Univerzitet Singidunum
Fakultet za medije i komunikaciju
Departman za psihologiju
Anoreksija i bulimija u adolescenciji
Seminarski rad iz Psihopatologija dece i omladine
Nastavnik:
Prof.dr Veronika Išpanović
Asistent:
Jelena Radosavljev Kirćanski
Studentkinja:
Aleksandra Milošević FII 18/09
Beograd, maj 2012
UVOD
Poremećaji uzimanja hrane poput anoreksije i bulimije pogađaju oko 3% adolescentske
poplacije, dok se držanje dijete i opsesije vezane za hranu javljaju u svim životnim
dobima. (Pinel, 2002).
Anoreksija i bulimija nisu relativno retki poremećaji a njihova učestalost koja je u
zabrinjavajućem porastu, potvrđuje datu postavku što je jedan od značajnih razloga sve
većeg interesovanja stručnjaka i šire javnosti o načinu manifestovanja i osnovnim
odrednicama, te o mogućoj prevenciji i lečenju ovih poremećaja u ishrani.
Uopšteno gledano, poremećaje u ishrani karakteriše preterana zabrinutost i usmerenost
pojedinca ka kontroli oblika i težini tela, a propraćena je neprimerenim, neredovnim ili
haotičnim unosom hrane (Pokrajac–Bulian 2000, prema: Hsu, 1990).
Pored gojaznosti, anoreksija i bulimija spadaju u najpoznatije poremećaje ishrane.
Pojavljuje se tek 1980. godine se po prvi put u DSM III kao podvrsta poremećaja
nastalih u detinjstvu i adolescenciji (Davison & Naeale, 1999). Nezdrave navike i
poremećaji u ishrani poput restriktivnih dijeta, prejedanja ili korišćenja načina kontrole
težine (npr. povraćanja tek unete hrane), predstavljaju veliki zdravstveni problem
ženske adolescentne populacije, koji se javlja u razdoblju između 14 i 20 godine života.
Iako nepostoji saglasnost istraživača u nastanku poremećaja ishrane i o relativnom
značaju uloge bioloških faktora, ličnosti, porodičnih varijabli, socijalno–kulturnog
konteksa, smatra se da ovi poremećaji odražavaju neuspelo prilagođavanje na
specifične razojne zadatke adolescencije (Pokrajac–Bulian 2000, prema: Rosen, 1996).
Poremećaji u ishrani a u određenoj meri i problemi sa ishranom (bilo da je dijeta ili
prejedanje) javljaju se u prelaznom razdoblju adolescencije i tokom prelaza iz
adolescencije prema ranoj odsraloj dobi.
Razvojni zadaci tranzicije rane adolescencije odnose se na interanaliziranje vrednosti
postignutića i organizovanje relativno stabilne i kohezivne strukture mišljenja o sebi
koje reguliše raspoloženje, impulse i samopoštoovanje, tačnije razvoj osećaja ličnog
identiteta. Jedan od razvojnih zadataka u ovom periodu su i integrisanje izmenjene slike
tela u sliku o sebi, takođe se javlja kod adolescenata potreba za većom autonomijom u
odnosu na roditelje, te razvoj intimnih odnosa.
Zadaci kasne adolescencije uključuju uspostavljanje intimnosi, dostizanje obrazovanja i
zapošljavanje, razvoj ličnog identiteta odvojenog od porodice, koji se odnosi na
Sprovođenje dijete i gubitak na tjelesnoj težini u tom periodu izazivaju pozitivne
reakcije okoline i pružaju osjećaj moći koji devojka možda nikada prije nije doživjela.
Takva se ponašanja prilično brzo konsoliduju ili usaglašavaju, i postaju sastavni dio
ponašanja pojedinca, izvor ponosa, pa čak i superiornosti (Pokrajac-Bulian, 2000).
Premda još uvijek nije potpuno razašnjena uloga sprovođenja redukcijske dijete u
razvoju poremećaja ishrane, istraživači su uočli da su osobe koje praktikuju redukcijsku
dijetu, posebno rizična skupina za razvoj spomenutih poremećaja.
