FAKULTET PRAVNIH NAUKA
SEMINARSKI RAD
MJERODAVNO PRAVO ZA BRAČNE I
PORODIČNE ODNOSE
STUDENT:
MENTOR:
PROF. DR BRANA KOMLJENOVIĆ
Banjaluka, 2018 godina
2
SADRŽAJ
UVOD _____ _________________________________________________________________3
1.1 ODNOSI RODITELJA I DECE _______________________________________________4
1.2 USVOJENJE_______________________________________________________________4
2. MJERODAVNO PRAVO ZA PORODIČNE ODNOSE _____________________________5
3. ODREDJIVANJE MERODAVNOG PRAVA ZA BRAČNE ODNOSE _________________6
3.1 Kumulativna primjena lex nationalis budućih bračnih partnera _______________________7
3.2 Primjena dela lex fori_______________________________________________________9
3.3 Forma braka____ __________________________________________________________10
3.4 Mjerodavno pravo za formu braka koji se zaključuje na teritoriji domaće države _______10
3.5 Mjerodavno pravo za priznanje brakova koji su zaključeni u inostranstvu _____________11
3.6 Diplomatsko-konzularni brakovi ______________________________________________13
4. MJERODAVNO PRAVO U POGLEDU STATUSA DECE___ ______________________13
ZAKLJUCAK _____ __________________________________________________________14
LITERATURA______________________________________________________________15
4
1.1
ODNOSI RODITELJA I DECE
Za odnose između roditelja i dijece mjerodavno je pravo države čiji su oni državljani. Ako su
roditelji i dijeca državljani različitih država, mjerodavno je pravo države u kojoj svi oni imaju
prebivalište. Ako su roditelji i dijeca državljani različitih država, a nemaju prebivalište u istoj
državi, mjerodavno je domaće pravo pod uslovom da je dijete ili neki od roditelja domaći
državljanin. Za odnose između roditelja i dijece koji nisu predviđeni navednim pravilima
mjerodavno je pravo države čiji je državljanin dijete. Za priznavanje, utvrđivanje ili osporavanje
očinstva, odnosno materinstva mjerodavno je pravo države čiji je državljanin u vreme rođenja
dijeteta bilo lice čije se očinstvo, odnosno materinstvo priznaje, utvrđuje ili osporava. Za
pozakonjenje mjerodavno je pravo države čiji su državljani roditelji, a ako roditelji nisu
državljani iste države - pravo države onog roditelja, po kome je pozakonjenje punovažno.
Ako po pravu određenom u stavu 1. ovog člana nema uslova za pozakonjenje, a roditelji i dijete
imaju prebivalište našoj zemlji, mjerodavno je domaće pravo. Za pristanak dijeteta, drugog lica
ili državnog organa za pozakonjenje, mjerodavno je pravo države čiji je državljanin dijete.
1.2
USVOJENJE
Za uslove zasnivanja usvojenja i prestanka usvojenja mjerodavno je pravo države čiji su
državljani usvojilac i usvojenik. Ako su usvojilac i usvojenik državljani različitih država, za
uslove zasnivanja usvojenja i prestanka usvojenja mjerodavna su kumulativno prava obe
države
čiji
su
oni
državljani.
Ako bračni drugovi zajednički usvajaju, pored prava države čiji je državljanin usvojenik,
mjerodavna su za uslove zasnivanja usvojenja i prestanka usvojenja i prava država čiji su
državljani i jedan i drugi bračni drug. Za oblik usvojenja mjerodavno je pravo mesta gde se
usvojenje zasniva. Za dejstvo usvojenja mjerodavno je pravo države čiji su državljani usvojilac i
usvojenik
u
vreme
zasnivanja
usvojenja.
Ako su usvojilac i usvojenik državljani različitih država, mjerodavno je pravo države u kojoj
imaju prebivalište. Ako su usvojilac i usvojenik državljani različitih država, a nemaju
prebivalište u istoj državi, mjerodavno je domaće pravo ako je jedan od njih domaći državljanin.
