Statističko istraživanje

Sadržaj

Uvod

1. Pojam statističkog istraživanja

2. Etape statističkog istraživanja

2.1. Statističko posmatranje

2.1.1. Plan statističkog posmatranja

2.1.2. Prikupljanje statističkih podataka

2.1.3. Grupisanje statističkih podataka

2.1.4. Sređivanje statističkih podataka

2.1.5. Prikazivanje statističkih podataka

2.2. Statistička analiza

2.2.1. Matematička obrada podataka

2.2.2. Analiza i tumačenje rezultata

2.2.3. Objavljivanje rezultata

Zaključak

Literatura

Uvod

Metodologija kvantitativnih istraživnja razvijala se dugo i prerasla je u nezavisnu
multidisciplinarnu naučnu oblast. Najveći uticaj na formiranje ove oblasti imale su statistika,
informatika, sociologija i psihologija. Uloga statistike na ovom području se svodi na pružanje
alata za projektovanje uzoraka, analizu podataka, izvođenje zaključaka i testiranje hipoteza.

U određivanju mesta i značaja statističkog istraživanja, treba poći od činjenice masovnosti
pojava u prirodi i društvu. Radi preciziranja izvesnih pojava o masovnim predmetima objektivne
stvarnosti, nameće se brojanje, merenje i evidentiranje. Na taj način se dobijaju veliki skupovi
brojčanih podataka čije sažimanje omogućuje statistika, čime ih čini podesnim za praktičnu i
naučnu upotrebu.

U pokušaju da pruži mali doprinos sagledavanju etapa statističkog istraživanja , ovaj rad će se
najpre pozabaviti pojmom i suštinom statističkog istraživanja, nakon čega će se fokusirati na dve
glavne etape ovog istraživanja – statističko posmatranje i statističku analizu sa osvrtom na faze
njihovog odvijanja.

1. Pojam statističkog istraživanja

Pod

statističkim istaživanjem

podrazumevamo skup matematičko-statističkih i drugih

postupaka koji   se primenjuju u nekoj statističkoj akciji. Predmet statističkog istraživanja su
masovne pojave, koje su po svojoj prirodi varijabilne, pa ih treba posmatrati na velikom broju
slučajeva i na osnovu tih posmatranja doneti odgovarajuće zaključke.   Naime, da bi se neka
pojava mogla pravilno i pouzdano protumačiti, ona se mora posmatrati u velikom broju, odnosno
masovno. Masovna pojava predstavlja skup elemenata koji se odlikuju nizom zajedničkih, ali
varirajućih obeležja (karakteristika) (Savić, 2005., str. 10). Ova obeležja je moguće istraživati i
na   osnovu   njih   otkrivati   zakonitosti   u   celom   skupu   elemenata.   Po   zakonu   velikih   brojeva,
pravilnosti u ponašanju varijabilnih pojava ispoljavaju se samo pri posmatranju velikog broja
slučajeva     Zbog   toga   se

statistika

najčešće interpretira kao naučni metod kvantitativnog

istraživanja masovnih pojava. Drugim rečima, statistika istražuje masovne pojave i to
istraživanje ima kvantitativan karakter (Žižić, Lovrić, Pavličić, 2004, str. 3). To znači da se
prikupljeni statistički podaci i rezultati dobijeni statističkom analizom o posmatranoj masovnoj
pojavi mogu kvantitativno (numerički) iskazati. Sa druge strane,

kvantitativno istraživanje

možemo definisati kao sistematski napor za prikupljanje podataka o elementima nekog skupa
entiteta (najčešće uzorak) sa ciljem konstruisanja kvantitativnih pokazatelja cele populacije kojoj
ti elementi pripadaju (Paskota, 2007, str. 3). Statističko istraživanje ima i

kvalitativan karakter.

To znači da nakon statističkog istraživanja, obrađeni podaci treba da postanu informacije,
odnosno da su od koristi onome ko treba da donese neku odluku (Savić, 2005, str. 11).

Slika br. 1 – Etape i faze statističkog istraživanja (Stojković, 1990, str. 31)

Statistička teorija i praksa najčešće koristi tri vrste statističkih analiza, u zavisnosti od toga da li
se istraživanje pojava vrši u stanju njihovog mirovanja, stanju kretanja u vremenu ili istražujemo
međuzavisnost između pojava.   Na osnovu ta tri stanja, statističku analizu delimo na: statičku
analizu,   dinamičku   analizu   i   regresionu   i   korelacionu   analizu.     Etape   i   faze   statističkog
istraživanja se mogu prikazati na sledeći način:

Slika br. 1 ukazuje da sve tri vrste statističke analize – statička, dinamička i regresiona i
korelaciona imaju tri faze. U pitanju su matematička obrada podataka, analiza rezultata i
objavljivanje rezultata.

Jedno drugo gledište smatra da postoje četiri etape statističkog istraživanja (Marković, Petković,
1999, str. 5):

1. Priprema posmatranja;
2. Statističko posmatranje – prikupljanje podataka;
3. Kontrola, sređivanje, grupisanje, obrada i prikazivanje podataka;
4. Analiza podataka i njihovo tumačenje.

