1.ETIMOLOSKO ZNACENJE RIJECI MENADZMENT,DEFINICIJA
Menadzment je
proces obavljanja posla preko drugih,radi ostvarivanja ciljeva u dinamicnom okruzenju,uz
efikasno i efektivno koristenje ogranicenih resursa putem menadzerskih funkicja.
Z.
Hadziahmetovic i M. Dacic
Elementi definicije menadzmenta su :
proces, rad preko drugih i uz pomoc drugih,
ostvarivanje ciljeva, dinamicko okruzenje, efikasnost, efektivnost, ograniceni resursi,
menadzerske funkcije.
Etimolosko znacenje rijeci menadzment : Korijen menadzmenta nalazi se u engleskoj rijeci
TO MENAGE sto znaci rukovati, voditi, upravljati, naci put, nacin, uspjeti,savladati, urediti.
Takodjer, slicnog naziva su i rijeci administration – upravljanje, vladanje, primjena, i
organization- organizovanje, organizacija, uredjenje.
2.EFIKASNOST I EFEKTIVNO ST
Efektivnost znaci raditi pravu stvar, Efikasnost znaci raditi na pravi nacin
3.PODUZETNISTVO
je stvaranje nove i drugacije vrijednosti, novog i drugacijeg
zadovoljenja potreba, pretvaranje materijala u resurs. Da li je menadžment i poduzetnistvo
isto? Nije,menadzer je dosta siri pojam. On mora biti dobar poduzetnik prije svega, a
poduzetnik ne mora biti dobar menadzer.
4. MENADZERSKE ULOGE
su INTERPERSONALNE ( nominalni vodja,vodja,
povezivac) INFORMATIVNE (monitor,odasiljac,glasnogovornik) ODLUCIVANJA
(preduzetnik korektor poremecaja,alokator resursa,i pregovarac)
Menadzer je osoba koja ucestvuje u menadzerskom procesu planiranja,organizovanja,
vodjenjem i kontrolisanjem organizacijskih resursa. Menadzeri realizuju ciljeve i
izvrsavaju zadatke preko drugih i uz pomoc drugih,radnika,
vlasnika,kupaca,dobavljaca,vlade,javnosti i dr. preduzeca i finansijskih institucija.
5.NIVOI MENADZMENTA I MEN. ZNANJA
Menadzment se javlja na razlicitim nivoima
organizovanja organizacijske piramide.
Najvisi nivo –
TOP MENADZERI
– to su menadzeri odgovorni za donosenje
odluka,sirokog znacenja postavljanja cijelja i planova koji uticu na cjelinu organizacije.Oni
treba da posjeduju
koncepturalna znanja
tj. sposobnost osmisljavanja
posebnih,apstraktnih,sazetih,i kompleksnih situacija i rjesavanje problema
.
Srednji nivo ili MIDDLE MENADZMENT
,su menadzeri koji rukovode poslom prve linije
menadzera.Oni treba da raspolazu
interpersonalnim znanjima i vjestinama
.Ljudska znanja
predstavljaju sposobnost rada s drugim ljudima tj. Individualno ili sposobnost rada s grupama.
I menadzeri PRVOG NIVOA-
linije su najnizi nivo organizacije i oni rukovode poslom
nemenadzerskih radnika koji rade na proizvodnji ili kreaciji proizvoda.Oni treba da imaju
tehnicka znanja i vjestine
,to su znanja i vjestine sa specijalizirana podrucja.
6.MENADZERSKE FUNKCIJE I RESURSI (ODNOS):koristeći se funkcijama
menadžeri planiraju, organizuju, usmjeravaju i kontroliraju rad drugih. Jedan
menadžerski dan se ne bi mogao zamisliti bez menadžerskih funkcija. Resursi su
pokretačka snaga menadžmenta i mogu biti ljudski, finansijski, fizički, informacioni.
Po Fayolu su
: planiranje, organizovanje, komandovanje, koordiniranje, kontrola.
