Sadržaj
1. Uvod .......................................................................................................................
3
2. Osnovne karakteristike poreza ................................................................................ 3
3. Poreski principi........................................................................................................ 4
4. Opravdanje poreza................................................................................................... 5
5. Ciljevi oporezivanja................................................................................................. 6
6. Poreski podsticaji..................................................................................................... 7
7. Elementi oporezivanja............................................................................................. 8
8. Faktori koji ometaju ostvarivanje načela i ciljeva oporezivanja.............................
10
9. Poreski sistem i poreska politika…….......……………………………………......
10
10. Klasifikacija poreza............................................................................................... 11
11. Glavne grupe i vrste neposrednih poreza............................................................... 12
12. Glavne vrste posrednih poreza............................................................................... 13
13. Zaključak............................................................................................................... 15
14.Literatura................................................................................................................. 16
1. Uvod
Javni prihodi su neposredno u funkciji ostvarivanja zadataka državnih organa i
drugih javno pravnih lica.
Karakteristike javnih prihoda su: ubiraju se i iskazuju u novčanim jedinicama;
prikupljaju se redovno i u godišnjim okvirima; u funkciji su podmirivanja troškova
koji imaju opšti karakter. Javni prihodi se ubiraju samo iz izvora koji se ekonomski
obnavljaju.
Javni prihodi se mogu grupisati u četiri bloka: prihodi koji se ostvaruju putem
oporezivanja; prihodi koji se ostvaruju iz aktivnosti državnih preduzeća i upotrebe
državne imovine; javni prihodi po osnovu naknada za obavljanje usluge državnih
organa i javno-pravnih tijela; sredstva koja se prikupe i ostvare po osnovu institucije
javnog duga.
Porezi su ključni blok i glavni stožer sistema javnih prihoda. U svim savremenim
državama, činjnica je, velika suma javnih prihoda, tj finansijskih sredstava se ubira
primjenom brojnih poreskih i sličnih oblika zahvatanja. Samim tim, izuzetno je veliki
dio nacionalnog dohotka koji se prerasporedjuje ovim putem, tj oporezivanjem.
Saglasno tome, povećan je i broj i značaj ciljeva koji se ostvaruju oporezivanjem, pa
se savremena država često naziva i poreskom državom.
Porezi predstavljaju najznačajniji oblik prihoda u savremenim državama. Njihovo
mjesto i uloga mijenjali su se zavisno od društveno ekonomskih formacija u kojima se
oporezivanje primjenjivalo. Početkom XX vijeka porezima se preraspoređivalo oko
10% BDP, a danas je to učešće više od 50%.
Njihovom primjenom, ubira se oko 90 % ukupnih javnih prihoda. U porezima se
praktično izražava ekonomski subjektivitet opstanka i funkcionisanja države.
2. Osnovne karakteristike poreza
Kao glavne karakteristike današnje institucije poreza kao oblika javnog prihoda,
mogu se izdiferencirati sledeće:
Porez je prinudno davanje. To znači da su poreski obveznici dužni da plate
porez, a u protivnom – iznos poreza bice naplaćen prinudnim putem.
Porez predsvarlja davanje bez direktne protivnaknade
Porez predstavlja takav prihod kod koga nije unaprijed utvrdjena svrha za koju
ce se upotrijebiti. Ovo znači da porezi ne predstavlja destinirane oblike
prihoda, i prilikom naplate poreza, država nije dužna da poreskom obvezniku
daje obavještenja u koju svrhu ce se upotrijebiti prihodi koji potiču od poreza.
Porezi se naplaćuju isključivo u novcu,a samo u izuzetnim slučajevima u
naturi.
Pri razmatranju karakteristika savremenih poreza ne treba izgibiti iz vida ni
njihovu orijentisanost na vanfiskalnim dejstvima, što daje porezima, kao
2
2. progresivne stope rastu u manjem ili većem intezitetu sa rastom poreske
osnovice, pa plaćeni porez progresivno raste sa rastom osnovice
3. degresivne stope su slične progresivnim samo je razlika u tome što se ovdje
uzima najveća stopa pa se onda ide ka manjim stopama, što bi značilo da
poreska osnovica opada
Poresko-tehnički princip oporezivanja
odnosi se na određenost poreza, ugodnost
plaćanja poreza i jeftinoću ubiranja poreza.
Porez treba da bude odredjen, sto znači da poreski obvaznik treba da bude
unaprijed upoznat sa iznosom poreske obaveze, sa rokom plaćanja i načinom
plaćanja poreza.
