SADRŽAJ
UVOD..................................................................................................................................3
1. POJAM I VRSTE BANKARSKIH RIZIKA...............................................................4
2. KREDITNI RIZIK.........................................................................................................6
3. OPERATIVNI RIZIK................................................................................................... 8
4. TRŽIŠNI RIZIK.......................................................................................................... 10
4.1. Rizik kamatne stope................................................................................................ 11
4.2. Devizni rizik............................................................................................................ 12
4.3. Rizik vlasničkih udjela i kapitala............................................................................13
4.4. Robni rizik............................................................................................................... 14
5. RIZIK LIKVIDNOSTI................................................................................................15
6. OSTALI RIZICI.......................................................................................................... 17
6.1. Rizik zemlje i rizik transfera................................................................................... 17
6.2. Zakonski rizik i rizik reputacije...............................................................................17
ZAKLJUČAK...................................................................................................................19
LITERATURA................................................................................................................. 20
2
Rizici u bankarstvu
UVOD
Vođenje finansijskih institucija nikad nije bio lak zadatak. Međutim, u posljednje vrijeme
postao je još teži zbog nesigurnosti u okruženju, a koje se tiču promjena u političkoj,
privrednoj i finansijskoj sferi. Banke i ostale finansijske institucije u svom poslovanju
često se sreću sa brojnim poteškoćama. Savremeno bankarsko poslovanje je svakodnevno
izloženo postojećim i novim rizicima. Rizici, kao mogućnost apsolutnog ili relativnog
gubitka u odnosu na očekivanja u poslovanju banaka, su karakteristika svakog
bankarskog posla. Banke su zbog prirode posla izložene djelovanju, ne samo većeg broja
različitih rizika, već je i intenzitet njihovog djelovanja snažniji.
Globalizacija bankarskog poslovanja i trendovi spajanja i pripajanja velikih banaka,
nagone menadžment banke da identifikuju najvažnije rizike. Identifikacija rizika
predstavlja prvi korak uspješnog poslovanja banaka. Da bi se rizik izbjegao ili barem
doveo u prihvatljive granice, potrebno ga je analizirati i upravljati njime. Analiza rizika
treba da ukaže na ključne tačke i procese nastanka rizika.
Rizicima mogu biti izloženi svi resursi banke i to u vidu direktne ili indirektne izloženosti
riziku, kroz odgovornosti prema trećim licima. Svi faktori koji utiču na pojavu rizika
istražuju se u procesu finansijske analize, odnosno analize kreditne sposobnosti
preduzeća. Savremena finansijska teorija i praksa je potvrdila da opstanak, profitabilno
poslovanje i razvoj u uslovima narastanja finansijskih transakcija sa sve većim rizikom
zahtijevaju visok nivo kvaliteta menadžerskog tima.
Bilo koje poslovanje koje ima za cilj maksimiziranje profita, uključujući bankarstvo,
suočeno je sa makroekonomskim rizicima (efekti recesije) i mikroekonomskim rizicima
(prijetnje nove konkurencije). Dodatni potencijalni rizici sa kojima se sve firme moraju
suočiti su zaostajanje u tehnologiji, poslovna kriza dobavljača, političko uplitanje,
prirodne nesreće. Ipak, banke se suočavaju, takođe, sa brojnim rizicima, atipičnim za
nefinansijske firme. Kada su banke u pitanju, suštinski posao je upravljanje rizicima koji
nastaju od bilansnog i vanbilansnog poslovanja.
Tema ovog seminarskog rada su rizici u bankarstvu, odnosno bankarskom poslovanju.
Kroz rad su obrađeni pojam i osnovne vrste bankarskih rizika. Prvi dio rada odnosi se na
definiciju pojam rizika i osnovnih vrsta rizika. U drugom dijelu rada predstavljen je
kreditni rizik, koji je osnovni rizik svake banke, dok se treći dio rada odnosi na operativni
rizik. U četvrtom dijelu rada objašnjeni su i predstavljeni tržišni rizici u koji se ubrajaju
rizik kamatne stope, devizni rizik, rizik vlasničkih udjela/kapitala i robni rizik. Posljednja
cjelina seminarskog rada posvećena je riziku likvidnosti.
