1
UVOD:
„Sve što može postati digitalno, postaće digitalno.“
Banny Landa, osnivač HP Indiga.
Nekako je ustaljeno mišljenje da se male naklade štampaju digitalnim otiskom,
papir i karton u ofsetu, samoljepljive etikete i folije u fleksu a aluminijske folije, uv
flekso ili dubokom štampom. Za velike naklade je naravno najbolja duboka štampa,
kao i za firme koje drže do svog imidža. Neke postavke su stvarno takve, pa je tako
digitalni otisak najbolji odabir za jako male poslove kao i za poslove koji zahtijevaju
personali- zaciju.
Danas je digitalni otisak neprikosnoven za vizitke, poslovne izvještaje, pa čak i
me- morandume koji imaju malu pokrivenost bojom. Međutim, ekonomski je opravdan
i otisak prospekata ukoliko je naklada mala ili ukoliko imamo prevedene prospekte u
malim količinama, te nam se ne isplati štampati velike naklade prospekata, već ih
doštampavamo kada nam je to potrebno.
Zato može se reći da digitalni ofsetni otisak sve više preuzima poslove koji su
prije bili namijenjeni klasičnom ofsetnom. Sve to prati i strahovit pad cijena digitalnih
štamparskih mašina.
Pitanje „Kojom tehnikom štampati određeni proizvod“ se još uvijek ne
postavlja toliko često koliko bi trebalo jer klasični ofset nije uvijek najbolje rješenje
kao što ni digitalni ne daje uvijek željene rezultate. Zašto je to tako? Prvenstveno radi
tradicije, jer je ljudima jako teško odbaciti staru tehnologiju i prihvatiti novu. S druge
strane, većina naših štamparija ima samo jednu tehniku pa je normalno da forsiraju
samo svoju tehniku, bez obzira je li to idealan izbor. Treći, a najžalosniji razlog je da
većina naručitelja materijala ili dizajneri, ali čak i njihovi savjetnici, bilo da su to same
štamparije ili reklamne agencije, ne znaju kako najekonomičnije i najadekvatnije
štampati neki proizvod.
Za razliku od ofsetne štampe, digitalno otisnut materijal može se proizvesti trenutno
jer je vrijeme pripreme gotovo zanemarivo a svaki od otisaka može se podesiti i
doraditi, a naklade su male, tako da se npr. i knjige se mogu štampati jedna po jedna.
Digitalna se štampa ponekad povezuje s većim troškovima i slabijim kvalitetom u
poredjenju s tradicionalnim metodama štampe. Međutim, dolaskom indigo štampe te
se predrasude polako ali sigurno mijenjaju u korist digitalnih tehnika.
2
1. SVRHA RADA:
1.1
PROBLEM
Pri svakom planiranju o budućim aktivnostima, bilo da se radi o kratkoročnim
ili dugoročnijim strateškim odlukama, specijalizaciji ili preorijentaciji proizvodnje ili
investici- jama, potrebno je znati s jedne strane stanje i kratkoročno i dugoročno
kretanje na tržištu potražnje, a s druge strane stanje i kratkoročno i dugoročno kretanje
na tržištu ponude, kako u pogledu konkurencije, tako i u pogledu tehnologije, kako bi
se pri tom mogli davati adekvatni odgovori.
Ovim radom želim istražiti da li su i u kolikoj mjeri nove tehnologije tj.
digitalni ofsetni otisak ili indigo, dostigle ili prestigle u kvalitativnom i ekonomskom
pogledu klasične štamparske tehnike, te na kojim tržišnim segmentima, odnosno kojim
područjima i proizvodima.
1.
2
ZADATAK
Zadatak ovog rada bit će ispitivanje kvaliteta otisaka otisnutih u klasičnom
ofsetnom i digitalnom ofsetnom otisku. Za ispitivanje će se koristiti 5-erobojni
Heideleberg Speedma- ster 74 i HP indigo 5500. Otiskivanje će se vršiti na
standardnom premaznom papiru nakon čega će biti provedena spektrofotometrijska i
denzitometrijska mjerenja. Vizualna kontrola bit će provedena pomoću testnih klinova
za vizualnu kontrolu te objektivnom procjenom. Za kraj provest će se ekonomska
diskusija te na temelju svih prikupljenih podataka donijet će se konačni zaključak o
prednostima i nedostacima navedenih tehnika.
4
Slika 1: Heidelberg SM52
http://www.heidelberg.com, Speedmaster
2.2.1.
Princip rada
Za tehnologiju ofseta karakteristična je ravna štamparska forma i princip
oleofilnosti štamparskih elemenata, odnosno oleofobnosti slobodnih površina, te
indirektni (prijenosni “set- off”) pritisak odakle mu i ime, a ulogu tog prijenosa ima
ofsetni cilindar s gumenom navlakom smješten između temeljnog cilindra na kome je
napeta aluminijska štamparska forma i štamparski cilindar koji nosi štamparsku
podlogu podlogu (papir). Najprije se na štamparsku formu nanosi otopina za vlaženje,
hidrofobni elementi odbijaju vodu, a zatim se nanosi boja koju prihvataju te
hidrofobne (oleofilne) površine, tj. Štampani elementi, te se tako obojena slika
štampane forme prenosi na gumu i s ove na papir koji prolazi između štamparskog i
ofsetnog cilindra (slika 2.)
Slika 2 osnovna šema ofseta:
5
2.2.2
Proces štamp
Proces štampe u ofsetu se sastoji od nekoliko faza. Kako bi otisak bio što
kvalitetniji trebamo zadovoljiti određeni broj parametra koje nam tehnologija zadaje.