Efekti provođenja redukciske dijete manifestiraju se višestruko, kako na telesnom tako
i na psihološkom planu, što je vrlo alarmantno i zabrinjavajuće. Nagli gubitak na težini
kao posljedica sprovođenja redukcijske dijete vrlo često utiče na funkcioniranje
endokrinog sistema tj. na lučenje hormona što na kraju prouzrokuje neredovne
menstruacije ili čak njihov potpuni prestanak. Pored toga, često dolazi i do narušavanja
imunog sistema, što dovodi do lakšeg podleganja različitim oboljenjima. Držanje dijete
utiče na neurotransmitere u mozgu, posebno na proizvodnju serotonina, a taj je efekt
izraženiji kod žena nego kod muškaraca. Serotonin ima značajnu ulogu u normalnoj
kontroli ishrane i načina na koji biramo hranu, a njegovo abnormalno funkcioniranje u
mozgu uključeno je u nastanak depresivnog poremećaja. Što se tiče psiholoških efekata
sprovođenja redukcijske dijete, važno je napomenuti veliku preokupiranost tj.
zabrinutost za hranu i ishranu.
Smanjeni unos, sa druge strane, rafinisanih ugljenih hidrata kao i masti životinjskog
porekla, te uzimanje većeg broja manjih obroka tokom dana, samo su neke od
preventivnih strategija kojima vodimo brigu o zdravoj ishrani. Primenom ovakavog
načina ishrane vrši se strategija kojom se kontrolše telesna težina, a indirektno
sprečava razvoj različitih bolesti poput dijabetesa, kardiovaskularnih bolesti i slično,
koje se povezuju sa prekomernom tjelesnom težinom.
ANOREKSIJA
Reč „anoreksija“ je grčkog porekla, a odnosi se na nedostatak apetita, izbjegavanje i
osećanje gnušanja prema hrani (Pokrajac-Bulian, 2000).
Zahvata pretežno mlade djevojke u periodu od 14 do 25 godine, retko počinje prije
puberteta, te u žena starijih od 40 godina. Prema Dijagnostičkom i statističkom
priručniku psihičkih bolesti Američkog psihijatrijskog društva (DSM – IV, 1996),
prosečni period pojavljivanja anoreksije je sedamnesta godina.
U osnovi postoje dva tipa anoreksije:
1.RESTRIKTIVNI TIP- sprovodi se dijeta tj. izgladnjivanje često praćeno preteranom
telesnom aktivnošću,
2.PREŽDERAVAJUĆI/PURGATIVNI TIP -sprovodi se dijeta koju prati povremeno
prejedanje i izbacivanje hrane iz tiela laksativima, diureticima ili povraćanjem.
Amenoreja (izostanak redovitih menstruacija) je karakteristično obležje anoreksije, a
značajne su i druge fiziološke promene (Davison & Neale 1999, prema: Kaplan &
Woodside, 1987): suva koža koja lako puca, nežne povijene dlačice na licu i vratu,
krhki i lomljivi nokti ruku, žućkasti ton kože, usporen srčani rad, opstipacija, snižena
telesna temperatura, te mišićna slabost.
Prema DSM – IV (1996) anoreksiju je moguće dijagnstikovati ako su zadovoljeni
sledeći činioci:
A) Odbijanje da se održi telesna težina na ili iznad minimalne težine, karakteristične za
određeno doba i visinu (gubitak na težini dovodi do održavanja telesne težine na nivo
manji od 85% od očekivane težine; ili smanjeno dobivanje na težini tokom rasta koje
dovodi do telesne težine koja je manja od 85% od očekivane).
B) Izuzetan strah od dobivanja na težini i debljanja, čak i u slučaju smanjene težine.
C) Poremećen način na koji se doživljava oblik i težina tela, preterani uticaj oblika i
težine tela na samoprocenjivanje ili odbijanje prihvaćanja ozbiljnosti niske telesne
težine.
D) Kod žena u generativnom periodu, postoji amenoreja, tj. odsutnost najmanje tri
menstrualna ciklusa. (Amenoreja se uzima u obzir ako se menstruacija ponovno
uspostavlja jedino uzimanjem hormona, npr. estrogena.).
BULIMIJA
Reč “bulimia” je grčkog porekla, i znači proždrljivost. Ovaj poremećaj se prikazuje u
“proždiranju” ogromnih količina hrane i kompenzacijskom purgativnom (povraćanje,
laksativi i diuretici) ili nepurgativnom (suzdržavanje od unosa hrane ili pretjerana
tjelesna aktivnost) ponašanju.
Dijagnostikuje se na osnovu sljedećih karakteristika u skladu sa DSM-IV:
A) Ponavljanje epizode prejedanja. Pojedine epizode prejedanja karakterišu:
(1) jedenjem u određenom vremenskom razdoblju (npr. unutar dva sata) količine hrane
koja je značajno veća nego što bi većina osoba pojela za isto vrijeme i u sličnim
okolnostima i
(2) osećajem gubitka kontrole nad uzimanjem hrane tokom epizode (npr. osećaj da se
ne može prestati s jedenjem ili da se ne može kontrolisati šta i koliko se jede).