Razlika izmedju menadzerskih funckija po Fayolu i savremenih menadzerskih funkcija je sto
umjesto komandovanja i koordiniranja, uvodi se kadrovsko popunjavanje i vodjenje.
Resursi kojim se menadzment koristi radi dostizanja organizacijskih ciljeva su ljudski resursi,
finansijski, fizicki, i informativni. Najvise resursa koristi funkcija planiranja.Njime se
postavljaju organizacijski ciljevi i odredjuju najbolji nacini njihovog ostvarivanja.
Donosenje odluka je dio procesa planiranja koji odabire pravac aktivnosti izmedju vise
alternativa.Organizovanje odredjuje kako ce aktivnosti i resursi biti rasporedjeni.
Vodjenje je proces koristenja clanova organizacije da rade skupa radi ostvarivanja ciljeva
organizacije,a kontrola je nadziranje organizacijskog procesa radi dostizanja ciljeva.
7.OSNOVNE FAZE
u razvoju menadzmenta su : PRETHODNA PROUČAVANJA ( do
19.st.menadžment se naučno nije proučavao:Sumeri-propisivanje pravila ponašanja,
Babilonci-korištenje zakona i politike kod vladanja)
KLASIČNA TEORIJA(
od 19,20.st.faza nastanka i razvoja industrijalizacije,čovjek u centru
zbivanja, otkrivena parna lokomotiva,karakterisu ga 3 podpravca:
1.NAUČNI MENADŽMENT
(utemeljitelj Taylor:pravac Taylorizam:on je zagovarao
primjenu naucnih metoda kod eksplatacije radnika:učenici:supruznici Fran i Lilijam
Gibreth(izum kronometra)Gant(karte i dijagram)Mary Parker Follet(rješavanje konflikata).
2.ADMINISTRATIVNA TEORIJA UPRAVLJANJA(
utemeljitelj:Fayol, funkcije po
Fayoldu su:planiranje, organizovanje,komandovanje,kontrola; najvžnije zasluge:definisanje
funkcije menadzmenta, definisanje principa menadzmenta, definisanje osnovne aktivnosti
svake organizacije;sljedbenici:Bernard, Urwik.
3.MODEL BIROKRATSKE ORGANIZACIJE:
Max Weber:bazirao se na zakonitosti
autoriteta.karakteristike mbo su:podjela rada, hijerarhija autoriteta,formalni
izbor,profesionalna orijentacija,kontrola.
NEOKLASIČNA TEORIJA:
utemeljitelj: Oliver Shcldon,ova teorija stavlja naglasak na
stavove i ponasanje pojedinaca i grupe u radnom procesu:znacajno mjesto se daje motivaciji i
motivacijskim faktorima.3 najznacajnija aspekta: ČOVJEKOVO PONASANJE,
NEFORMALNA ORGANIZACIJA, PARTICIPACIJA I RUKOVOĐENJE
MODERNA ŠKOLA:
podpravci:
1.MATEMATIČKI MODELI ( su pojednostavljena prezentacija sistema, procesa i
odluka.modeli su apstrakcija stvarnog stanja)
2.MENADŽERSKE TEHNIKE (služe menadzerima kao pomoc za efikasniju
proizvodnju i usluge)
I RUKOVODJENJE isticanje uloge pojedinca i radne grupe vodi participaciji u rukovodjenju
i odlucivanju u kome radnici uticu na odluke koje ih se ticu. U okviru ove teorije dolazi do
pojave industrijske psihologije, Hawthornove studije,socioloske teorije i teorije
medjuljudiskih odnosa.Znacajno mjesto daje se motivaciji i motivacionim faktorima.
10. SISTEMSKI PRISTUP
je jedan od savremenih pravaca menadzmenta.Osnivac je N.
