PRAVO PRIVREDNIH DRUŠTAVA
(II KOL.)
KOMANDITNO DRUŠTVO
POJAM I PRAVNI POLOŽAJ KOMANDITNOG DRUŠTVA
Zakon o privrednim društvima ovo društvo reguliše u članovima 10-16. Ova regulativa
nije detaljna te se predviđa da ukoliko nije drukčije utvrđeno posebnim odredbama
ovog zakona, na komanditno društvo se primjenjuju odredbe koje se odnose na
ortačko društvo. Popularnost ove forme bila je najveća u srednjem vijeku, kada je i
nastala iz ugovora “commenda”.
Komanditno društvo je ortakluk stvoren zakonom
sa jednim ili više ortaka (komplementara) i jednim ili više lica koja odgovaraju
ograničeno do visine uloga (komanditora)
. Status
komplementara
u ovom društvu
odgovara položaju ortaka i oni imaju ista prava, dužnosti i obaveze.
Komanditori
s
druge strane su na mnogo načina više poput investitora nego ortaka, s obzirom da je
njihov rizik ograničen na iznos njihovog uloga u društvo, i oni nemaju pravo da
upravljaju društvom i vode poslove društva. Obije vrste članova mogu biti fizička ili
pravna lica. Ulozi komanditora mogu biti u novcu ili u stvarima i pravima koja se
procjenjuju.
Ovo društvo karakteriše
hibridna priroda
, jer kod njega srijećemo istovremeno i
personalne i kapitalske elemente, karakteristike korporacija i osobine ortakluka. Zbog
dominacije personalnih elemenata društvo se svrstava u društva lica.
Poređenje glavnih karakteristika ortakluka i komanditnog društva:
ortačko društvo
komanditno društvo
u OD svi članovi su ortaci i imaju isti
status
KD mora imati najmanje jednog člana
komplementara i bilo koji broj
komanditora
svi ortaci su lično odgovorni za
obaveze ortakluka
komplementari su lično odgovorni za
obaveze KD, komanditori do visine
uloga
ako nije drukčije uređeno
sporazumom, svi ortaci imaju jednaka
prava na upravljanje ortaklukom
komanditori ne mogu učestvovati u
kontroli i upravljanju KD, u protivnom
gube status ograničene odgovornosti
ortakluk može nastati i bez registracije za KD je obavezna registracija prije
1
ex lege
, na osnovu činjenica i radnji
nego što društvo počne da postoji, i bez
nje nema formiranja ovog društva
ortakluk se ne smatra entitetom
odvojenim od članova za mnoge svrhe
KD se smatra entitetom odvojenim od
njegovih članova za mnoge svrhe
PREDNOSTI KOMANDITNOG DRUŠTVA
Ograničena odgovornost za komanditore
,
komanditori mogu investirati novac a da ne
postanu odgovorni za obaveze društva i bez rizika po svoju ličnu imovinu, sve dok ne
učestvuju u uravljanju poslovanjem ili dok se ne budu smatrali komplementarim.
Poreske pogodnosti, sposobnost komanditnog društva da prebaci oporezivanje pofita i
gubitaka direktno komanditorima, a da oni pri tome ne rizikuju više nego što je njihov
ulog, značajna je pogodnost u odnosu na poreski režim korporacije i ortakluka. U
našem poreskom pravu nijesu prihvaćene ove pogodnosti, već se KD oporezuju kao
pravna lica, iako im ZOPD to svojstvo ne priznaje.
Trajnost poslovanja, komanditno društvo neće nužno prestati usljed povlačenja nekog
od komplementara ako u tom trenutku: postoji najmanje još jedan komplementar, ako
je u pismenom sporazumu dopušteno da se poslovanje društva nastavi od preostalog
komplementara i ako taj komplementar to i učini.
Raznovrsniji izvori kapitala, komanditno društvo ima mogućnost da poveća inicijalni
kapital privlačenjem pasivnih investitora.
NEDOSTACI KOMANDITNOG DRUŠTVA
Neograničena odgovornost, ovo društvo ne može postojati bez najmanje jednog
komplementara koji ima neograničenu odgovornost za dugove i obaveze komanditnog
društva.
Zabrana upravljanja poslovanjem, komanditori se moraju odreći svojih prava
upravljanja poslovima društva da bi održali svoj status i uživali ograničenu
odgovornost.
Formalnosti i regulatorni zahtjevi, komanditno društvo je tvorevina zakona i kao takvo
mora biti stvoreno dokumentacijom registrovanom kod nadležnog državnog organa.