Ako su usvojilac i usvojenik državljani različitih država, a ni jedan nije domaći državljanin,
mjerodavno je pravo države čiji je državljanin usvojenik.
5
2. MJERODAVNO PRAVO ZA PORODIČNE ODNOSE
Porodičnopravni odnosi sa stranim elementima čine jednu od najzanimljivijih ,a u praksi i jednu
od najučestalijih i najvažnijih oblasti medjunarodnog privatnog prava. U regulisanju
porodičnopravnih odnosa u pojedinim zemljama kulturno nasledje i vjerska shvatanja veoma
snažno dolaze do izražaja,što ima za posledicu značajne razlike u porodičnopravnim normama.
Iako u ovom domenu ne postoje toliko snažni interesi za unifikaciju pravila ponašanja kao što
postoje,recimo,po pitanju kupoprodaje i drugih ugovora na koje se oslanja medjunarodni promet
dobara,ipak ima pokušaja da se ,makar u odredjenom regionu,ujednače porodičnopravna pravila
.Ukoliko bi zasada uniifikacija porodičnog prava bila i utopija , treba zabeležiti da postoje
odredjena konvergentna kretanja u uporednom zakonodavstvu i praksi. Do približavanja normi
dolazi,uglavnom , po onim pitanjima koja su, manje ili više, neposredno regulisana u povelji
OUN, u Univerzalnoj deklaraciji o pravima čovjeka ,u Medjunarodnom paktu o gradjanskim i
političkim pravima ,u Evropskoj konvenciji za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.
Drugim rečima, svedoci smo smanjivanja broja normi čiji su rezultat neravnopravni odnosi
polova ili diskriminacije prema dijeci rodjenoj van braka. Govoreći o tendencijama i
konvergentnim kretanjima, moglo bi se pomenuti i to da je sve manji broj zemalja koje ne
poznaju ustanovu razvoda braka ,a u zemljama koje poznaju razvod novi propisi ga najčešće
olakšavaju. Kao jedna od posljedica te pojave svakako je i problem povjere dijeteta na čuvanje i
vaspitanje koji radja pojavu medjunarodne otmice dijece. Razmjere te pojave i značaj koji mu se
pridaje doveli du do usvajanja jedne od najuspesnijih haskih konvencija u istorijatu haske
konferencije za medjunarodno privatno pravo i Konvenciju o gradjanskopravnim aspektima
medjunarpodne otmice dijece iz 1980.godfine ratifikovalo je 77 država što sa svoje strane govori
u prilog unifikaciji odredjenih pravila koja se tiču porodičnopravnih odnosa. Na ovom mjestu
ćemo spomenuti najnoviji razvoj zakonodavne reegulative Evropske unije u oblasti sudske
saradnje u gradjanskim stvarima :1.avgusta 2004.godine stupila je na snagu Regulativa Savjeta
Evropske zajednice o nadležnosti i priznanju i izvršenju presuda u bračnim stavrima i stvarima
roditeljske odgovornosti. Pored razlika u porodičnopravnim normama pojedinih zemalja, na
učestalost sukoba zakona u ovoj oblasti u odlučujućoj mjeri utiče i veliki intezitet kretanja ljudi
preko granica. U ovoj pojavi je naročito značajno to da putovanja ljudi nisu više ograničena,
uglavnom , na susjedne zemlje već se sve više putuje i u geografski veoma udaljene krajeve u
kojima vladaju vrlo različite norme i shvatanja. Pored toga, smanjuju se ne samo pravne već i
kulturne i psihološke inhibicije da se stupi u brak sa osobom drugačije nacionalnosti, vjere ili
rase. Sve to doprinosi učestalom nastajanju porodičnih odnosa koji se vezuju za više država, više
zajednica , pa se povećava i broj pravnih pitanja koja nastaju iz takvih odnosa.
