3
Uvod
Sama reč transfer znači prenošenje, a pod transferom učenja podrazumjeva
se dejstvo nekog ranijeg učenja na kasnije učenje ili na kasniju aktivnost uopšte.
Rezultat ili efekat transfera može biti pozitivan ili negativan. Predhodno učenje
može da olakšava ili otežava kasnije učenje ili kasniju aktivnost. Obično se tada
govori o pozitivnom ili negativnom dejstvu transfera.
Razlikuju se dva osnovna problema transfera:
-
Problem mogućnosti vježbanja i razvijanja psihičkih funkcija, kao
što su opažanje, pamćenje, mišljenje, maštanje itd.
-
Primjena i korištenje stečenog znanja u novim situacijama ili drugim
rječima, snalaženje u novim situacijama na osnovu starog iskustva.
Transfer je značajan u svim domenima psihičkog života, bez njega ne bi
bilo čak ni moguće opažanje. Transfer od ranijeg iskustva daje smisao našim
opažanjima. Transfer isto tako igra veliku ulogu u obrazovanju pojmova. Bez
transfera bi bilo veoma teško rješavnje problema, najviši oblik učenja, a i drugi
oblici učenja bi bili mnogo ograničeniji kada ne bi postojao transfer. U tom
slučaju mi bismo snalaženje u svakoj novoj situaciji morali da učimo od početka
do kraja, pa i to bi nam u velikoj mjeri bilo otežano pošto bismo morali novoj
situaciji da prilazimo kao da prije toga nismo imali nikakvog iskustva koje bismo
mogli sada da koristimo.
4
1. Teorijski dio
1.1 Pojam transfera
O pojavi transfera sudi se onda kada predhodnim učenjem stečena znanja
olakšavaju i ubrzavaju proces sticanja novih znanja.
Rječ transfer je latinskog porjekla i dolazi od glagola
transferre
koji znači
prenositi. U psihologiji se pod transferom podrazumjeva
prenošenje dejstva
jednog učenja na drugo učenje ili aktivnost.
U stvari, transfer predstavlja
korištenje ranijeg iskustva prilikom snalaženja u novim situacijama. Kada pri
snalaženju u jednoj situaciji čovjek koristi ono što je naučio u drugoj situaciji, kaže
se da postoji transfer učenja ili transfer vježbanja. Tu postoje dvije mogućnosti;
1. snalaženje u novoj situaciji ili učenje nekog gradiva može da bude olakšano
ranije stečenim znajem, tada kažemo da postoji
pozitivan transfer
; 2. u nekim
slučajevima stečeno znanje može da otežava ili ometa sticanje novog znanja,
rješavanje problema ili snalaženje u novim situacijama – to je
negativni transfer.
Transfer je ne samo centrali problem psihologije učenja i najvažniji problem
pedagoške psihologije, već ga i mnogi autori smatraju i jednim od najznačajnih
problema psihologije uopšte.
1.2. Pojam učenja
Postoji više shvatanja pojma učenje. Tradicionalno shvatanje ovog pojma
kaže da učenje obuhvata sledeće karakteristike:
- učenje je svjesna i namjerna aktivnost
- svrha mu je sticanje znanja ili vještina
- uglavnom se vezuje za namjerno ponavljanje
Učenik koji sjedi na času i čita knjigu primjer je osobe koja uči.
Tradicionalno shvatanje učenja nije pogrešno, međutim veoma je usko i savremena
psihologija pojam učenja tumači dosta šire. Danas učenje obuhvata sve ono što je
čovjek za vrjeme svog života stekao.
Definicija učenja danas je mnogo šira i glasi:
učenje je trajna, ili bar
relativno trajna promjena individue koja se pod određenim uslovima može
manifestovati u njenoj aktivnosti i koja je rezultat prethodne aktivnosti
individue.
6
2. Vrste transfera
Efekti ranijeg učenja mogu biti trojaki. Prethodno učenje može da olakšava ili
otežava kasnije učenje i aktivnost i tada govorimo o
pozitivnom
odnosno o
negativnom
transferu. Kada prethodno učenje ne utiče na kasnije učenje i
snalaženje u novim situacijama govorimo o
nultom
transferu.
Kada je reč o pozitivnom transferu moguće je razlikovati sledeće oblike
transfera:
1) Transfer koji se zasniva na sticanju određenih znanja i navika. Transfer se
ovdje sastoji u primeni ranijih znanja u novim situacijama. Znanje može da
bude: a) konkretno i b) generalizovano. Kada se lakše uči istorija književnosti na
osnovu poznavanja opšte istorije reč je o pozitivnom transferu koji se zasniva na
konkretnom znanju. Istom tipu transfera pripada i lakše učenje nekog jezika ako je
prethodno savladan neki drugi,srodan jezik. U ovim slučajevima obično do
transfera dolazi spontano,automatski. Kada se govori o generalizovanom znanju
misli se na znanje koje se tiče opštih principa i zakona. Tako, na
primjer, poznavanje opštih principa prelamanja svetlosti pomaže kod uvežbavanja
gađanja mete koja je pod vodom; poznavanje Pitagorine teoreme može da nam
pomogne da pri postavljanju temelja kuće odredimo prav ugao kada raspolažemo
samo kanapom, metrom i kočićima. Ova vrsta transfera obično zahteva svesno
traganje za principima i korisnim analogijama.
2) Transfer koji se oslanja na izvjesne metode i tehnike rada koje su ranije
naučene. Ovde se obično misli na metode pamćenja i učenja, mišljenja,dokazivanja
i definisanja. Pred psihologe se u vezi s ovim postavlja pitanje da li se vježbanjem
mogu usavršiti psihičke funkcije, pod kojim uslovima je to ostvarivo i u kom
obimu. Primer za ovu vrstu transfera: u eksperimentu su ispitanici imali zadatak da
sukcesivno nauče dvije liste besmislenih slogova. Liste su bile tako sastavljene da
se mogao očekivati negativan transfer (otežano učenje druge liste). Ispitanici
su, međutim, lakše učili drugu listu. Objašnjenje se sastoji u sledećem:učeći prvu
listu besmislenih slogova ispitanici su naučili neke korisne metode učenja takvog
materijala, privikli se na neobičan sadržaj, pa su usled toga drugu listu učili lakše i
brže.
3) Transfer koji se oslanja na opšte stavove u intelektualnoj aktivnosti. Ti
opšti stavovi su: spremnost da se u novim situacijama oslonimo na ranije
iskustvo, kritičan stav prema iznetim sudovima i podacima, stav uzdržavanja od
brzopletosti u zaključivanju, savesnost u prikupljanju činjenica (posebno onih koje
se ne slažu sa našim očekivanjima), stav stalnog proveravanja hipoteza i
zaključivanja.
