
Problemska situacija-velika radoznalost,
mobilisanje pažnje i interesovanja i visoka
misaona napetost.
Pojmovi problemske nastave
Problem-nešto nepoznato što treba otkriti,
prepreka, teškoća.
Problemska situacija-velika radoznalost,
mobilisanje pažnje i interesovanja i visoka
misaona napetost.
Faze u rješavanju problema
(po Gelštat teoriji)
Faze u rješavanju problema
(po Gelštat teoriji)
Ilumonacija
(iznenadno rješenje)
Ilumonacija
(iznenadno rješenje)
Stručni rad Ilma Aličković
Podstiče učenika na stvaralačke aktivnosti
Daje učenicima trajna znanja
Njeguje kritičnost, fleksibilnost i kretaivnost
Osposobljava učenike na korišćenje različitih izvora znanja
1.2. Šta je problem
U problemskoj nastavu srijeću se dva osnovna pojma: problem i problemska situacija.
Rješenje problema, koje je postavio nastavnik na nastavnom času, može da bude trenutni ili
bliži cilj, ali treba uvijek imati na umu onaj dalji i trajni cilj, a to je razvoj učenickog
stvaralačkog mušljenja. Rješavanje problema je sredstvo za postizanje tog trajnog cilja. Pojam
problem treba razgraničiti od pojma zadatak. Zadatak je mnogo širi i obuhvatniji pojam.
Problem je zadatak koji ima sledeće odlike
2
:
nešto nepoznato, neku prazninu koju treba otkriti i popuniti
različit broj mogućnosti za rješavanje
veliku kompleksnost
mogućnost za rješenje ne pomoću nekog ustaljenog obrasca nego je za rešenje
potreban stvaralački pristup i iskustvo
rješavanjem problema produbljuje se znanje, usvajaju nove strukture saznavanja i
razvijaju mentalne sposobnosti.
Kada se nađe pred problemom, učenik prvo treba da sagleda koji uslovi (podaci) nedostaju, a
to neće biti moguće ako krene "utabanim stazama" ustaljenim naćinom rješavanja. Moraće da
se osloni na produktivno, stvaralačko mišljenje. Pri rješavanju problema, postoji mogucnost
da svaki učenik može odabrati poseban način, put i postupak. Pošto se radi o aktivnosti
mišljenja posredstvom problemskih situacija, kod učenika dolazi do "formiranja saznajnih
interesa i modelovanja umnih procesa koji su adekvatni stvaralaštvu", što dovodi do veoma
složenih misaonih aktivnosti. Verthajmer, osnivac gelštat teorije, kaže da je bitna odlika
produktivnog mišljenja sagledavanje problemske situacije kao sastavnog dijela šire cjeline, a
to znači da treba uvidjeti odnos među elementima, odnos između sredstava i cilja, uzroka i
posledice, pojedinačnog i opšteg.
2
Vilotijević M. i Vilotijević N. ,,Inovacije u nastavi“, Beograd, 2007 god., str.41
7