Po ovom gledištu, statističkom posmatranju prethodi

priprema posmatranja

koja obuhvata:

program posmatranja

(cilj istraživanja, definisanje predmeta posmatranja, jedinica i obeležja

posmatranja, izbor izveštajnih jedinica, metode obuhvatanja jedinica posmatranja, izradu
upitnika, uputstava, ...) i

planiranje organizacije istraživanja

(podela poslova na etape i faze,

rokove, potreban kadar i njegova obuka za rad, potrebni materijalni uslovi za rad i troškovi
istraživanja).

2.1. Statističko posmatranje

Statističko posmatranje je prva etapa statističkog istraživanja i od njegovog pravilnog izvođenja
u mnogome zavisi druga etapa. U pitanju je vrlo obimna etapa statističkog istraživanja. U njoj
treba formulisati cilj, predmet, jedinice posmatranja, obeležja jedinica posmatranja, prikupiti
statističke podatke, grupisati ih, srediti ih i na jedan od načina ih prikazati za etapu statističke
analize.

Veoma važno je da prikupljeni podaci tokom statističkog posmatranja budu tačni, potpuni i
istiniti. U suprotnom, ozbiljno se dovodi u pitanje vršenje statističke analize.

2.1.1. Plan statističkog posmatranja

Prva faza statističkog posmatranja jeste izrada plana posmatranja. Ovim planom treba obuhvatiti
sve ono što se odnosi na sve faze statističkog posmatranja, s tim da njime najpre treba rešiti
kadrovska, finansijska, organizaciona, tehnička i neka druga pitanja. Plan statističkog
posmatranja mora sadržati (Stojković, 1990, str. 32).:



Cilj posmatranja;



Predmet posmatranja;



Jedinicu posmatranja;



Obeležja jedinice posmatranja;



Redakciju upitnika i uputstava;



Izvor i način posmatranja;



Mesto i vreme posmatranja;



Obim posmatranja;



Pripremne radove; i



Proveru rezultata posmatranja.

Cilj svakog posmatranja

treba da bude sticanje određenog naučnog saznanja koje, pored

društvenih vrednosti, ima i svoju svrsishodnost. Cilj se određuje na osnovu toga šta se želi dobiti
istraživanjem. Cilj posmatranja treba postaviti jasno, konkretno i precizno, kako bi se što bolje
definisali predmet, obeležja i jedinice posmatranja.  Jasno, precizno i konkretno određenje cilja
posmatranja   omogućuje   da   posmatranje   bude   adekvatno   isplanirano,   kako   sadržinski,   tako   i
tehnički i organizaciono. Šta će biti cilj posmatranja zavisi od toga šta želimo da posmatramo
statističkim istraživanjem. Na primer, ako posmatramo preduzeća u okviru jedne grane, cilj može
biti   veličina   preduzeća,   broj   zaposlenih,   vrednost   kapitala   preduzeća,   ostvareni   prihodi,
proizvodni program, instrumenti marketinga, itd.   Ukoliko cilj nije jasno formulisan, mogu se
javiti suvišna pitanja, što znatno opterećuje i poskupljuje statističko istraživanje.

Predmet posmatranja

statistička masa

. To je skup pojava određene vrste koji je u žiži

interesovanja istraživača (Stojadinović, 2005, str. 189). U zavisnosti od postavljenog cilja,
predmet posmatranja je uvek

određena masovna pojava definisana u prostoru, vremenu i po

sadržini

preko skupa istovrsnih jedinica. Usled složenosti posmatranih pojava, utvrđivanje

statističke mase, po pravilu, nije nimalo lak i jednostavan posao, koji se sa određenim uspehom
obavlja jedino na osnovu plana istraživanja. Na sreću istraživača, gotova statistička masa se
može naći u statističkim publikacijama, istorijskim, školskim i drugim arhivima,
knjigovodstvenim i drugim evidencijama, popisima imovine i lica, matičnim knjigama rođenih,
venčanih i umrlih itd. Ako posmatramo studente jednog fakulteta, onda svaki student
predstavlja jedinicu posmatranja, a skup svih studenata predstavlja statističku masu.

Prostorno odrediti statističku masu znači tačno defnisati prostor i mesto na kome će se vršiti
prikupljanje statističkih podataka, odnosno posmatranje statističke mase. Vremenski odrediti
predmet posmatranja znači tačno ustanoviti vreme u kome će se vršiti statističko posmatranje.
Sadržinski odrediti statističku masu znači da treba odrediti broj i vrstu jedinica posmatranja.

Podela statističkih masa se može izvršiti na više načina. Prema

dimeziji

, razlikujemo

jednodimenzionalne

višedimenzionalne

statističke mase (Savić, 2005., str. 13). Kod

jednodimenzionalne statističke mase postoji samo jedno obeležje koje je predmet istraživanja (na
primer, u jednoj školi ispituje se samo visina učenika). Kod višedimenzionalne statističke mase
postoje više obeležja koja su predmet istraživanja (na primer, u školi se pored visine učenika
ispituje i njihova telesna masa, zdravstveno stanje, broj članova domaćinstva i sl.).