Mentor:

Prof. dr Radimila Živković

Student:

Luka Dokmanović

Br. indeksa: 102076/2010

UNIVERZITET SINGIDUNUM

POSLOVNI FAKULTET

Studijski program: Marketing i trgovina

Organizacija specijalnih događaja

- Diplomski rad -

Beograd, 19.11.2014.

MENTOR

_____________________

Prof. dr Radmila Živković

POSLOVNI FAKULTET

UNIVERZITET SINGIDUNUM

POSLOVNI FAKULTET- DEPARTMAN ZA POSLOVNU EKONOMIJU

Beograd, Danijelova 32

Kandidat:

Luka Dokmanović

Broj indeksa:

102076/2010

Smer:

Marketing i trgovina

Tema:

Organizacija specijalnih događaja

Zadatak:

.Diplomski rad

Datum odobrenja rada:

Beograd, ___.___._____.

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

UVOD

Diplomski rad,  ima cilj da prikaže svu složenost organizacije specijalnih događaja,  naznaku
problema   koje     ima     menadžement   koji   upravlja   specijalnim   događajima,   integrisani
marketing,   rizike   koji   mogu   ugroziti   realizaciju   specijalnog   događaja,     kao   i   značaj
specijalnog događaja kao elementa  razvoja društva. Poseban deo ovog Diplomskog rada je
sagledavanje  društvenih,  sportskih efekata i specifičnost organizacije specijalnih događaja u
okviru aktivnosti Školi fudbala OLIMPIK BEOGRAD, iz Beograda.
Razvoj ljudskog društva, je u svom sastavu imao i razvoj niza događaja koji su nastajali iz
razvoja ljudske komunikacije, svesti a samim tim i potrebe za organizovanjem pojedinaca i
grupa u cilju magijskih, religijskih ili drugih obrednih rituala.
Svaka društveno ekonomska etapa od prvobitne zajednice preko robovlasništva, feudalizma,
kapitalizma, socijalizma do globalizma, imala je specijalne događaje koji su se realizovali po
nekim   principima.   Principi   su   zavisili   od   civilizacijskog   stepena   razvoja   zajednice,
materijalnog bogatstva, načina i efikasnosti međusobne komunikacije, ideoloških, etičkih i
moralnih normi koje su dominirale.
Mnogi događaji koji nas i danas okružuju imaju genezu svog postanka mnogo godina unazad.
Izložbe dobara (poljoprivrednih i stočarskih), održavane su u predantičkom dobu, razvijale se
kroz vreme da bi danas to bili moćni tematski sajmovi na prestižnim svetskim destinacijima i
sa godinama ne promenjenim kalendarom održavanja.
Karnevalsko–festivalski događaji, datiraju od srednjeg veka, mada pojedini autori nalaze vezu
sa događajima iz doba Rimskog carstva.
Sportski događaji su integralni segment razvoja čovečanstva, a antički istoričari su utvrdili da
je preteča Olimpijskih igara začeta daleke 776 godine pre nove ere.
Svi   događaji   su   realizovani   svojstveno   narodu   i   društvenoj   klasi   u   kojoj   su   se   dešavali,
zavisno   od   perioda   dešavanja.   Zajednička   karakteristika   im   je   da   su   služili   učvršćivanju
važećih ili ustanovljavanju novih pravila u svojo oblasti, bili su pokretači određenih dešavanja
i time ostvarivali značajnu ulogu u napredku civilizacije.
Pojava   industrijskog   a   zatim   i   post-industrijskog   društva,   dinamičan   razvoj   ekonomske
ponude tokom XX veka, porast kupovne moći i standarda stanovništva, afirmacije novih
potreba   potrošača,   pomeranje   interesa   potrošača   sa   primarnih   i   sekundarnih   na   tercijerne
potrebe dovelo je do potreba za organizovanjem “događaja”, u različitim sferama društvenog
života.
“Specijalni događaji”,obzirom na intenzivan razvoj u raznim oblastima ljudskog delanja, su
“napravili zahtev”, da budu dobro organizovani, vođeni, promovisani, kontrolisani od rizika,
organizovani   efektivno   i   efikasno,   a   veoma   fleksibilno   kako   bi   satisfakcija   naručioca,
potrošača, učesnika, i realizatora bila maksimalna. Ovo je moglo biti ostvareno samo uz
potpuno poštovanje profesionalnog sistemskog pristupa organizaciji “specijalnog događaja”,
bazirano na istraživanju ponašanja potrošača, stejkholdera, i modernog menadžmenta.