Wiener. Bazira se na opcoj teoriji sistema i kibernetici.Postoje razne definicije sistema a jedna
od njih je da je sistem skup medjuzavisnih elemenata koji djeluju kao cjelina i imaju
zajednicki cilj.Osnovne osobine sistema su relativna izolovanost, stabilnost, ravnoteza i
samoudesivnost. Karakterisu ih sinergija i entropija. Doprinos sistemskog pristupa je u
uzimanju u obzir okruzenja,savremenim strukturama i metodama upravljanja, povezivanju
dijelova unutra i sa okruzenjem i fleksibilnosti. Nedostaci su u nepostojanju uputa i rjesenja
za specificne situacije.Sistemi mogu biti prirrodni i uvjetni,apstraktni i fizicki,staticki i
dinamicki,deterministicki i probalisticki,otvoreni (koji su interaktivno povezani s okolinom) i
zatvoreni(nisu) Subsistem-sistem unutar dr sistema.Sinergija kad dva ili vise sistema radeci
skupa proizvedu vise,nego da rade svaki za sebe.Entropija-normalan proces koji sistem vodi
ka propadanju.
11. SAVREMENI MENADZERSKI IZAZOVI
U okviru savremenih izazova
menadzmenta,znacajno mjesto ima era informacijskih tehnologija, teorije odlucivanja, 7-S,
ucesca organizacija, teorije A,Z,J,KK, procesne teorije, teorija kulturnog sklada,globalizacija,
reinzenjering,fleksibilni proizvodni sistemi, TQM, nove tehnologije, znacaj usluznih
djelatnosti, malih i srednjih preduzeca, smanjenje vitalnih zivotnih resursa kao sto su voda i
sumski fond, globalni terorizam i krize, zastarjela i neizvjesna ekonomija, raznovrsnost
primjene menadzmenta, eticki menadzment, brzina promjena, izazovi u organizacionom
dizajnu, novi trendovi u otpocinjanju biznisa, zenski biznis i dr. Kada je rijec o
informacijskim tehnologijama,najveci izazovi su u vrsti i velikom broju informacijskih
sistema, podrucjima primjene, brzini promjena u biznisu, i prenosenju poruka. Postoje
mnogobrojne vrste informacijskih sistema : TPS, OAS, DSS, MIS, GDSS. Primjenjuju se u
bankarstvu, proizvodnji,poslovanju. Teorija ili skola odlucivanja pojavila se u 60tim
godinama,zacetnik je americki organizacijski strucnjak Herbert Simon.On odlucivanje
izdjednacava sa vodjenjem i definira ga kao izbor izmedju dvije ili vise alternativa. Fleksibilni
proizvodni sistemi predstavljaju primjenu robotike u upravljanju,tako da male kolicine
proizvoda i usluga mogu proizvesti po cijeni kostanja po kojima se proizvodi u masovnoj
proizvodnji. Globalizacija je uvodjenje svjetskih standarda u svjetskoj privredi,svijet postaje
globalno selo tako da su svakome dostupna sva trzista i nije vazno gdje ce nesto prodati ili
proizvoditi.
12. MENADZMENT U USLOVIMA TRANZICIJE
Tranzicija kao proces uvodjenja
drzavnog vlasnistva ili menadzmenta u privatno vlasnistvo ima citav niz implikacija i
specificnosti u odnosu na tradicionalne i savremene skole ili pravce.Privreda zemlje u
tranziciji moze se okarakterizirati kao provreda u krizi na koju se primijenjuju aktivnosti
rukovodjenja u krizi,a to znaci zaustavljanje krize,uvodjenje mjera stednje, bolji sistem
kontrole, oporavak organizacije i bolji preokret u poslovanju. U uslovima tranzicije nastaju
ekonomska, socijalna, kriza rukovodjenja,kriza prouzrokovana pravnim sistemom, i politicka
kriza. Krize nastaju zbog etabliranja stvarnog vlasnistva disperzije, oblika svojine, izmjene
svijesti, nedovoljne educiranosti menadzera za nove uslove privredjivanja, sporog mijenjanja
tradicionalnih odnosa, nepostivanje zakona i dr. Postoje 4 faktora koja uticu na reagovanje
preduzeca u krizi.To su strategija preduzeca, organizaciona struktura, organizaciona kultura i
karakter zaposlenih. Teziste makro i mikro menadzera je na njihovom djelovanju u uslovima
krize. 4 faze upravljanja su planska faza, upoznavanje, kontrola i prevazilazenje krize. Postoji
9 strategija : primjena menadzmenta,finansijska kontrola,organizacijske promjene,uvodjenje
novih proizvoda,poboljsanje marketinga,pripajanje,smanjenje aktive,rast i restruktuiranje
dugova.