Računovodstvo finansijskih organizacija
4
Rizici u bankarstvu
Slika 1. Osnovne vrste bankarskih rizika
Neke od podkategorija bankarskih rizika su: suvereni rizik (rizik rata, civilnih nemira...),
sistemski rizik (slom bankarskog sistema usljed neizvršenja obaveza kod finansijske
institucije, rizik industrijskog pada...), rizik konkurencije, informacioni rizik (rizik da
pogrešne informacije utiču na odlučivanje banke), tehnološki rizik, rizik od nesreće
(rizik gubitka nekretnina, dokumenata ili klijenata kroz požare, poplave..), zakonski rizik,
rizik uslovljavanja (rizik da zaposleni nisu efektivno ispunili zakonske obaveze koje
banku podvrgavaju obavezama), rizik reputacije, rizik od kriminala itd.
Računovodstvo finansijskih organizacija
5
Rizici u bankarstvu
2. KREDITNI RIZIK
Kreditni rizik predstavlja osnovni rizik bankarskog poslovanja koji znači nemogućnost
dužnika da banci u roku dospijeća vrati odobreni kredit, uključujući i pripadajuću
kamatu. Drugim riječima, kreditni rizik se može definisati kao rizik smanjenja profita
banke usljed neizvršavanja obaveza dužnika po osnovu dospjelog duga (glavnice i
kamate). Sa aspekta banke, ova situacija predstavlja gubitak u smislu izostanka kamatnog
prihoda uz postojanje nemogućnosti kreiranja kreditnog potencijala banke.
U slučaju da nekoliko ključnih klijenata banke nije u stanju da uredno servisira svoje
obaveze, to može izazvati velike gubitke kod banke i usloviti njenu nesolventnost.
Međutim, osim kod klasičnih kreditnih poslova, kreditni rizik nastaje i kod trgovanja
različitim finansijskim instrumentima na tržištu. Gubitak koji pri tome može nastati u
slučaju neizmirivanja obaveza dužnika zavisiće od tržišne vrijednosti finansijskih
instrumenata i stepena njihove likvidnosti.
Kreditni rizik banke zavisi od dva seta faktora i to:
1. prvo, eksternih faktora (stanje ekonomije, prirodne okolnosti i sl.), i
2. drugo, internih faktora (upravljačka filozofija banke).
Budući da banke nemaju direktnu kontrolu nad eksternim faktorima kreditnog rizika,
proizlazi da pažnja menadžmenta banke predominantno treba da bude fokusirana na
internim faktorima. Pri tome, ključne interne determinante kreditnog rizika banke čini
sljedeće:
obim kredita,
kreditna politika, i
kreditni miks.
Ako obim kredita raste, onda raste i kreditni rizik, jer više odobrenih kredita povlači za
sobom i veći potencijalni gubitak na kreditima. Dalje, kreditna politika se provjerava
preko koeficijenta („ratio“) odnosa ukupnih kredita prema ukupnoj aktivi. Ako je ovaj
koeficijent veći to znači i veću agresivnost kreditne politike banke, što će imati za
posljedicu i veći gubitak u kreditnom portfoliu. Najzad, kreditni miks se mjeri odnosom
učešća komercijalnih i industrijskih kredita prema ukupnim kreditima. Ako postoji visoka
koncentracija ovih kredita, onda je veća i mogućnost kreditnih gubitaka.
4
Da bi banka kreditni rizik u svom poslovanju smanjila na što je moguće manju mjeru,
neophodno je da posveti posebnu pažnju izvorištima potencijalnog nastanka kreditnih
rizika. S tim u vezi, neophodna je maksimalna profesionalnost u svim fazama samog
postupka kreditiranja u cilju izbjegavanja kreditiranja klijenata za koje postoji opasnost
da neće moći na vrijeme da vrate kredit.
4
N. M. Vunjak, Lj. D. Kovačević, Bankarstvo – bankarski menadžment, Ekonomski fakultet Subotica,
Subotica, 2011., str. 337
Računovodstvo finansijskih organizacija