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

SPECIJALNI DOGAĐAJ

Specijalni događaji, su nešto što je uobičajeno i svuda oko nas. Veoma često ste bili učesnici
(potrošači   ili   učesnici   u   organizaciji)     ili   ste   ih   i   sami   organizovali,   a   da   toga   niste   bili
„svesni“. To su  događaji koji vam  ispunjavaju slobodno vreme, najčešći su rođendani, slave,
krštenja, ispraćaji (u vojsku, penziju,..), razne godišnjice, promotivne manifestacije, koncerti,
izleti i sl.
Svako individualno, pomenute događaje može realizovati, spram svog iskustva, kulturološkog
nivoa,   ideje   i   raspoloživih   resursa.   Obično   se,   na   manjim   manifestacijama     individualno
organizovanim, pojavljuju  iste osobe (homogena grupa) pa su tako iste osobe jednom u ulozi
organizatora a sledeći put u ulozi potrošača.
Kompleksniji   i   svakako   zahtevniji   posao   organizacije   specijalnog   događaja   je   kada   su
organizatori  privredna  društva,  sportske  organizacije,  organizacije iz kulture,  humanitarne
organizacije, profesionalna udruženja, verske ili političke organizacije, javna preduzeća ili
državni organi. Ove organizacije za realizaciju posla imaju znatno više sredstava i zahtevaju
da se svaki detalj manifestacije isplanira, organizuje i vodi do ostvarenja potpune satisfakcije
naručioca i potrošača a obavezno uključujći i medijsku propraćenost događaja.
„Ono što je dugo sprečavalo specijalne događaje da budu definisani,   je to, što je za svaki
njihov deo već postojala oblast koja bi ga pokrivala i profesionalci koji bi radili posao, a
obično ih je okupljao onaj za koga se događaj radio. Izgledalo je nepotrebno uvoditi još jednu
kariku koja bi poskupljivala lanac. U skladu sa svetskom tendencijom da se podela rada sve
više produbljuje i detaljiše, a zahvaljujući mogućnosti da se dobro zaradi, javile su se firme
koje pružaju usluge organizacije specijalnih događaja. Ove firme nude kvalitetniju i efikasniju
organizaciju nego što bi sama firma bila to u stanju da uradi, a kao važan aspekat javlja se i
ušteda resursa firme – naručioca, a profita, za organizatora specijalnog događaja.
Treba naglasiti da u domen definicije specijalnih događaja mogu ući i događaji koji nisu
tolike složenosti da bi se za njih morala praviti posebna organizacija.
Da bi se utvrdili zašto su specijalni događaji - specijalni i po čemu se razlikuju od ostalih
događaja koji su slične prirode, biće reči i o karakteristikama ove vrste događaja. Ono što je
značajno napomenuti je da ovi događaji predstavljaju neku vrstu

projekta,

pa samim tim

poseduju i karakteristike projekta. Bez obzira na osobenosti pojedinih specijalnih događaja,
ipak se mogu uočiti određene karakteristike koje su svojstvene svakom od njih. Pošto
organizacija specijalnih događaja predstavlja

proces

to znači da taj proces mora imati svoje

faze. Kao što je napomenuto, specijalni događaji se mogu organizovati u bilo kojoj sferi
života i rada, međutim, bez obzira na njihove specifičnosti mogu se utvrditi događaji koji
međusobno imaju određene sličnosti. Takvi događaji se mogu svrstati u isti tip događaja na
osnovu određenog kriterijuma. Iako ne postoji jedinstvena klasifikacija specijalnih događaja,
postoje određeni uopšteni kriterijumi za klasifikaciju. Pored tih podela, biće izložen grubi
pregled svih vrsta specijalnih događaja do kojih se putem istraživanja došlo.
Specijalni događaji su deo sportskog, kulturnog i zabavnog života ljudi jedne zajednice. Zbog
svoje   zastupljenosti   i   masovnosti   neophodno   je   da   su   u   skladu   sa   moralnim   i   pravnim
normama normama društva u kome se dešavaju.
Sredstva   masovne   komunikacije   su   usko   povezana   i   neodvojiva   od   specijalnih   događaja.
Različiti vidovi medija stupaju u funkciju promocije i podrške specijalnim događajima. Tu
nastaje   neka   vrsta   konkurencije   među   medijskim   kućama   u   pogledu   praćenja   događaja,

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

zastupljen zavisi od koncepcije organizatora i karakteristika učesnika. (Jaško, Palibrk, 2013,
str.7)
Život   u   XXI   veku,   donosi   velike   novine   koje   se   ogledaju   u   radnim   navikama,   radnom
vremenu, zdravstvenim problemima, vidovima zabave i organizovanju slobodnih aktivnosti.
Mreža industrijske zabave (kulturne i sportske) ponude, nudi sadržaje kojim želi ispuniti ne
radno vreme, i postoji velika opasnost da određeni sadržaji deluju kontra produktivno tj. da
umesto da obogađuju ličnost konzumenta, postaju frustrijajući.
Organizacija   događaja   koji   razvijaju   i   oplemenjuju   osobe,   moraju   imati   u   svom   sastavu
sadržaje nespornih kulturnih, humanih, sportskih i duhovnih vrednosti.
„Industrija   specijalnih   događaja   nalazi   svoje   mesto   i   ulogu   u   društvu.   To   je   nova   grana
namenjena organizovanju novih, neobičnih, nesvakidašnjih, specijalnih događaja koji iskaču
iz stereotipa i nude potpuno novo iskustvo. Ono što izdvaja specijalne događaje od ostalih
konzumerističkih sadržaja, je to što izvlače ljude iz monotonije i pružaju im mogućnost da
obične   stvari   učine   neobičnim.   Specijalni   događaji   mogu   biti   namenjeni   bilo   kom   delu
populacije (ne samo imućnima umetnicima, ili naučnicima), i mogu se organizovati u bilo
kojoj sferi života i rada. Njih možemo okarakterisati kao događaje koji su planirani, unapred
osmišljeni sa dobrom organizacijom i moralno i pravno podobni.
Motivacija i finansijske mogućnosti glavni su faktori koji osmišljavaju čovekovo slobodno
vreme, jer od njih zavisi i kvalitet i izbor sadržaja. Osim ekonomskog statusa, veliku ulogu
igra i kulturno-socijalni okvir života i rada. Ovo nisu ograničavajuće okolnosti kada je u
pitanju veći broj specijalnih događaja, jer ih ima u svim oblastima, dostupni su svima (izuzev
kada   su   događaji   zatvorenog   tipa).   Naravno   ima   ih   i   onih   koji   nisu   namenjeni   širokom
auditorijumu i koji su iz nekih drugih razloga ili finansijski nepristupačni.
Gledano   iz   ugla   firme,   specijalni   događaji   su   njena   nužnost.   Firme   teže   da   svojim
korisnicima, potrošačima i klijentima prezentuju nešto spektakularno, novo i originalno kako
bi se diferencirale u odnosu na ostale konkurente. U moru propagandnih sredstava teško je
predstaviti nešto na sasvim nov i nesvakidašnji način, stereotipni načini postaju monotoni, a
„publika“   prezasićena.   Tu   stupa   na   scenu   industrija   specijalnih   događaja,   gde   specijalni
događaji   odražavaju   veličinu,   originalnost,   kreativnost   i   kvalitet   onoga   što   predstavljaju.
Dakle, intenzivna potreba za organizovanjem specijalnih događaja nije nastala slučajno, već
usled prezasićenja već postojećim vidovima reklame i promocije i iz potrebe da se firma
izdvoji, da se prikaže u novom svetlu, da se ostavi jak utisak na publiku i javno mnjenje.
Odgovor   na   ljudsku   potrebu   za   nečim   novim,   originalnim,   kvalitetnim,   sadržajnim   i
specijalnim   daju   baš   specijalni   događaji,   a   oni   mogu   imati   kulturni,   naučni,   istraživački,
humanitarno-socijalni i zabavni karakter. (Jaško, Palibrk, 2013, str.8)
Pojam   „specijalni   događaj“,   je   prvobitno   tumačen   kao   oznaka   za   „najsrećnije   mesto   na
planeti“. Gospodin Robert Džejni (PR menadžer Diznilenda iz 1955 godine), je „specijalni
događaj“, definisao kao „nešto što je drugačije od normalnog dana u životu“.
Glavna reč „događaj“, u Kolinsovom rečniku ima više tumačenja ali je najopštija, da je:
„Događaj je nešto što se desi ili dešava, pogotovo kada je neobično ili važno“.
Ne dvosmisleno se može zaključiti da svaki događaj predstavlja niz aktivnosti u kome jasno
postoji

