Svest i poremećaj svesti

1.UVOD

Termini

„svest“, „svesnost“, „nesvesnost“ i „budnost

“ imaju veliki broj zna

enja,

pa je ponekad nemogu

e izbe

i dvosmislenost pri njihovo upotrebi. U lekarskoj

praksi najosnovnije i najprakti

nije zna

če

nje pojma „svesti“ je trenutno stanje

svesnosti, sebe i svoje okoline i odgovor na spoljne stimuluse i unutra

nje

potrebe. Za svest, odnosno svesnost sebe I svoje okoline, neophodna su dva
osnovna faktora: budnost i mentalni sadr

aj svesti. Tri bazicna stanja svesti kod

zdrave osobe su budno stanje, REM spavanje i sporotalasno spavanje. U praksi se
pojam svesti izjedna

ava sa stanjem svesti u budnosti. Anatomski supstrat svesti

či

ne ascedentni retikularni aktivirajuci sistem i talamus, koji su uglavnom

odgovorni za budnost i kontrolu ciklusa budnost-spavanje, i kora velikog mozga
koja je odgovorna za kvalitet i koherentnost misli i ponaa

ša

nja odgovaraju

osobe. Poreme

aj svesti je naj

iriji pojam koji obuhvata sve kvalitativne I

kvantitativne promene stanja svesti. Sa medicinskog stanovi

ta, gubitak

normalnog stanja budnosti je najva

niji i najdramat

iniji aspect poreme

aja

stanja svesti.
Termini kojima se u klini

koj praksi ozna

avaju kvantitativni poreme

aji svesti

mogu imati razli

ita zna

enja. Najtezi stepen depresije svesti je koma. Pojam

koma ozna

ava produ

eno stanje u kome je bolesnik zatvorenih ociju, bez svesti,

a u odsustvu ciklusa spavanje-budnost.Dok termin koma ozna

ava dugotrajnost

odnosno du

e stanje bez svesti iz koga se bolesnik

esto ne oporavlja potpuno,

termini gubitak svesti i kriza svesti se u svakodnevnoj praksi koriste da ukazu na
kratkotrajnost i po pravilu potpuni oporavak svesti. Za razliku od odoma

enog

termina kriza svesti kojim se ozna

ava svaki nagli (paroksizmalni) i prolazni

poremecaj stanja svesti, bilo da je on pra

en prekidom svesti ili ne, i koji zbog

svoje sirine ima mali prakti

ni zna

aj, termin gubitak svesti podrazumeva

kratkotrajni potpuni prekid (odsustvo) svesti.

DEFINICIJA POREME

AJA SVESTI

: Gubitak svesti predstavlja prolazni

(tranzitorni), nagli (paroksizmalni) i

esto iznenadni i kratkotrajni prekid

kontinuiteta svesti pra

en poreme

ajem tonusa, padom, i cesto razlicitim

motornim manifestacijama. Posle kra

eg vremena koje se meri u minutima,

bolesnik se naJ

esce oporavlja na stanje pre gubitka svesti.

2.SVEST

Svest je najvišI domet psihičkog zivota I isključivo posebnost samo čoveka.

Svest je mladja ,ali I najslozenija psihička funkcija.

Svest je tesko I skoro nemoguće definisati jer se u savremenom naučnom
razumevanju ljudske svesti podrazumeva celina dusevnog zivota savremenog
coveka.

Svest definise I privileguje ljudsku mentalnu ukupnost u su

tini jer se sve druge

psihičke funkcije pored svesti I moralnosti u nekom stepenu ili analogno
prepoznajemo I kod drugih zivotinjskih vrsta.

Psiha je najsavršenija odrazena posledica funkcije mozga kao najslozenije zive
materije u prirodi.Svest je krajnji domet I refleksija psihe na sadašnji razvojnom
nivou   home-sapiensa.Odrazavanje   unutrašnje   I   spoljašnje   realnosti   pomoću
mozga je psihički zivot čoveka,odnosno naša svest.
Psihijatrijska striktna definicija svesti podrazumeva da je svest slozena psihička
funkcija koja omogućava  individui da ispravno dozivljava sebe I daje podatke o
sebi(autopsihicka svesnost), o drugima(autopsihicka svesnost) I o prostornim I
vremenskim zbivanjima (spaciotemporalna svesnost).
Svest   realizuje   jedinstveno   funkcionisanje   mentalne   ukupnosti   u   stalnoj
dinamIčkoj interakciji nagonsko-emocionalnog,konativnog I kognitivnog.