Upis u registar ima konstitutivno dejstvo, i dokaz o tome je odgovarajuća potvrda.
Pravni i organizacioni troškovi, pored kapitala potebnog za redovne troškove
nametnute obavljanjem djelatnosti komanditnog društva, osnivači po pravilu imaju i
značajne pravne troškove za pripremu kompleksnog sporazuma o osnivanju, kao i
2
natrag bilo koji dio svog uloga, u protivnom odgovoran je z obaveze firme do visine
uloga koji je povukao ili pimio natrag. Ova odredba je imperativnog karaktera i ne
može se izmijeniti međusobnim sporazumom članova komanditnog društva.
Komanditor ne učestvuje u upravljanju poslovanjem društva i nije ovlašćen da
zaključuje ugovore koji obavezuju društvo. Međutim imaju pravo na tužbu za
oduzimanje poslovodstva određenom komplementaru ovlašćenom na poslovodstvo,
ako on teže povrijedi neku svoju dužnost.
Neke situacije zakonski izjednačavaju odgovornost komaditora sa odgovornošću
komplementara za obaveze društva:
isticanje imena komanditora u nazivu društva
učestvovanje u upravljanju poslovanjem društva.
Komanditor ima zakonsko pravo na obavještenje u pogledu poslovanja društva, i s tim
u vezi da izvrše uvid u poslovne knjige društva u bilo koje razumno vrijeme.
Komplementari duguju fiducijarnu dužnost komanditorima, i jedini komplementar
komanditnog društva duguje komanditorima veću dužnost nego što je redovno
nametnuto ortacima, posebno kad komplementar ima većinski udio u društvu.
PROMJENE U KOMANDITNOM DRUŠTVU
Kada se bilo koji značajan podatak koji je uključen u dokumenta koja se registruju
promijeni, ili kad je otkrivena greška u već registrovanim dokumentima, takva
izmjena mora biti registrovana. U većini slučajeva izmjene ovih podataka moraju biti
odobrene i potvrđene potpisima svih članova. Neke vrste promjena od posebnog su
značja za treća lica. Zato je nekad pored obavezne registracije, nužna i publikacija
podataka o promjenama. Što se tiče pristupnja novih komplementara zakon propisuje
da za sticanje svojstva člana društva nije potrebna saglasnost komanditora. Dejstvo
prenosa udjela komplementara vezuje se za objavljivanje te činjenice u službenom
listu RCG. Sticalac udjela postaje član društva u obimu u kojem je prenosilac na njega
prenio prava. Komanditor može, uz saglasnost komplementara, prenijeti svoj udio u
društvu, a sticalac udjela postaje član društva sa svim pravima komanditora. Ova
promjena mora se obavezno registrovati i publikovati, jer komanditor koji pristupi
društvu nakon osnivanja komanditnog društva odgovara za obaveze društva prema
trećim licima koje su nastale prje njegovog pristupanja kao i ostali komanditori. Kao i
kod ortakluka smrt ili povlačenje komplementara prouzrokuje prestanak komanditnog
društva. Komplementar može istupiti iz društva u bilo koje vrijeme davanjem
pismenog obavještenja ostalim članovima. Komanditno društvo ne prestaje usljed
smrti, stečaja ili povlačenja komanditora. U slučaju smrti ili stečaja komanditora
njegovi pravni sljedbenici ili zastupnici njegove zaostavšti postaju sukcesori svih
njegovih prava sa ciljem obračuna njegove imovine. Komanditor koji se povlači ima
pravo da primi razdio koji je predviđen ugovorom.
4
FINANSIJSKA STRUKTURA KOMANDITNOG DRUŠTVA
Komanditor mora unijeti određeni ulog u društvo, i sa njim preuzeti rizik. Za uloge
komanditora važi isto što i za ortake. Komanditor nema pravo na imovinu društva već
samo stiče udio u društvu koji ulati u njegovu ličnu imovinu. Opšte je pravilo da se
profit i gubici komanditnog društva proistekli iz uloga i zalaganja članova dijele
između članova u skladu sa ugovorom, za koji se u ovom slučaju traži da je u pismenoj
formi. Prihod komanditnog društva se reinvestira u komanditno društvo ili ispaćuje
komplementarima i komanditorima kako je obezbijeđeno ugovorom. Komanditno
društvo ne može raspodijeliti svu svoju imovinu članovima, ako je ne postoji dovoljno
da ispuni svoje obaveze prema trećima. Članovi komanditnog društva dužni su da
plate porez na iznos koji im je raspoređen, bez obzira da li je taj iznos i stvarno bio
njima isplaćen ili reinvestiran u društvo.