vremenska dimenzija

tj. početak, trajanje i završetak.

„Donald Getz, smatra da događaji čine jedan od najuzbudljivijih i najbrže rastućih oblika
fenomena koji su zasnovani na dokolici, biznisu i turizmu. Njihova posebna privlačnost potiče
iz delimično ograničenog trajanja i jedinstvenosti, koja ih čini različitim od stalnih aktivnosti i

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

izgrađenih atrakcija. On ih prema veličini i obimu deli na:

mega

„hallmark“

glavne

(Jaško, Palibrk, 2013, str.9)

„Mega događaj

je događaj koji svojim obimom i veličinom utiče na ukupnu privrednu aktivnost

zemlje domaćina, a medijski je globalno pokriven. U ekonomskom smislu, mega događaj se
snažno reflektuje na turizam i privrednu infrastrukturu zemlje domaćina, a omogućava i
izgrađivanje imidža i medijskog prestiža organizatorima.

Definicija mega događaja: događaj čija veličina privlači najmanje milion posetilaca, kapitalni
troškovi   njegovog   postavljanja   i   izvršenja   prevazilaze   500   miliona   USD,   a   interes   javnosti   i
masovnih medija je takav da se mora obezbediti viđenost mega događaja (Getz, 1997). Prefiks
mega   označava   njegovu   veličinu   i   posećenost,   ciljno   tržište,   finansijku   zahtevnost,   medijsku
pokrivenost, izgradnju objekata i mesta održavanja programa događaja, odnosno ekonomski i
socijalni   uticaj   na   zemlju   domaćina   (primeri   su:   Olimpijske   igre,   Paraolimpijske   igre,   FIFA
svetsko prvenstvo).

Hallmark događaj

je događaj sa prepoznatljivim kvalitetom programa. Hallmark označava

destinaciju događaja, objekte ili organizaciju događaja. Hallmark događaji se poistovećuju sa
dušom i etosom mesta održavanja, kao i užeg, odnosno šireg okruženja (Hall, 1997). Hallmark
događaji   imaju   za   učesnike   i   posetioce   poseban   značaj   i   atraktivnost,   privlače   veliku   pažnju
javnosti,   doprinose   izgrađivanju   imidža,   održavanju   i   revitalizuju   tradiciju,   a   organizatoru
omogućuju   ostvarivanje   konkurentske   prednosti.   Uspešni   organizatori   događaja   izgrađuju
prepoznatljivost i reputaciju zahvaljujući ponudi hallmark događaja (primer: karneval u Riju, Tour
de France, Okoberfest u Minhenu, Vimbldon).

Glavni događaji

jesu događaji velikog obima, sa izraženim interesom javnosti i

medijskom pokrivenosti. Glavni događaji privlače veliki broj posetilaca, a organizatoru
omogućuju ostvarivanje dobrih ekonomskih rezultata. U praksi menadžmenta događaja, glavni
događaji su često sportsko orijentisani, sa međunarodnom reputacijom i definisanom strukturom
takmičenja (primer: Formula jedan Grand Pri). (Pivac, 2011, str.16)

Dalje definisanje pojma događaja, uvažava

organizaciju,

a definicija kaže: „Događaj je

planirana i organizovana prilika, na primer društveno okupljanje ili sportski meč.“
„Organizacija predstavlja svrsishodnu zavisnost i povezanost čovekovog rada, sredstava za
rad i predmeta rada u procesu stvaranja materijalnih dobara, usluga i obavljanja određenih
aktivnosti u službi ostvarenja određenih ciljeva i zadovoljenja određenih društvenih potreba.“
Specijalni događaji su „specijalni“, zato što se dešavaju sa namerom, imaju precizno određenu
namenu, cilj, organizaciju, zato što su jedinstveni i neponovljivi, a ponajviše zato što imaju
poseban (specijalan) značaj za naručioca, odnosno organizatora, koji proizilazi iz očekivanog
efekta (poboljšanje prodaje, podizanje imidža, kulturno prosvećenje, ...).