Dokument koji se štampa mora biti dobro pripremljen i spremljen kao .pdf ili .eps
format sa parametrima za osvjetljivač na kojem se razvija štamparska forma. Nakon
toga se vrši separacija boja te tako pripremljena datoteka (separacija) odlazi na RIP
(raster image Processor) gdje se vek-torska slika pretvara u rastersku rastriranjem,
nakon čega se osvjetljavanjem prenosi na štamparsku formu. Svaka boja zahtjeva
zasebnu štamparsku formu preko koje se vrši otiskivanje. Osvijetljene štamparske
forme se potom razvijaju i ugrađuju na temeljni cilindar štamparske je- dinice koji je
nositelj iste. Nakon što je stroj pripremljen i umetnut papir, proces štampe može
započeti. Papir se vakumskim pipcima dovodi do mosta za ulaganje gdje se bočnim i
čeonim markama poravnava. Takav papir prihvata uređaj za predulaganje koji ga
ubrzava na obod- nu brzinu cilindra te ga predaje štamparskom cilindru. Temeljni
cilindar sa štamparskom formom se prvo vlaži, te potom prihvata boju na mjestima
koja su oleofilna; takvu sliku prenosi na ofsetni cilindar koji zajedno sa tiskovnim
cilindrom vrši otiskivanje. Za svaku se proces po- navlja a nakon što smo otisnuli sve
boje, papir prolazi kroz jedinicu za sušenje (ako ju mašina posjeduje ) te odlazi na
uređaj za izlaganje koji ga izlaže na izlagači kup.Tokom cijelog procesa štampe,
potrebno je vodit računa o radu mašine, o pH otopine za vlaženje, o temperaturi i
vlažnosti zraka na kojem se štampa , o papiru, boji i gotovo svim parametrima kako bi
nam otisak kroz cijelu seriju bio konstantnog kvaliteta.
2.2.3
Boja
Štamparska boja za ofsetnu štampu je najsloženija boja jer osim što je izložena
djelovanju tekućine za vlaženje, mora podnijeti i dva prijelaza, s štamparske forme na
ofsetni cilindar i ca ofsetnog cilindra na štamparsku podlogu. Boje za indirektnu
štampu ne smiju jako emulgirati vodu iz tekućine za vlaženje, što se dešava ako se boja
previše razrijedi ili ako joj se doda previše sikativa. Međutim, optimalno bi bilo da boja
ipak preuzme na sebe mali dio vode. Također boja za ofsetni otisak mora imati dobru
ljepljivost ali ne preveliku da ne bi došlo do čupanja papira. Ova dva zahtjeva daju se
uskladiti odabirom pravilne viskoznosti koja zavisi o brzini štampe. Viskoznost
ofsetnih boja se kreće od 40-80 Pa•s( paskal sekunda).Takvo bojilo u svom sastavu
sadrži: pigmente, otapala, veziva i dodatke. Pigmenti su sitne čestice koje određuju
obojenje i njihov udio se kreće između 10-30%. Pigmenti moraju biti izdašni i što je
njihova koncentracija veća to je boja bolja. Veziva međusobno po- vezuju čestice
pigmenata stvarajući tako jednu kompaktnu jednoličnu masu. Po kemijskom sastavu
najčešće mogu biti: kolofonske smole (20-50%), alkidne smole (0-20%), biljna ulja (0-
30%), mineralna ulja (20-40%). Dodaci služe za poboljšanje svojstva bojila, a kao
glavne dodatke koristimo: katalizatore sušenja (kobalt, mangan), voskove za povećanje
otpornosti.
7
Na osnovu rezultata mjerenja stripova na otisku, koji se štampaju u svim
upotrebljenim bojama, obavlja se korekcija na mašini automatski posredstvom
komandnog stola ili korekciju pomoću uređaja istog stola obavlja radnik. Da bi otisak
što brže dosegao traženi kvalitet, uređaj CPC4 automatski pomoću registarskih oznaka
podešava boje kod višebojnog otiska (”paser”). Kako bi se kontrolirao rad samog
stroja, danas postoje takođe automatski uređaji koji kontrolišu funkcionisanje raznih
važnih mjesta stroja od podmazivanja do uslova rada cijelih sklopova. Na nekim se
kontroliše i blizu 1.500 mjesta. Svi rezultati kontrole mogu se pratiti na dodatnom
uređaju komandnog stola (Heidelbergov CPtronic). Neki najmoderniji uređaji
opremljeni su takođe i s uređajem za automatsko mijenjanje ofsetnih ploča. Na taj
način je skraćeno potrebno vrijeme za promjenu formi, a i olakšan je rad na mašini.
Zbog istih razloga ugrađuju se i uređaji za automatsko pranje nakon završetka
štampe.Digitalizacijom pripreme, tj. kompletnog sadržaja i kompletnog sistema
štampe, a uvođenjem istoga i u doradu, široko je otvoren put integraciji štampe u
kompletan sistem medija, a on se dovršava uz pomoć standarda i upravljačkih jezika,
odnosno formata i aplikacija, konkretnije od JDf (Job Definition format), preko XlM
(eXtensible language Markup) unutar standarda CiP4 (international Cooperation for the
integration of Processes in Prepress, Press and Postpress ) konzorcija. Ovaj proces je
upravo u toku i osigurava konkurentnost ofseta, pa i drugih konvencionalnih, ili
“digitalizovanih konvencionalnih” tehnika, kod bilo kojeg većeg, odnosno ozbiljnijeg
posla u poređenju sa digitalnim NiP (Non imPact) postupcima i tehnikama, a kojih je,
kako se to vidi iz pregleda štampanih postupaka za proizvodnju medija, jako mnogo.
Slika 3. Heidelbarg Printec CP 2000
2.3
Digitalni ofset
( HP indigo)
