1.POGLAVLJE
POJAM MENADZMENTA
Menadzment je izvedena rijec od engleskog korijena manage ( unaprijediti, rukovoditi, upravljati) kojim se
oznacava uspjesnost u izvodjenju neke aktivnosti. Pojam menadzment u svom tradicionalnom znacenju
podrazumijeva koordinaciju ljudskih, tehnickih i finansijskih resursa potrebnih za ostvarenje
organizacionih ciljeva. Menadzment je zaduzen za pribavljanje resursa (ljudi, materijala, tehnologije,
finansija) koji su neophodni da bi se obavio neki posao. Menadzmentz dizajnira zadatke i organizuje nacin
na koji ce se posao obaviti. Najpoznatiji menadzmentolozi su svoja istrazivanja temeljili na jednom od
ovih polazista:
a) najznacajnija aktivnost menadzmenta je odlucivanje, zato je temeljni proces menadzmenta odlucivanj
b) aktivnost menadzmenta je presudno odredjena sa nivoom na kome tece, pa zato proces menadzmenta
treba obuhvatiti po nivoima, primjerke: politickom, strateskom, taktickom itd.
c) aktivnost menadzmenta je nezavisno od ravni – raznolika zato proces menadzmenta obuhvata funkcije:
planiranja, organizovanja, kadrovskog popunjavanja, vodjenja i kontrole.
DEFINICIJA MENADZMENTA
Menadzment predstavlja rad sa i preko drugih ljudi u cilju postavljanja i
postizanja ciljeva organizacije i njenih clanova.
FUNKCIJE MENADZMENTA
Menadzment se uglavnom definise i proucava kao aktivnost usmjerena ka
postizanju unaprijed postavljenih ciljeva, sa osnovnim funkcijama:
a. planiranje,
b. organizovanje,
c. usmjeravanje,
d. vodjenje i kontrola.(navedene faze predstavljaju faze ili podsisteme menadzmenta)
Osnovni ciljevi menadzerskog procesa
vezani su za efikasnost i efektivnost organizacije.Jedan od glavnih
problema s kojima se sursrece savremeni menadzement jeste kako najbolje upotrijebiti resurse preduzeca u
proomjenjivom i turbulentnom okruzenju
Planiranje
Kao funkcija menadzmenta planiranje ukljucuje izbor misije, ciljeva i akcija za njihovo
ostvarivanje. Planiranjem se organizacija usmjerava prema buducnosti, odnosno vrsi izbor buducih smjerova
akcija izmedju mogucih alternativa.
Faze procesa planiranja:
a. definisanje ciljeva
b. procjena realne pozicije preduzeca u funkcionalnom okruzenju
c. predvidjanje buducih dogadjaja
d. postupak izrade planova
e. implementacija planova i ostvarivanje rezultata poslovanja
Organizovanje
Funkcija organizovanja uspostavlja, klasifikuje i grupise sve potrebne i propisane
aktivnosti u preduzecu prema nacelima organizacije. Osnovni zadatak funkcije organizovanja jeste
odredjivanje uloga ljudima koji rade zajedno, odnosno uspostavljanje odgovarajuce strukture uloga za
zaposlene u organizaciji.
Upravljanje ljudskim resursima
Sistem upravljanja ljudskim resursima u sirem smislu obuhvata
istrazivanje ljudskih resursa, kadrovsko popunjavanje, razvoj zaposlenih, njihove naknade i zarade,
unapredjenje na poslu, brigu o zdravlju i zivotu zaposlenih, odnose sa zaposlenima i sindikatima.
Kontrolisanje
Kontrolisanje je mjerenje i ispravljanje pojedinacnih i grupnih aktivnosti kako bi se poslovi i
procesi odvijali prema utvrdjenom planu. Znacajan korak kontrole je mjerenje ostvarenih rezultata u odnosu
na planove, a slijedeci je otklanjanje odstupanja od postavljenih planova i standarda.
ULOGA MENADZMENTA U PREDUZECU
Aktivnost menadzmenta u preduzecu usmjerene su na
obezbjedjivanje, rasporedjivanje i koristenje kadrovskih i materijalnih resursa radi postizanja planiranih
ciljeva. Kao fenomen i kategorija savremenog poslovanja menadzment se posmatra kao: VJESTINA
UPRAVLJANJA PREDUZECEM, TEORIJA O UPRAVLJANJU I UPRAVLJACKA STRUKTURA
PREDUZECA.
NIVOI MENADZMENTA PREDUZECA
Broj nivoa menadzmenta u preduzecu zavisi od brojnih
organizacionih faktora:vrste i slozenosti organizacione strukture,stepena centralizacije,odnosno
decentralizacije kao i dubine ili visine organizacije. Uobicajene su tri osnovne kategorije: vrhovno
rukovodstvo, srednji menadzment i poslovni kadar.
I.
