BANKARSTVO : „NASTANAK, PODJELA BANAKA I NAMJENA“
SRUDENT : LEJLA MAHOVKIĆ
1
1. UVOD
Prvi hankarski poslovi, kako se oni sa današnjeg stanovišta shvataju, nastali su već u ranim
periodima razvoja Ijudskog društva. Začeci ovih poslova mogu se istorijski pratiti još od 3000
godine pre nove ere, a sigumiji materijalni dokazi o vrsti i načinu razvoja bankarskih poslova,
od VII vijeka prije nove ere. U periodu od VII do V veka pre naše ere, u Vavilonu su se
pojavile privatne kuće koje su se bavile pretečom današnjih bankarskih poslova, poznati pod
nazivom tezaurisanje, a Ijudi koji su se njima bavili zvali su se "tezauri" (današnji pojm
"tezaurisanje" podrazumijeva povlačenje novca ili drugih vrijednosti iz prometa). Ti prvi
poslovi odnosili su se na organizovano sklanjanje odgovarajuće robe, obično žita i druge vrste
sličnih proizvoda, na čuvanje. Primljenu robu tezauri su čuvali ili davali dalje u promet na
određeni rok i uz odgovarajuće priznanice o deponovanim proizvodima koje su i same
postojale predmet samostalnog finansijskog prometa za obračune i plaćanje.
U istom razdoblju u staroj Grčkoj bankarski poslovi se razvijaju u okviru čuvenih hramova,
posebno hramova u Efesu na ostrvu Rodos. Pojavom kovanog novca na ovom tlu, počev od
VI vijeka prije naše ere, koje je izdavao skoro svaki grad ili manja državica samostalno za
svoje potrebe, javljaju se i prvi privatni menjači, koji su menjali novac jednog grada, odnosno
države za novac druge države, ili su ga davali na zajam uz kamatu. Svoj posao oni su obavljali
na trgu za stolom ili na klupi. Kako se sto na grčkom naziva "trapeza", to su oni dobili naziv
"trapeziti". a u današnjem smislu reč "trapeza" označava banku.
U periodu postojanja Rimske imperije stiču se još povoljniji uslovi za razvoj novčanih
transakcija i drugih finansijskih poslova. Lice koje se u Rimskoj imperiji bavi primanjem
depozita i uloga, davanjem zajmova i posredovanjem u novčanom prometu, naziva se
"angentarijus". Njihovi poslovi se u velikoj mjeri odražavaju na razvoj privrednog života, ali
uticaj "argemarijusa" na vlasti i državne poslove postojao je sve veći. Mjenjačke poslove
obavljala su druga lica koja su se zvala "tiumulatori".
BANKARSTVO : „NASTANAK, PODJELA BANAKA I NAMJENA“
SRUDENT : LEJLA MAHOVKIĆ
2
2. POJAM BANKE
U reprodukciji privrede jedne države postojanje novca i mogućnosti kreditiranja predstavljaju
bitne činioce. U kontekstvu ovog kruga, banke imaju posebno mjesto i ulogu jer su
specijalizovane institucije, čija je osnovna funkcija da privredu i njenu reprodukciju
snabdijevaju potrebnom količinom i novca i kredita. Stoga je bankarstvo u cjelini kao
specifična privredna djelatnost određena vrstom i sadržinom bankarskih poslova. Po
odredbama Zakona o bankama i drugim finansijskim organizacijama, banka se osniva kao
akcionarsko društvo, ugovorom o osnivanju i obezbeđenjem sredstava za osnivački kapital
banke. Druga finansijska organizacija, izuzev Štedno-kreditnih zadruga, osniva se kao
akcionarsko društvo, ugovorom o osnivanju i obezbjeđenjem sredstava u osnivački kapital.
Banke i druge finansijske organizacije su pravna lica.
Banku mogu da osnuju domaća i strana
pravna i fizička lica. Banku mogu da osnuju najmanje dva osnivača. Strana lica mogu da
osnuju banku pod uslovima uzajamnosti.
Ugovorom o osnivanju banke utvrđuju se naročito:
naziv i sjedište osnivača banke;
naziv i sjedište banke;
iznos ukupnog osnivačkog kapitala banke u novčanom i nenovčanom obliku, kao i
udio svakog osnivača u tom kapitalu;
rok do koga su osnivači banke dužni da uplate i prenesu novčana i nenovčana sredstva
u osnivački kapital banke;
prava, obaveze i odgovornosti osnivača banke za obaveze banke;
uslovi za sticanje i prestanak prava osnivača;
poslovi koje banka obavlja;
način raspoređivanja dijela dobiti na osnivače banke;
način snošenja rizika i pokrića gubitaka banke;
uslovi i način povećanja osnivačkog kapitala i rezervi banke;
način rješavanja sporova među osnivačima banke;
uslovi za prestanak rada banke ako ne postoji ekonomski interes;
način odlučivanja o statusnim promjenama banke i prava osnivača banke u slučaju
statusnih promjena banke. (Bjelica, 2000)