(Jaško, Palibrk,

2013, str.10)
Kako bi celovitije definisli pojam specijalnog događaja sagledavamo

karakteristike

kao:

• postoji cilj koji se može definisati u širokoj oblasti;
• uvek se planira;
• definisano je mesto i vreme odvijanja događaja;
• postoji tim koji je zadužen za organizaciju;
• za realizaciju su potrebna određena sredstva;
• mogu ga organizovati pojedinci i preduzeća;
• neophodna je velika fleksibilnost organizacije;

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

etički   (pomoć   marginalnim   grupama,   ugroženim   od   elementarnih   nepogoda,   afirmacija
moralnih normi i kulture), lična promocija investitora-naručioca specijalnog događaja. .
Ciljevi se po nivoima upravljanja mogu podeliti na strateške, taktičke i operativne. Strateški
se   odnose   na   najviši   nivo   menadžmenta,   taktički   na   srednji   a   operativni   na   najniži   nivo
menadžmenta i izvršioca zadatih aktivnosti.
Posle definisanog cilja, što nije jednostavno, ako ga investitor-naručilac specijalnog događaja
nije jasno artikulisao, treba se definisati plan mera za realizaciju ciljeva pri čemu se za svaku
aktivnost treba definisati odgovorna osoba, rok i zadatak koji mu se mora saopštiti na jasan i
dokazan način.
U našoj praksi se često dešava da sam organizator pomaže investitoru-naručiocu specijalnog
događaja da definiše ciljeve koje je potrebno ostvariti.
Na slici br.1, su slikovito prikazani ciljevi razvrstani u četiri grupe a u skladu sa Demingovim
osnovnim koracima u menadžmentu (PDCA-ciklus).

Slika br. 1 Ciljevi i strategije događaja

Izvor: Duncan, 2002, Events management,p.125.

Osećaj

(Feel)

2. Transformacioni ciljevi

Stvoriti stav, osećanje,
emocije, verovanje ili
mišljenje o događaju

Radi

(Do)

3. Ciljevi koji utiču na
ponašanje

Postići posećenost

4. Povezani ciljevi

Stvoriti interaktivnu i

povratnu

akciju posetilaca

Misli

(Think)

1.Informativni ciljevi

Kreirati svest o
događajima i njihovom
programu

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Posle definisanja ciljeva, između investitora-naručioca i organizatora specijalnog događaja,
se preporučuje utvrđivanje bitnih elemenata ugovora koji se jasno definišu prava obaveze i
odgovornosti obe zainteresovane strane.

1.2.

Definisanje ciljne grupe i nastanak ideje

Ciljevi specijalnog događaja su povezani sa definisanjem ciljne grupe kojoj je prvenstveno
namenjen specijalni događaj. Ciljna grupa, specijalnog događaja je segment populacije kome
je događaj namenjen. Može biti bilo koji segment tržišta ili društva.

Postoji nekoliko uticajnih faktora prilikom određivanja ciljne grupe, a to su:
• veličina i tip događaja;
• namena događaja;

•

zahtevi naručioca

Kada se definiše ciljna grupa, neophodno je prikupiti odgovarajuće informacija o „cilju“.
Specifičnosti događaja definišu obim i karakter informacija koje treba pribaviti. Na ovom
mestu kreativnost najviše dolazi do izražaja. Ovaj deo posla organizator najčešće prepušta
eksternim saradnicima. Kompanije kojima je osnovna delatnost organizacija specijalnih
događaja, imaju u zaposlene odgovarajuće stručnjake za efikasnu ralizaciju ideje, a to su
psiholozi, umetnici, istraživači tržišta i sl. Neophodna je tesna saradnja između naručioca i
ovih kadrova kako bi se utvrdila optimalna varijanta kreativnih ideja tima i volje naručioca.
Veoma je važna originalnost u pristupu, ali je prilikom definisanja ideje neophodno, izvršiti
ispitivanje određenih faktora, koji mogu biti odlučujući za uspešnost događaja, a naročito:
(Jaško, Palibrk, 2013, str.16)
• želje naručioca;
• karakteristike ciljne grupe kojoj je događaj namenjen;
• mentalitet sredine u kojoj se organizuje;
• moralne i pravne aspekte ideje;
• veličinu budžeta;
• vrednosti koje vladaju u društvu;
• mogućnosti organizatora;
• prethodno iskustvo (sopstveno i tuđe).
Ovi faktori treba da predstavljaju okvir u kome se ideja može razviti.
Analizirajući proces pripreme realizacije jednog specijalnog događaja, pre svega sa stanovišta
izrade potrebnih studija, može se konstatovati da ovaj proces obuhvata:
• izradu prethodne studije opravdanosti;
• izradu studije opravdanosti;
• pribavljanje neophodne dokumentacije.
Početna istraživanja i analize treba da imaju opšti karakter, i u njima ne treba zalaziti u
detalje, već uočiti najvažnije karakteristike svakog elementa, što čini

prethodnu studiju

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

c. sportske;
d. revije;
e. promocije i to:

• proizvoda;
• usluge;
• ličnosti;
• firme;
• brenda;

f. religijske;
g. političke i
h. edukativne.