Vrhovno rukovodstvo ili „top menadzment“
su odgovorni za upravljanje kompanijom, a njihove
odluke su malobrojne, dugorocne i veoma kompleksne. Osnovni zadatak TM-a je postavljanje ciljeva
i strategije organizacije, te tu spadaju i oblikovanje poslovnog okruzenja, rasporedjivanje sredstava,
razvijanje menadzera srednjih i nizih nivoa, oblikovanje organizacije, stvaranje imidza kompanije i
kontrola poslovanja.
II.
Srednji menadzment
sacinjavaju: direktori divizija, menadzeri podrucja, menadzeri fabrika, kao i
menadzeri odjeljenja. U strukturi menadzmenta oni imaju visestruke uloge: podredjenih,
ravnopravnih i nadredjenih u kompaniji. Istovremeno su i stratezi i izvrsioci.
III.
U
poslovni kadar
spadaju nizi menadzeri i poslovodje, rukovodioci odjeljenja i drugi. Oni su u
neposrednom kontaktu sa izvrsiocima poslova, pa su u mogucnosti da najpreciznije uoce probleme sa
kojima se preduzece suocava. Ovaj nivo menadzmenta ima specificne poslove, obaveze i
odgovornosti, od kojih su najvazniji operativni zadaci.
maksimalnom brzinom, a da ne naruši svoje zdravlje tj. Ne skrati svoj radni vijek. Njegovu previsoko
postavljenu granicu je moglo da dostigne samo mali broj najizdržljivijih radnika. Detaljno je razradio
metodologiju realizacije naučnog upravljanja u praksi.
Treba odabrati radnike koji imaju najviši stepen kvalifikacije za utvrđeni zadatak
Treba detaljno proučiti pokrete i operacije koje radnici treba da obave u toku rada
Izmjeriti vrijeme potrebno za obavljanje svakog pokreta i operacije i ustanoviti najkraće
moguće vrijeme za koje svaka kretnja može da se obavi
Treba eliminirati sve spore i nepotrebne korake
Poslije odstranjivanja suvišnih kretnji odrediti serije najbržih i najefikasnijih pokreta
Gantogram ili Gantova karta
pokazuje odnos između planiranog i završenog rada na jednoj osi i protoka
vremena na drugoj.Omogučava menadžerima da vide kako napreduje realizacija planova i da preduzmu
neophodne akcije kako bi obezbijedili realizaciju plana na vrijeme.Koristi se i danas kao metod za planiranje
rada.
Administrativna teorija
–
Fajol, Veber i drugi-klasični teoretičari fokusirali su se na organizaciju a njihovi
su radovi postavili okvir mnogih kasnijih ideja o menadžmentu i organizaciji.Fajol je menadžment definisao
kao predviđanje i planiranje, organizovanje, komandovanje, koordiniranje i kontrolu u procesu dostizanja
kompanijskih ciljeva. Na osnovu predviđanja, kreiraju se planovi i aktivnosti kompanije.Organizovanje
smatra strukturalnim problemom,dok je komandovanje neprekidno održavanje aktivnosti među
zaposlenima.Koordinacije je harmonizacija svih aktivnosti u kompaniji.Kontrola, kao finalna faza, osigurava
da se aktivnosti odvijaju u skladu sa definisanom poslovnom politikom kompanije. Menadžerske aktivnosti
nisu ekskuzivno pravo menadžmenta.
Ključne poduzetničke aktivnosti
:
a. tehničke –proizvodnja,
b. komercijalne-kupoprodaja,
c. finansijske- kapital,
d. obezbjeđenje-čuvanje imovine i ljudi,
e. računovodstvene-fin.informacije i
f. menadžerske-administrativne aktivnosti( planiranje i organizovanje)
Fajol smatra da je zadnja aktivnost ( plan.i org.) treba da bude nezavisna i da se jedino ona može smatrati
menadžerskom a da su ostale međuzavisne.
Opšti principi menadžmenta
Fajol
daje cetrnaest opstih principa menadzmenta:
a.
podjela rada
- usmjeravanje na određene spec.aktivnosti,
b.
autoritet
–podrazumjeva izdavanje naredbi i neodvojivo je od odgovornosti onoga koji naređuje,
c.
disciplina
se utvrđuje ugovorom poslodavac-radnik,
d.
jedinstvo komandovanja
- sistem bez dupliranih naredbovanih linija,
e.
jedinstvo planiranja
-jedinstveni plan za grupe aktivnosti koje imaju zajednički cilj,
f.
podređenost
individualnih interesa opštim interesima kompanije,
g.
novčana naknada
za rad trebalo bi da bude prihvatljiva i za radnika i za kompaniju
,
h.
centralizacija
upravljačkih funkcij je neophodna zbog efikasnosti odlučivanja
,
i.
piramidalna struktura
upravljanja od vrha ka podnožju organizacije
,
j.
poredak
–pravi čovjek na pravom mjestu,
k.
pravičnost
- ljubazan i pravedan odnos menadžera prema zaposlenim
,
l.
vrijeme
uhodavanja zaposlenih treba da bude dovoljno dugo da bi u potpunosti shvatili posao koji
će obavljati i da bi se uspješno integrisali u organizaciju,
m.
inicijativa
svih zaposlenih je poželjna ali u okvirima predviđene discipline i pod kontrolom
menadžera i
n.