Svest omogucava coveku svesnost o odvijanju svih drugih psihi

kih funkcija.

najvažnijih grupa:
1. Teorije "višeg reda" (Higher-order theories)
2. Reprezentativne teorije (Representational theories)
3. Kognitivne
4. Neurološke
5. Kvantne
6. Nefizičke

     Svest je vrlo složen pojam koji svojom kompleksnošću fascinira. Tako i privlači
pažnju naučnika koji pokušavaju objasniti svest na ćelijskom i molekularnom
nivou   i   na   nivou   celog   mozga.   U   poslednjem   veku   sprovedena   su   mnoga
istraživanja   i   prikupljena   su   saznanja   kako   bi   se   objasnila   neurobiološka
pozadina svesti. Međutim, upravo zato što je svest vrlo složen pojam i nema
jedinstvene definicije, nije lako naučno istraživati mehanizme koji dovode do
svesti u mozgu. Ako promatramo svest kao svojstvo mozga, tada možemo reći da
ima materijalnu narav koju je moguće istraživati, ali takođe treba imati na umu
da svest kao fenomen ne podleže istim fizičkim zakonima koji upravljaju ostalim
funkcijama u živom organizmu. Ipak neka saznanja na području neurobiologije
svesti dobijena su zahvaljujući istraživanjima pojedinih aktivnosti mozga koja se
mogu   dovesti   u   vezu   sa   svesti.   To   su   istraživanja   neuropatoloških   slučajeva,
cirkadijalnog ciklusa spavanje-budnost,mehanizama pažnje,vizuelne percepcije i
prepoznavanja   predmeta   ,   voljnjih   svesnih   radnji   itd.     S   razvojem   tehnika,
unazad   poslednjih   dvadeset   godina,   moguća   su   merenja   i   slikanja   aktivnosti
živog mozga pomoću kojih su dobijeni mnogi vredni podaci o funkcionisanju
mozga. Tim tehnikama moguće je dovesti u vezu svest i živčane procese u mozgu.
                         Svijest je najmlađa (u filogenetskom smislu), nasloženija i isključivo
ljudska psihička funkcija, koja se različito definiše: svijest obuhvata sve ono što
postoji u datom trenutku u psihi čovjeka uz doživljavanje sebe i okoline kao i
svjesnost i saznanje o postojanju sopstvene svijesti (self) . Drugi definišu svijest
kao   sveukupnost   psihičkog   doživljavanja.Neurolozi   razlikuju   budnost   kao
kvantitativnu svijest, svijest u čistom obliku bez ikakvog sadržaja, koja se može
vidjeti kod novorođenčadi prvih dana po rođenju, i orijentaciju (prema sebi,
drugima, u vremenu i prostoru). Budnost je regulisana složenim mehanizmima
retikularne formacije moždanog stabla. Svijest omogućava funkcionisanje ostalih

psihičkih funkcija, jer poremećaji svijesti neminovno dovode do oštećenja drugih
psihičkih funkcija.
     U praktičnom radu stanje svijesti se ispituje prisustvom budnosti ili sna, kao
normalno stanje svijesti, potom da li je svijest normalno očuvana ili je ispitanik
pospan (somnolentan), u stanju sopora ili u komi. Potom se utvrđuje da li je
ispitanik orijentisan prema sebi, drugim osobama, u vremenu i prostoru, dalje da
li i kako doživljava sebe i okolinu i kakve su to promjene. I na kraju ispituju se
ostale psihičke funkcije koje dovode do poremećaja stanja svijesti. Ovi poremećaji
se bliže opisuju u dolje navedenim oblastima koje su posebno pobrojane.
Prilikom utvrđivanja svijesnosti o unutrašnjim psihičkim doživljavanjima osoba
daje   jasne   i   logičke   opise   svoga   unutrašnjem   psihičkog   života.,   što   npr.   kod
delirantnih stanja to nije slučaj, kada je opis nejasan, djelimičan, zbrkan.
                   Osoba može jasno da odrediti sebe sa svojim psihičkim i fizičkim
karakteristikama   tačnim   prepoznavanjem   granica   psihičkog   doživljavanja,
sopstvenog tijela s jedne strane, i okoline koja ga okružuje s druge strane. Kada je
osoba pod dejstvom određenih droga i toksina ta granica je nejasna, ona npr.
doživljava odvajanje svojih dijelova tijela, ili pak da pojedini predmeti u okolini
čine dio njenog tijela.
Također, osoba precizno razlikuje i pravilno svrstava osobe i predmete u svojoj
okolini   po   njihovim   karakteristikama.   Ako   je   svijest   poremećena,   dolazi   do
pogrešnog svrstavanja i prepoznavanja osoba i predmeta u okolini, koji tada
dobijaju drugačije osobine (iluzije), ili je pak prisutan utisak usporeneog odnosno
ubrzanog   odvijanja   događaja.Poremećaji   svijesti   se   mogu   primjetiti
posmatranjem   ostalih   psihičkih   funkcija,   koje   mogu   indirektno   da   ukažu   na
poremećaj svijesti, kada samim posmatranjem funkcija svijesti nije moguće ili je
vrlo   teško   otkriti   neki   od   njenih   poremećaja,   kao   što   je   slučaj   kod   nekih
sumračnih stanja i fuga kod epileptičara. Tada je često uočljiv poremećaj pažnje,
kada postoji nemogućnost održavanja, usmjeravanja i fokusiranja pažnje, što
neminovno dovodi do toga da su stimulusi iz okoline nedovoljno jaki, nejasni, a
njihova interpretacija je nepotpuna i pogrešna. U normalnim uslovima to se
javlja   kod   iscrpljenih   i   pospanih   ispitanika,   kod   kojih   pažnja   nije   nikad   u
potpunosti   poremećena,   a   poslije   adekvatnog   odmora   dolazi   do   potpunog
oporavka   psihičkih   funkcija   bez   ikakvih   posljedica.   Kod   organskih   oboljenja