DISOLUCIJA I LIKVIDACIJA KOMANDITNOG DRUŠTVA
Do disolucije komanditnog društva, nakon koje društvo sa njegovim poslovima mora
biti likvidirano, dolazi ako nastupi neki od sljedećih događaja:
istekne vrijeme određeno u sporazumu
nastupi događaj određen pismenim sporazumom
ako se pismeno saglase svi članovi o prestanku društva
u slučaju dobrovoljnog povlačenja komplementara
u slučaju prenosa udjela komplementara
isključenje komplemntara u skladu sa sporazumom
nastupi smrt ili stečaj komplementara
donošenje sudske odluke da je komplementar koji je fizičko lice nesposoban da
upravlja sobom ili svojom imovinom
donošenje sudske odluke o disoluciji društva.
Udio komanditora može da bude predmet izvršenja u postupku naplate njegovor
privatnog duga od njega kao dužnika. Komplemetnari vrše likvidaciju društva, znači
da svi oni mogu biti likvidatori, što treba podrazumijevati, ako nešto drugo nije
ugovoreno.
U većini slučajeva imovina disolviranog komanditnog društva se isplaćuje dok se ne
iscrpi, sljedećim redom:
povjeriocima društva, uključujući i članove koji su kreditori, da bi se izvršile
obaveze društva rema trećima
članovima društva kao isplata bilo kojeg razdjela koji im se duguje prema
sporazumu
članovima društva kao povraćaj njihovog uloga
5
Minimalna ograničenja u pogledu članstva
, prema ZOPD članovi ovog društva mogu
biti fizička i pravna lica, a ne postoji ograničenje u pogledu minimalnog broja članova,
a može ga osnovati i samo jedno lice, dok je maksimalan broj članova 30.
Veće mogućnosti povećanja kapitala
, izvori pribavljanja kapitala su generalno širi u
odnosu na ortakluke, ali je ovo društvo ipak, po potencijalu ograničeno u odnosu na
akcionarsko društvo, jer mu se isključuje mogućnost sticanja kapitala putem javnog
poziva trećim licima.
Fleksibilnost upravljanja
. svi članovi DOO su pozvani da učestvuju u upravljanju
društvom bez gubitaka statusa ograničene odgovornosti. Pored ovoga DOO nije
podvrgnuto obavezi održavanja skupštine koju mora ispuniti AD.
Poreske pogodnosti
, u nekim pravnim sistemima se oporezuje kao i ortakluk, te se u
tome nalazi velika prednost ovog društva. Međutim u našem pravnom sistemu
podvrgnuto je dvostrukom oporezivanju kao i AD.
NEDOSTACI DOO
Ograničena prenosivost vlasništva
. Po pravilu član DOO ne smije prenijeti svoj udio
drugom licu koje bi postalo novi član u društvu. Dok član može prenijeti svoja
finansijska prava u DOO, primalac može postati novi član DOO-a samu u sklasu sa
odredbama zakona i statutom društva.
Mogućnost probijanja vela pravne ličnosti
. DOO ne štiti članove sa ograničenom
odgovornošću u svakom slučaju. Pod izvjesnim okolnostima (korišćenje društva za
prevare nad povjerenicima i investitorima) članovi mogu biti smatrani lično
odgovornim za obaveze društva.
Formalnosti i obaveze obavještavanja
. Postoje određene formalnosti koje se moraju
ispuniti prilikom formiranja i koje prate društvo sa ograničenom odgovrnošću tokom
njegovog poslovanja. Tako ovo društvo mora biti osnovano registracijom propisanih
akata i podataka, i podliježe obaveznom godišnjem produžavanju registracije.
OSNIVANJE DOO
DOO po pravilu može biti osnovano za obavljenje bilo koje zakonom dozvoljene
poslovne djelatnosti. Ipak neke djelatnosti se ne mogu obavljati u ovoj formi, već u
formi AD (banke, berze) ili u formi ortakluka (advokatura, računovodstvo).
DOO posluje pod zajedničkim nazivom (firmom), koji može sadržati ime nekog od
članova ili upućivati na djelatnost društva:
naziv društva sa ograničenom odgovornošću obavezno sadrži oznaku DOO
naziv DOO mora se razlikovati od drugih naziva upisanih u registar.
Činjenica da ovo društvo može osnovati samo jedan član uz minimalni osnivački
kapital u visini od 1€, čini ovo društvo posebno preferabilnim u odnosu na AD i druga
privredna društva. Društvo može imati najviše 30 članova. U slučaju povećanja broja
7