5. Prema

veličini i području

a. privatni;
b. lokalni;
c. regionalni;
d. globalni.

6. Prema

učestanosti održavanja

a. redovni;
b. periodični i
c. jedinstveni (neponovljivi).

„Kao kriterijum klasifikacije događaja se može uzeti

namera i karakteristike događaja

. Prema

ovom kriterijumu, razlikuje se osam vrsta događaja (Getz, 1997, p.232):

1. kulturne;
2. umetničke/zabavne;
3. poslovne/trgovinske;
4. sportska takmičenja;
5. obrazovne i naučne;
6. rekreativne;
7. političke/državne;
8. privatne.

Navedena podela se može kombinovati sa podelom događaja prema kriterijumu veličine i obima
događaja. Ako se navedena klasifikacija poveže sa podelom događaja prema kriterijumu
ponovljivosti i specifičnosti postavljanja i izvršenja, gotovo svi navedeni događaji mogu biti i
specijalni događaji.“

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Svaki od ovih događaja se može smatrati specijalnim, dok se mega i Hallmark prefiksi mogu
dodati samo javnim događajima. Takođe, svaki može postati „vest“, u zavisnosti od medijske
pokrivenosti.
Klasifikaciju   događaja   je   moguće   sprovesti   i   unutar   jedne   vrste   događaja.  U   teoriji
menadžmenta   događaja   poznata   je   podela   sportskih   događaja   prema   kriterijumu   mesta   i
načinu organizovanja.  Sportski događaji se prema ovom kriterijumu dele na: (Waitt, 2003,
194-215)



Sportski događaji u zatvorenom i na otvorenom prostoru,



Sportski događaji na zemlji/vodi/vazduhu,



Sportski događaji sa redovnim i periodičnim rasporedom održavanja,



Javni i privatni sportski događaj,



Profesionalni/amaterski sportski događaj,



Sportski događaj sa definisanom i slobodnom strukturom takmičenja.”

1.3.1.

Vrste specijalnih događaja

Ovi događaji su specijalni zato što se dešavaju sa namerom, imaju precizno određenu namenu,
cilj, organizaciju, zato što su jedinstveni i neponovljivi a ponajviše zato što imaju poseben
(specijlan) značaj za naručioca, odnosno organizatora, koji proizilazi iz očekivanog efekta
(poboljšanje prodaje, podizanje ugleda, kulturno prosvetljenje, itd.). Specijalni su, zapravo,
zato što uz pomoć njih učesnici zadovoljavaju neuobičajene potrebe. Postoji mnogo tipova
specijalnih događaja od kojih su najpopularniji: (Pivac, 2011, str. 17)



grand openings

– velika svečana otvaranja;



open houses

– otvorene kuće, vrsta udruženja;



conventions

– konvencije;



sales meetings

– sastanci prodaje ili prikupljči sredstava;



holiday events

– praznični događaji;



festivals

– festivali;



celebration banquets

– proslave;



parades

– parade;



charity balls

– humanitarni koncerti, balovi;



picnics

– piknici;



dinner dances

– večernje igranke;



coctail events

– kokteli;



anniversary celebrations

– proslave godišnjica;



theatrical opening events

– pozorišne premijere;



kick-off/opening events

– premijerni događaji;



sporting events and tournaments

– sportski događaji i turniri;



seminars

– seminari;



corporate events

– korporativni događaji;



political events

– politički događaji;



groundbreakings

– veliki događaji, ekskluzivni;



stockholder meetings

– sastanci deoničara;

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja



Opis događaja:

Događaj srednje i velike važnosti, najčešće u oblasti sporta i umetnosti.

Otvorenog je tipa. Masovnost varira, ali je obično masovan događaj koji zahteva
veliku medijsku pažnju;



Specifičnosti:

Glamuroznost i veličanje trenutka je ono na šta treba posebno obratiti

pažnju, te stoga treba upotrebiti specijalne efekte (rasvetu i pirotehniku) do
maksimuma. Prostor je jako bitan, kao i njegovo uređenje.Karakteriše ga i prisustvo
važnih ličnosti, kojima treba posvetiti posebnu pažnju (smeštaj, priprema, nastup). Sva
pažnja mora biti upravljena prevashodno na dobitnika, ali i ličnost koja nagradu
uručuje. Voditelj programa je jako bitan.Izražena je protokolarnost, tako da postoje
izvesna ograničenja u vezi sa tim. Odobrena sredstva su velika;



Primer:

Dodela Oskara, Nobelove nagrade, sportskih medalja;



Poželjni članovi tima:

Dekorater, voditelj, stručnjaci za specijalne efekte, stručnjak

za odnose sa medijima, protokol-majstor, obezbeđenje, fotograf.

Religiozni događaji



Opis događaja:

Obično privatni događaji. Organizacija ovih događaja naručuje se

samo kada se odnose na poznate ličnosti ili u situacijama kada se radi o masovnim
događajima. Kod Katolika često ima događaja koji se organizuju na ovaj način, u
Pravoslavlju nešto ređe;



Specifičnosti:

Velika osetljivost naručioca na organizaciju. Ovde se mora strogo

paziti na protokol i pravila. Sadržaji nikako ne smeju biti u neskladu sa religioznim
običajima. Određen je i okvir ljudi koji smeju da prisustvuju. Prisustvo medija je
ograničeno, nekad i nepoželjno;



Primer:

Krštenja, venčanja, sahrane, pomeni, okupljanja povodom religijskih praznika;



Poželjni članovi tima:

Poznavaoci religija (sveštenik, istoričar religije).

