ISTORIJA KNJIGE I BIBLIOTEKA 2

1. Vrste štampanih publikacija u Evropi od XVI do XVIII veka
2. Štamparstvo, knjižarstvo i izdavaštvo u Evropi od XVI do XVIII veka
3. Evropske biblioteke u doba reformacije i baroka
4. Knjiga u Evropi u doba prosvetiteljstva
5. Enciklopedija ili Sistematski rečnik nauka, umetnosti i zanata
6. Kultura čitanja i čitalačka društva u Evropi u XVIII i XIX veku
7. Francuska buržoaska revolucija i njen uticaj na razvoj biblioteka i bibliotekarstva u Evropi
8. Štamparstvo i izdavaštvo u XIX veku
9. Tipološka raznovrsnost biblioteka kao proizvod modernog doba
10. Čitaonice kao preteče javnih biblioteka i temelji javnog bibliotekarstva
11. Bibliotečke klasifikacije modernog doba
12. Međunarodna federacija bibliotečkih društava i institucija IFLA
13. Međunarodna federacija za dokumentaciju FID
14. Asocijacija specijalnih biblioteka SLA
15. UNESCO i društvena misija javnih biblioteka
16. Antonio Panici, bibliotekar Britanske biblioteke
17. Melvil Djui, bibliotekar-menadžer-vizionar
18. Ramamrita Ranganatan i Pet zlatnih pravila bibliotekarstva
19. Misija knjige u modernom dobu vs. misija knjige u eri elektronike
20. Donald Urkhart i Načela bibliotekarstva
21. Džei Šir u teoriji i praksi bibliotekarstva XX veka
22. Majkl Gorman i Zlatna pravila bibliotekarstva. Naše neprolazne vrednosti
23. Pojam profesije i bibliotekarstvo kao profesija

1. Austrijska nacionalna biblioteka u Beču
2. Javna biblioteka u Čikagu, SAD
3. Kongresna biblioteka u Vašingtonu, SAD
4. Centar za knjigu Kongresne biblioteke
5. Istraživačka biblioteka i kolekcija Damberton Ouks
6. Bilioteke Smitsonovog instituta
7. Javna biblioteka u Njujorku
8. Britanska biblioteka u Londonu
9. Univerzitetska biblioteka u Oksfordu
10. Biblioteka Bodleana
11. Ruska nacionalna biblioteka, St. Peterburg
12. Ruska državna biblioteka, Moskva
13. Ruska državna dečija bibliteka u Moskvi
14. Nacionalna bibioteka Francuske
15. Nemačka nacionalna biblioteka
16. Bavarska državna biblioteka u Minhenu
17. Biblioteke u Crnoj Gori. Narodna biblioteka Đurađ Crnojević, Cetinje
18. Narodna i univerzitetska knjižnica u Ljubljani, Slovenija
19. Institut informaijskih nauka u Mariboru, Slovenija
20. Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu, Hrvatska

21.

Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske

1.Vrste štampanih publikacija u Evropi od XVI do XVIII veka

Posvecuje se paznja stamparskom kvalitetu, tezi se smanjenju stampanih gresaka. U 16. veku se
ustaljuje naslovna strana, i po prvi put i ime autora, izdavaca, stampara, godina i mesto stampanja, i
sl. Tipografska marka-oznaka ili zig stampara, dobijaju paginaciju i kolofon. Sve do 80-tih godina
16. veka knjige su bez korica, javljaju se i ex librisi ( vrste crteza koje su oznaka vlasnistva nad
publikacijom), obicno su stavljani na poslednjoj stranici knjige, privilegije izdavacu na naslov,
pravo da stampa po nekoliko godina na razlicitim teritorijama.

Almanasi i kalendari

- periodicne publikacije, koje se razlikuju po tome sto kalendar sadrzi samo

datume, a almanasi narodne pouke i kalendar, donosili su knjizevne i naucne tekstove za narod, bili
su veoma poucni, popularizovali su naucna otkrica, sadrzali su komentare na politicke i umetnicke
teme, u Evropi su bili veoma popularni.

Novine i časopisi

- rukom pisane novine su postojale i krajem srednjeg veka, ali u 16 i 17. veku

beleze svoj procvat u stampanom izdanju. 1597. godine u Nemačkoj su se pojavile novine koje su
izlazile mesecno sa razlicitom sadrzinom. U Londonu tek 1702. godine izlazi „Daily Currant“, a
1706. „Evening page“. U Francuskoj je pokrenut casopis „Naucni zurnal“ od stane ministra
Kolbera, izlazio je jednom nedeljno, donosio je vesti o naucnim otkricima sa kritickim osvrtima,
saradnici su bili najpoznatiji naucnici , stampan je i u Nemackoj i Italiji. U 17. veku vedute
gradova, slike, crtezi, geografske karte, mape, atlasi imaju veliku popularnost.