13. DEFINICIJA I VRSTE OKRUZENJA
Okruzenje je sve ono sto utice na
menadzment.Moze se definisati kao set sila spoljnih i unutarnjih koje uticu na izvedbe
procesa ostvarivanja osnovne svrhe postojanja.
Podjela okruzenja vrsi se prema : stepenu povezanosti (slucajno,grupno i turbulentno);
stepenu uticaja (direktno i indirektno); osjetljivosti na akcije (autonomno i reaktivno);
intenzitetu i trajnosti izazova (urgentno,odlozivo i permanentno); kvalitetu (povoljno i
nepovoljno); regularnosti (normativno i liberalno); prostornom horizontu (integrisano,
drzavno i medjunarodno); fokusu (opste i ciljno).
14. MIKROOKRUZENJE
– Mc Donaldsa
: Strateski partneri : klubovi, robne kuce, velika
preduzeca i investicije. Konkurenti : drugi restorani,kiosci,cevabdzince. Kupci :
pojedinci,preduzeca,investicije. Dobavljaci : mesari,coca cola, pekari, tvornice i polugotova
jela. Zakonska regulativa : veterinarstvo,zdravstvo, sindikat,udruzenja.
MAKROOKRUZENJE
– Medjunarodno okruzenje : restorani u 115 zemalja, oko 2/3
prodaje u SAD, medjunarodna konkurencija. Politicko okruzenje : politicko uredjenje,
zakonski propisi, opci polozaj s obzirom na zakonsku regulaciju, i uslove privredjivanja.
Socijalno okruzenje : demografkse promjene,porast potrebe za zdravstvenim i socijalnim
osiguranjem. Tehnicko okruzenje : prodor tehnoloskih informacija, visoka efikasnost
informacionih sistema, visoka fokusiranost. Ekonomsko okruzenje : ekonomski
rast,zaposlenost i ifflacija.
RADNO OKRUZENJE
– Vlasnici, nadzorni odbor,
organizacijska kultura, fizicko i radno okruzenje, dionicari, uposlenici.
15. POSLOVNO OKRUZENJE NOVOG MILENIJA
karakterise turbulentnost,a jedina
konstanta koju strucnjaci isticu je promjena. Osnovne karakteristike su sve brzi naucni i
tehnoloski razvoj,drasticno skracivanje zivotnog ciklusa proizvoda, dinamicke politicke
promjene, pojava novih industrijskih drzava, komunikacijsko povezivanje svjetskog trzista,
promjena vrijednosti pojedinca.
16.MENADZERSKA KULTURA
predstavlja skup pravila, vjerovanja,ponasanja,obicaja i
odnosa koji pomazu menadzmentu i organizaciji da razumiju sta se smatra vaznim. To je
nacin zivota i rada u poslovnom sistemu i organizaciji uopste. Izgradjuje se postepeno,
egzistira na vidljivom i nevidljivom nivou.Znacaj joj se manifestuje u sljedecim fazama :
izgled,odnosikomuniciranje, odnos prema poslovnim partnerima i kupcima, higijena i izgled
prostorija i dr. Nacin prenosenja kulture su rijeci , materijalni simboli, jezik, oblacenje, opci
dojam. Kultura jednog drustva otkriva vrijednosti vjerovanja stavove i ponasanje njenih
clanova. Menadžerska kultura predstavlja skup pravila, vjerovanja,ponašanja, običaja i
odnosa, koji pomažu menadžmentu i organizaciji da razumiju šta se smatra važnim. To je
način života i rada u poslovnom sistemu i organizaciji uopće. Ona se izgrađuje postepeno.