Esprit de corps
– korporativni duh podrazumjeva harmoniju organizacije, razvijanje i podsticanje
timskog rada.
Ova teorija se može primjenjivati samo u organizacijama sa iizrazito hijerarhijskom piramidalnom
strukturom.
Teorija birokratije
Max Veber otac moderne sociologije. Razvio je teoriju strukture autoriteta i opisao
organizacione aktivnosti na bazi relacija između autoriteta. Opisao je idealan tip organizacije, koju je nazvao
„birokratija“-sistem u kojem je postojala podjela rada sa jasno definisanom hijerarhijom,gdje su detaljno
data pravila i regulative i razvijeni specifični odnosi.
Osnovni elementi
Veberovog modela idealne birokratije a)podjela rada, b)hijerhija autooriteta, c)formalna
selekcija,d)formalna pravila i regulative,e)impersonalni odnosi i f)profesionalna orjentacija.
Škola međuljudskih odnosa
– menadžeri obavljaju posao radeći sa ljudima. To je razlog zbog koga su neki
istraživači i autori menadžment posmatrali fokusirajući se na ljudske resurse. Međutim na to su uticali i
problemi proizašli iz prevelike orijentacije ka racionalizaciji rada i zanemarivanju ljudske komponente.
Prelazni period
u periodu između klasične škole i škole međuljudskih odnosa jedan broj autora se bavi
ljudskom stranom menadžmenta. Meri Parker Folet, Oliver Šeldon, Čester Bernard i dr.
MP Folet
je bila
sljedbenik klasičnih teoretičara. Razmišljanja joj se kreću u pravcu univerzalnog principa i zakona situacije.
a) univerzalni cilj organizacije je integrisanje individualnih napora u sinergetsku cjelinu, b)univerzalni
princip je cirkularan ili recipročan odgovor, sa naglaskom na fidbek pošiljaoca ( koncept dvosmjerne
komunikacije ) c)zakon situacije naglašava da ne postoji jedan najbolji način da se nešto uradi već sve zavisi
od situacije. Smatra da organizacija funkcioniše po principu integracije i dijeljenja moći, a ne po principu
ispoljavanja moći. Posmatrala je organizacije kao mreže grupa prije nego kao hijerarhijske strukture i
isticala je značaj međuljudskih odnosa. Konflikti nastaju usljed neuspjeha pojedinaca da doprinesu
Tradicionalne pretpostavke
Pretpostavke međuljudskih odnosa
a)ljudi na poslu pokušavaju da zadovolje
jednu vrstu potreba (ekonomsku)
a)organizacije su socijalni sistemi, ne samo
tehno-ekonomski sistemi
b)ne postoji konflikt između individualnih i
organizacionih ciljeva
b)motivišu nas mnoge potrebe
c)ljudi se ponašaju racionalno kako
bimaksimizirali nagrade, odnosno koristi itd.
c)ne ponašamo se uvijek na logičan način
d)zavisimo jedni od drugih, naše ponašanje
često oblikuje društveno okruženje
e)neformalna radna grupa određuje stavove i
performanse svakog radnika
f)radne uloge su složenije nego što to
sugeriše opis posla, ljudi se ponašaju na više
različitih načina koji nisu dati u opisu posla
g) ne postoji automatska koleracija između
individualnih i organizacionih potreba itd.
Poređenje tradicionalnih pretpostavki o ponašanju zaposlenih i pretpostavki teorije međuljudskih
odnosa.
Ove studije su doprinjele razumjevanju ljudskog ponašanja u organizacijama i stvorile određeni pritisak na
menadžment organizacija da promijene tradicionalni način upravljanja zaposlenima.
3.POGLAVLJE
MENADZER
Menadžer
(poslovođa, upravnik, preduzetnik, direktor) je neko ko radi sa ljudima i uz pomoć ljudi,
koordinira njihov rad da bi postigao organizacijske ciljeve.
Def. menadžera
odnosi se na:
Posebne stručnjake koje vlasnici kapitala odnosno kompanije angažuju sa zadatkom da obavljaju
menadžerske funkcije
Na vlasnike preduzeća kada oni obavljaju menadžerske poslove za šta imaju adekvatnu nagradu
Suštinski menadžeri su osobe:
Koje posjeduju menadžerska znanja i vještine
Koje su zadužene i ovlaštene da obavljaju menadžerske poslove u datim organizacijama i koje su
odgovorne za rad i rezultate poslovne organizacije u kojoj obavljaju menadžerske funkcije.