Prelom 18. i 19.veka – javlja se novi tip univerziteta

. Nakon srednjeg veka gde potpuno

razvijeni srednjovekovni univerzitet ima teološki, filozofski, pravni i medicinski fakultet i ne radi
se o jasnoj specijalizaciji. Više se težilo ka homouniverzales, nego što se radilo o specijalizaciji. Na
kraju 18.veka tome dolazi kraj.
U Parizu će 1784.godine biti formirana prva politehnička akademija koja će predstavljati novi vid
naučno-istraživačke i obrazovne institucije, jer će uz jedan element težiti da školuju da budu
tehnički službenici. Ta škola je bila namenjena građevinskim inženjerima. U narednih 15 godina
otvoreno ih je 30. One će se specijalizirati za arhitekturu, građevinarstvo, mašinstvo, tehniku... a
srednjovekovni univerziteti počeće da se prilagođavaju. Lagano se ubrazava život i univerziteti
pokušavaju da se tome prilagode. Univerzitet u današnjem smislu nastaje u poslednjoj deceniji
18.veka.

3. Evropske biblioteke u doba reformacije i baroka

Period reformacije (1517 – 1648), posle njega period kontrareformacije (1648 do početka

18, veka).

Period reformacije počinje sa Martinom Luterom. Svoju borbu je poceo 1517. reagujući na

odredjene narebe Vatikana. Smatrao je da papskoj vlasti treba stati na put.

U gradu Vitenbergu, gde je služio, napisao je 95 teza o indulgencijama i obesio ih na vrata

crkve.

1520. godine Luter konačno raskida sve veze sa crkvom, papa baca anatemu na njega. Iste

godine objavljuje svoja 3 dela: „Hrišćanskom plemstvu nemačke“, „O vavilonskom ropstvu papa“ i
„O slobodi hrišćanina“. Luter objavljuje i prevod Novog zaveta na nemački 1522, a 1535. prevod
starog zaveta. Javlja se nova vera – protestantizam koja je 1555. i priznata na crkvenom saboru u
Augzburgu. Usled ovog slabljenja crkve jačaju monarsi, jačaju moderne, centralizovane države,
vera je odvojena od vlasti.

Spaljivane manstirske biblioteke, javno.
1557 izlazi prvi Indeks zabranjenih knjiga (Index librorum prohibitorum).
U ovo vreme osnivaju se biblioteke vladara, crkvenih velikodostojnika ali i manastirima u

katoličkim pokrajinama.

U Francuskoj Fransoa I osniva Francusku kraljevsku biblioteku na dvoru Fonteblo u Parizu

1518. Godine, a 1537. izdaje pisanu naredbu da se biblioteci moraju dostavljati dva primerka
svake knjige štampane u Francuskoj. Tako je francuska biblioteka primala obavezni primerak prva
u Evropi, mada je on tada bio cenzorne prirode. Posle njegove smrti ostaje kao privatna zbirka
narednih kraljeva do 1792. – Francuske revolucije. Početkom 17. veka biblioteka ima inventare,
alfabetski i stručni katalog.

Gabrijel Node, veliki francuski intelektualac, izdao je 1627. godine Priručnik za uredjenje

biblioteka, koji predstavlja prvu značajnu studiju iz oblasti bibliotekarstva. Priručnik govori o tome
da knjizna gradja mora biti dostupna javnosti, da se pristup knjigama mora olaksati izradom
abecednih kataloga.

Premijer Rišelje ga zove da radi u njegovoj privatnoj biblioteci.
1643.Mazaren, premijer kraljeva Luja 13 i kod Luja 14, ga poziva da bude bibliotekar u

njegovoj privatnoj biblioteci. Node je 1644. godine, objavio da je biblioteka Mazarena javna za sve
gradjane Pariza i otvorena 1 dan u nedelji. Node je obilazio mnoge svetske biblioteke u potrazi za
knjigom, za ovu biblioteku nabavio ukupno 40 000 naslova. 1647. godine biblioteka broji 45 000
svezaka

Kada 1648. godine dolazi do pobune protiv kraljevskog apsolutizma tzv. Fondeove pobune,

Node odlazi u Švedsku.

Posle smrti Mzarena, 1661. godine, biblioteka je ušla u sastav Kraljevske biblioteke u

Parizu, danas u sklopu Francuske nacionalne biblioteke nalazi posebna Biblioteka Mazarena.

Node je u Švedskoj postao bibliotekar u biblioteci kraljice Kristine koju je uredio po

sistemu po kome je uredio i Mazarenovu, napravio stručni katalog, fond podelio na: teologiju,
medicinu, pravo, filozofiju, matematiku i humanističke nauke...

U Nemačkoj osnovane dvorske biblioteke u Hajdelbergu, Volfenbitelu i Getingenu.
Kneževska biblioteka u Hajdelbergu je osnovana 1558. godine i dobila je ime Palatina.