Izleti



Opis događaja

: Naručioci žele neformalan put i piknik na određenom mestu;



Specifičnosti:

Naručioci imaju ideju, ili žele da im organizator da više opcija. Radi

se najčešće o privatnim licima ili sindikalnim organizacijama. Obično vezani za
prirodu, neko znamenito mesto ili slično. Naručioci su srednjih platežnih sposobnosti.
Ono što ih najviše zanima je bezbrižnost. U organizaciju ulazi i organizacija
putovanja. Specijalnost turističkih organizacija;



Poželjni članovi tima

: Turistički radnik, vozač/prevoznik.“

Dulanović, Ž. i Ondrej, J. (oktobar 2013):

Organizacija specijalnih događaja

(Skripta),

Fakultet Organizacionih Nauka, Beograd, strana 32

Dulanović, Ž. i Ondrej, J. (oktobar 2013):

Organizacija specijalnih događaja

(Skripta),

Fakultet Organizacionih Nauka, Beograd, strane 33 i 34

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Na šemi 1. su, prikazane četiri osnovne funkcije menadžmenta:

1. Planiranje,
2. Organizovanje,
3. Upravljanje i
4. Kontrola, koje egzistiraju i u konkretnom slučaju događaja i

četiri veoma važna procesa: Informisanje, Komunikacije, Motivacija i Koordinacija.
Šema 1: Funkcije i procesi menadžmenta događaja

Izvor:

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT,

Novi Sad, strana 28

U daljem delu rada biće razrađeni elememti svake od funkcija menadžmenta sa ulogom
važnih procesa u njima.

1.4.

Planiranje specijalnog događaja

Funkcija planiranja podrazumeva postavljanje jasnog, razumljivog i merljivog cilja, do koga
će se doći osmišljavanjem i izborom pravca i načina delovanja kako bi se efektivno i efikasno
zadatak realizovao.
Planiranje je veoma složena funkcija koja podrazumeva definisanje niza aktivnosti koje je
potrebno preduzeti, utvrditi vreme realizacije, načine sprovođenja i identifikovati iizvršioce
pojedinih aktivnosti.

MENADŽMENT SPECIJALNOG DOGAĐAJA

Menadžment

specijalnog

događaja

1.Planiranje

2.Organizovanje

3.Upravljanje

4.Kontrola

Informacij
e

Komunikacij
e

Motivacija

Koordinacij
a

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

koji imaju ustaljeni kalendar održavanja ili se ponavljaju u redovnim vremenskim
intervalima).

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT, Novi

Sad, strana 29
Plan specijalnog događaja u opštem slučaju sadrži sledeće elemente:



cilj koji se želi ostvariti;



ciljna grupa kojoj je događaj namenjen;



osnovni podaci o događaju (datum, mikro i makro lokacija);



specifikacija potrebnih finansijskih i materijalnih sredstava;



struktura potrebnih ljudskih resursa;



sadržaj i redosled odigravanja aktivnosti;



potrebne dozvole i odobrenja za odvijanje događaja;



marketinšku podršku događaju;



sponzori događaja;



medijske kuće koje će pratiti događaj;



ostalo.

Detaljni i pravilno izrađeni planovi posetiocima pružaju sigurnost, organizacionom timu
omogućavaju efikasnije obavljanje poslova i povećavaju verovatnoću ostvarivanja ciljeva
događaja.

1.4.1. Kontingentno planiranje i upravljanje rizikom

Upravo zbog posebnosti kreativne i lukrativne, ali i rizične industrije specijalnih događaja
upravljanje rizicima i kontigentno planiranje je neophodno u organizaciji specijalnih događaja
više nego u repetitivnim delatnostima. Kontigentni događaj je događaj koji se može desiti, ali
se generalno ne očekuje zbog male verovatnoće. Kontigentno planiranje predstavlja proces
planiranja scenarija u slučaju kontigentnih događaja.
Rizik u kontekstu specijalnog događaja je nepoželjni slučajni događaj koji može uticati na
nepoželjni izlaz nekog specijalnog događaja. Upravljanje rizikom je proces identifikacije,
analize, kontrole i izveštavanja o rizicima. (Project Management Practitioner's Handbook -
Ralph L. Kleim and Irwin S. Ludin) ili proces identifikacije, ocene i određivanja prioriteta
rizika koju prati koordinisana i ekonomična primena resursa da bi se minimizirala, pratila i
kontrolisala mogućnosti i uticaj nepoželjnih događaja (rizika).
(Douglas Hubbard "The Failure of Risk Management: Why It's Broken and How to Fix It" pg.
46, John Wiley & Sons, 2009)
Upravljajući rizikom, mi pokušavamo da smanjimo verovatnoću ostvarivanja nepoželjnog
događaja, ili ukoliko dođe do ostvarivanja nepoželjnog događaja, smanjimo negativne
posledice po naš specijalni događaj. Ovo su dva osnovna cilja upravljanja rizikom u
specijalnim događajima. Ključne faze su:

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja



Identifikacija rizika



Procena rizika



Bavljenje rizicima



Praćenje rizika

Identifikacija rizika

, je bitna jer je neophodno razmotriti rizike koji prate specijalni događaj

pre nego što se specijalni događaj uopšte ostvari. Najčešće koristimo: lično iskustvo, podatke
o prošlim događajima istog ili sličnog tipa i analizu vrsta rizika u specijalnim događajima
uopšte.
„Lično iskustvo predstavlja najbolji, ali i najskuplji način učenja i upravljanja rizicima u
specijalnim događajima. Mnogo je bolje učiti na tuđim greškama, i tu pretraga Interneta može
otkriti mnogo potencijalnih rizika. Kao parametar pretrage može se uneti: vrsta specijalnog
događaja + disaster ili mistakes, na primer „corporate anniversary disaster“.
Najbolje je kombinovati ovo sa razmišljanje o tome koji rizici, vezani za određene oblasti,
postoje.
Vrste rizika koje mogu pratiti specijalne događaje su:
• Finansijski rizici (nepredviđeni troškovi, promena kursa i cena aktivnosti događaja,
pronevere, kazne, kašnjenja u naplati)
• Pravni rizici (sporovi izmešu organizatora i klijenata, kooperanata, posetilaca, gubitak
dozvola, kazne)
• Tehnološki rizici (pouzdanost tehničkih sistema)
• Rizici vezani za organizaciju (konflikti, nedostatak koordinacije)
• Rizici vezani za sigurnost (upravljanje masama)
• Rizici vezani za okruženje (prirodne nepogode, promene okruženja)
Takođe, postoji i podela na

rizike

hazarde

. Po ovom pristupu, rizici nisu isključivo vezani

za ugrožavanje ljudskih života i zdravlja, dok hazardi jesu. Hazardi se dalje dele na ti A, B
i C, na sledeći način:

• Rizici (Svi nepoželjni događaji)
• Hazardi (rizici vezani za ljudsko zdravlje i sigurnost)

o Tipa A (Postoji vrlo verovatan rizik smrti, teške povrede ili bolesti)
o Tipa B (nije verovatan rizik smrti, teške ozlede ili bolesti ali je moguć, vrlo

verovatne umerene povrede ili bolesti)

o Tipa C (rizici ozbiljne ili umerene povrede ili boleste nisu verovatni, ali su
mogući)

Opšta preporuka je da se prilikom upravljanja hazardima što manje improvizuje.
Poštovanjem usmerenja koja propisuje Zakon o bezbednosti i zdravlju na radu

http://www.parlament.gov.rs/content/lat/akta/akta_detalji.asp?Id=302&t=Z

i Zakon o

radu Republike Srbije (deo VII, članovi 80-103) organizator se oslobađa bitne odgovornosti,
dok praktična pravila, regulacije i brošure koja su dostupna na sajtu

www.osha.gov

mogu

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

• Korišćenje lične zaštitne opreme

U bavljenju rizicima takođe, veoma korisno može biti skiciranje sistema, i računanje
pouzdanosti rednih, paralelnih, redno-paralelnih ili ne redno-paralelnih sistema.

Praćenje rizika

zahteva dodeljivanje odgovornosti osoblju za praćenje rizika po jednom od

sledećih kriterijuma:

• Procesu
• Teritoriji
• Osobama
• Grupi rizika
• Području odgovornosti po drugom kriterijumu“

Organizaciono, od nosilaca odgovornosti za određenu grupu rizika, očekujete izveštavanje o
rizicima. Ovo je veoma bitno za pravljenje baze znanja koja je osnov za upravljanje rizicima
u budućim događajima. Rizici se prate kroz individualne izveštaje o incidentima ili forme
prijave incidenta, koje mogu biti dat u unapred propisanom obliku. Iako su se rizici ostvarili, i
neka šteta je napravljena, iskustvo koje se stiče može biti dobra kompenzacija ukoliko se
praćenje rizika odvija organizovano i sistematski.

3.1.2 Tehnike i sredstva za planiranje specijalnog događaja

U fazi planiranja specijalnog događaja mogu se koristiti razne tehnike i sredstva za
prezentaciju informacija: klijentima, zaposlenim, publici, sponzorima i sl.
Sredstva koja se u tu svrhu koriste su univerzalna sredstva koja se koriste i u raznim drugim
prilikama i aktivnostima. Prilikom planiranja specijalnog događaja najčešće se koriste: mape i
makete, gantogram, organizacione šeme, rasporedi i kontrolne liste.
Mape su praktičan način predstavljanja događaja, posebno ljudima koji su zaduženi za
uređenje lokacije. Za crtanje mapa, danas su na raspolaganju mnogi specijalizovani softveri,
ali se isto tako mogu koristiti i opšti softveri za generisanje slika.

Dulanović, Ž. i Ondrej, J. (oktobar 2013):

Organizacija specijalnih događaja

(Skripta),

Fakultet Organizacionih Nauka, Beograd, strane 54 i 56
Makete su takođe vrlo korisne, jer je za neke učesnike važno da stvari budu prikazane u
trodimenzionalnom prostoru. Maketa može pomoći u mnogim aspektima organizacije
događaja. Pomoću trodimenzionalnog modela lakše je uočiti uska grla i druge potencijalne
probleme. Većina računarskih programa takođe može prezentovati informacije na takav način,
što organizatoru omogućava anticipiranje svih problema vezanih za dizajn i implementaciju.