Princip ugodnosti znači da cjelokupan postupak razreza, naplate i kontrole
bude obavljen u vrijeme kad je to najpogodnije za poreskog obvaznika.
Jeftinoća ubiranja poreza podrazumjeva da cijeli postupak oporezivanja treba
da bude što jeftiniji.
4. Opravdanja poreza
Porezi umanjuju ekonomsku korist pojedinaca, a državi predstavljaju prihod i stoga se
opravdano pojavilo pitanje s kojim to pravom država uvodi poreze. Razvile su se
temeljne teorije o opravdanosti poreza :
Teorija sile podrazumjeva pravo jačeg da uzima dio dohotka i imovine od potčinjenog
Primjenjiva za stari i srednji vijek.
Teorija ekvivalencije: porezi su cijena koji građani plaćaju za usluge države
Problemi: na nivou pojedinaca veza između plaćenih poreza i korišćenja usluge
države (javnih dobara) je vrlo slaba; iznos poreza i uluga određuje država zakonom, a
ne ugovorima sa pojedincima.
Teorija žrtve: porezi predstavljaju žrtvu koju pojedinci čine u opštem interesu
•
Teorija apsolutno jednake žrtve
•
Teorija proporcionalno jednake žrtve
•
Teorija minimalne žrtve
Teorija suverniteta: Argumenti teorije suvereniteta su sledeći:
•
utvrđivanje i naplata poreza su atribut suverenosti države
•
svaki građanin je dužan da doprinosi finansiranju javnih
potreba srazmjerno svojim mogućnostima
•
građani indirektno preko predstavnika u parlamentu učestvuju o
određivanju iznosa poreza i načinu njihove upotrebe
5. Ciljevi oporezivanja
4
Do XX veka, fiskalni cilj bio praktično jedini cilj oporezivanja. Moderna ekonomska
politika poznaje dva cilja oporezivanja:
Fiskalni cilj - obezbjediti dovoljno sredstava za finansiranje javnih rashoda
Ekstrafiskalni ciljevi - ekonomski, socijalno-politički, zdravstveni, populacioni
U savremeni uslovima države mogu elastičnom politikom da aktivno djeluju na
favorizovanje odnosno defavorizovanje odredjenih privrednih grana. Danas znatan
broj zemalja daje poreske olakšice sa ciljem stvaranja povoljnije klime za razvoj
odredjenih grana privredei, u nekim slučajevima za razvoj pojedinih regiona. Pored
toga u praksi može da dođe do izražaja i znatan uticaj poreske politike na oblik
preduzeća.
Brojni su primjeri kako se oporezivanjem može djelovati na koncentraciju i
dekoncentraciju proizvodnje. Svakako, nije diskutabilno da, ukoliko ova kretanja
nemaju svoje ekonomsko opravdanje, ne bi bilo potrebno favorizovati je ni putem
poreske politike.
Veliki je značaj poreske politike i u nedovoljno razvijenih zemljama, gdje se ova
politika pokazala kao korisna u mobilizaciji unutrašnje akumulacije za finansiranje
bržeg privrednog razvoja.. Obome svakako treba dodati i da se ove zemlje služe
poreskom politikom il radi privlačenja stranih kapitala neophodnih za alimentiranje
privrednog razvoja.
Ekonomski efekti oporezivanja
Efekti poreza na ekonomsku sktrukturu su mnogostruki. Država u svojoj fiskalnoj
politici aktivno koristi mogućnosti koje pruža poreski sistem za intervencije u
privrediu cilju favorizovanja ili diskriminacije razvoje odredjenih privrednih oblasti ili
grana. Poreskom politikom država može uticati na ubrzanje ekonomskog razvoja
zaostalih područja i na razbijanje pretjerane koncentracije industrije u pojedinim
regionima i centrima.
Davanje poreskih olakšica ili oslobadjanja od poreza i parafiskalnih obaveza za
ulaganje u nerazvijenim područjima praktikuje veći broj zemalja.
Zanimljiv je uticaj poreza na oblik preduzeća. Pozitivnim ili negativnim modalitetima
oporezivanja, mogu se favorizovati ili otežavati centralizacija kapitala i oblici
integracije preduzeća. Poznato je u tom cilju, dejstvo opšteg poreza na promet na
koncentraciju preduzeća; zatim fiskalne olakšice malim i srednjim preduzećima na
određenoj teritoriji, ili određenoj privrednoj oblasti.
6. Poreski podsticaji
5