Palatina je u 17. veku postala najveća biblioteka ne nemačkom govornom području. Poslata je kao
ratni plen u Vatikan 1623. i sa njome ja Vatikan dobio preko 3 500 rukopisnih knjiga pisanih od 14.
veka, od kojih je većina i danas deo Vatikanske biblioteke.

Hercog Avgust osniva 1664. godine dvorsku biblioteku u Volfenbitelu. Biblioteka Avgusta

je sadržala oko 160 000 svezaka, imala abecedni katalog ručno zapisan, sa oko 4 000 stranica.

4. Knjiga u Evropi u doba prosvetiteljstva

Prosvetiteljstvo   je   proklamovalo   čovekovu   ličnu   slobodu   i   građansku   jednakost   kao   najviše
vrednosti, zatim pravo čoveka na kritičko mišljenje o religiji i politici i proglasilo razum vrhovnim
sudijom u svemu, smatrajući ga osnovnom pokretačkom snagom istorije. Prosvetiteljstvo obuhvata
ceo 18. vek, ali su filozofske pripreme za njega izvršene još 17. veku, a odjeci prosvetiteljskih ideja
su u nekim zemljama s kasnijim književnim razvitkom (kao što je slučaj i s našom zemljom) trajali
još do sredine 19. veka.
Prvi priručnici i referensna građa javljaju se u Evropi tek u  17. veku. Pod referensnom zbirkom
podrazumevaju   se   leksikoni,   štampani   katalozi,   enciklopedije,   rečnici.   Rečnike,   leksikone   i
enciklopedije pišu ljudi koji su izuzetno kompetentni za određene oblasti znanja. Sredinom 17
veka,   tačnije 1674. godine, francuz Luj Moreri je pokušao da napiše Istorijsku enciklopediju
(rečnik)

Nemačka

Godine 1732. nemac Johan Hajnrih Cedler počeo je da objavljuje svoj leksikon SVETSKI
LEKSIKON NAUKA I UMETNOSTI. Ovu publikaciju izdavaće naredne 22 godine sve do 1754.
godine kada će biti objavljeno kompletno izdanje od 64 sveske folio formata. Cedler je pokušao da
obuhvati celokupno ljudsko znanje iz različitih oblasti nauka i umetnosti

Francuska

Najveći poduhvat na polju objavljivanja enciklopedija predstavlja poznata francuska enciklopedija
ENCIKLOPEDIJA ILI REČNIK NAUKE, UMETNOSTI  I DRUŠTVA. Njen ustaljeni naziv kod
nas je VELIKA ENCIKLOPEDIJA NAUKE. Ova enciklopedija je počela da izlazi 1751. godine, a
njeno izlaženje je završeno 1780. godine. Kada je završeno kompletno izdanje sastojalo se od 17
svezaka folio formata   teksta različitih odrednica, 11 folio svezaka koje su sadržale bakrorezne
ilustracije na određenu temu, 5 saplemenata (dodatnih svezaka sa dopunama, koje su za određene,
postojeće odrednice, naknadno sačinjene) i 2 sveske registra. Ukupno je bilo 35 tomova folio
formata. Ovih pet dodatnih svezaka su dokaz da su se još u doba prosvetiteljstva mnogi podaci u
naukama veoma brzo menjali.
Cenzura je u Francuskoj bila izuzetno stroga kao verska tako i politička. Smatralo se da je način
prikazivanja u enciklopediji veoma slobodouman pa se i ova publikacija našla na udaru cenzure.
Kako je izlazila, tom po tom, tako je bila i zabranjivana. Danas se zna za 78 saradnika koji su u
različitim segmentima učestvovali u izradi ove enciklopedije. Bilo je oko pedesetak autora teksta ,
a   ostali   su   radili   na   ilustrovanju,   pripremi   i   ostalim   poslovima.   Didro   i   Dalamber   bili   su
najznačajniji ljudi koji su učestvovali u izradi enciklopedije, ali treba istaći da oni nisu jedini I da
su mnoge odrednice su pisali i drugi veoma cenjeni i poznate ličnosti kao što su Volter, Ruso,
Monteskje.
Uprkos zabrani autori su uspeli da izvedu projekat do kraja. Do novca  za štampanje su upevali da
dođu postupkom prenumeracije.  Prenumeracija podrazumeva prikupljanje priloga od ljudi koji su
zainteresovani za buduća izdanja. Prikupljanjem novca na ovaj način dolazilo se do sredstava
neophodnih za štampanje sledećih tomova. Svi prenumeranti su posle štampanja određenog toma
dobijali po jedan primerak. Iako je bila zabranjivana  štampano je 24 900 kompleta. Veliku pomoć
u objavljivanju pružila je enklava francuskog govornog područja (današnja francuska enklava u
Švajcarskoj) naročito gradovi Lozana, Bern i Ženeva. Bili su to gradovi u kojima je enciklopedija