Gantogram, „Gantov dijagram“, se najčešće koristi u ranoj fazi planiranja i u razdoblju pre
samog događaja. Na ovoj vrsti grafikona u gornjem zaglavlju tabele se nalaze datumi, dok se
po redovima nalaze aktivnosti koje treba izvršiti. Trajanje svakog zadatka se obeležava
blokovima čija veličina zavisi od dužine aktivnosti. Prednost ove vrste grafikona je u tome što
jasno pokazuje međuzavisnost zadatka. Identifikacija kritičnog puta, odnosno onih delova

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

plana koji su neophodni za uspešan ishod i stoga imaju visoki prioritet, predstavlja dodatni
aspekt planiranja.
Za izradu Gantovog dijagrama takođe postoje mnogi računarski softveri. Gantov dijagram
treba ići u detalje onoliko koliko je to potrebno za korisnike kojima je namenjen.
Treba uzeti u obzir i činjenicu da su promene sastavni deo planiranja događaja i da ćemo
morati napraviti značajne promene koje će sve grafikone učiniti neupotrebljivima. Iskusni
organizator promena će znati da nivo detaljnosti planiranja prilagodi korisnicima, kako bi
svima bile jasne njihove uloge i zaduženja, a da istovremeno u određenoj meri budu spremni
na promene.
Raspored, je neizostavno sredstvo za većinu organizatora događaja. To je program, odnosno
popis redosleda događanja. U preliminarnim fazama planiranja raspored je vrlo jednostavan,
pa se tačno vreme određuje samo za određene elemente događaja. Ovaj pregled postupka
sastavni   je   deo   informisanja   o   konceptu   događaja.   Međutim,   kako   planiranje   napreduje,
raspored postaje sve detaljniji sa više elemenata.Najdetaljniji raspored aktivnosti u kome se
nalaze informacije koje svima određuju uloge i trenutak akcije naziva se scenario.
Rasporedi   su   važan   instrument   za   sve   interesne   grupe   i   učesnike,   od   tima   koji   upravlja
objektom do kooperanata.
Organizacione šeme, su još jedno važno sredstvo koje se koristi prilikom planiranja događaja.
Nakon   što   su   svi   zadaci   izdiferencirani   i   logički   grupisani,   potrebe   za   ljudima   koji   će
realizovati te zadatke postaju mnogo jasnije. Grupe zadataka i pozicije pojedinaca se mogu
prikazati na organizacionoj šemi.
Kontrolne liste, su ne zamenljive na najdetaljnijem nivou planiranja. To su kontrolna sredstva
koja osiguravaju da osoba koja izvršava određene zadatke ne zaboravi ni jedan detalj.
To je deo procesa vođenja evidencija, čiji cilj nije samo sprečavanje potencijalnih problema,
već i smanjenje rizika od pravnih problema, ako nešto krene ne planirano.

3.1.3

Protokol

Protokol je uobičajena praksa koja je davno prihvaćena i dugo je u primeni prilikom rada i
susreta s ljudima. Protokol odražava međusobno poštovanje i obzir, zbog čega je posebno
važan prilikom susreta zvaničnika iz različitih zemalja.
Protokol obuhvata verske i kulturne običaje, a njime je obuhvaćen i ispravan način
oslovljavanja zvaničnika i način odevanja za određeno događanje. Njime se određuje i
raspored sedenja gostiju na večeri ali i način isticanja državne zastave.
Oslovljavanje
Kako ćemo nekoga oslovljavati zavisi od doba starosti, relacije muškarac-žena, hijerarhijskih
i drugih odnosa.

Pravila su sledeća:
• Prilikom upoznavanja, obraćanje ide sledećim redosledom: "Gospodin Petrović...",
"Gospođa Tomić...", pri čemu je prvo predstavljena muška osoba ženskoj, kao i mlađa
starijoj. U slučaju da starija osoba (po hijerarhiji, godinama ili osoba ženskog pola) predloži,

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

uobičajeno je da novinari intervjuišu kapitena ekipe koja je osvojila drugo mesto, dok se čeka
najava pobednika. Međutim, različiti sportovi imaju različite protokole.

1.5.

Organizacija specijalnog događaja

„Organizovanje je značajna funkcija menadžmenta događaja, kojom menadžeri događaja
utiču na strukturu i pravce aktivnosti, odnosno na organizovanje izvršilaca i neophodnih
resursa u ostvarivanju definisanih ciljeva planiranog događaja. Organizovanje događaja treba
da odgovori zahtevima postavljanja, odnosno koncepta događaja. Goldblatt (2002) predlaže
pet važnih pitanja na koje treba odgovoriti pri razvijanju koncepta događaja: zašto, ko, kada,
gde i šta (

Five Ws: why, who, when, where, what

Zašto se događaj organizuje? Moraju postojati valjani razlozi koji potvrđuju značaj

održavanja događaja i koristi za potencijalne posetioce.
Ko su interesne grupe?

Kada organizovati događaj? Treba imati u vidu vreme potrebno za istraživanje i

planiranje događaja, kao i klimatske uslove ukoliko se događaj organizuje na otvorenom
prostoru.

Gde organizovati događaj? Izbor lokacije mora da odražava usklađenost

organizacionih uslova događaja, komfora za učesnike i posetioce, saobraćajne pristupačnosti i
finansijskih mogućnosti organizatora događaja.
Kakav je sadržaj ili proizvod događaja? Sadržaj mora da bude usklađen sa potrebama, željama
i očekivanjima ciljnih učesnika, i mora da objedini odgovore na prethodna pitanja.“

1.5.1. Potrebna sredstva i zavisnost od sponzora

Stara je životna mudrost, da za bilo koju aktivnost osobe, osim želje, potrebe i ukusa su
limitirane i finansijskim sredstvima. Analogija sa organizatorima specijalnih događaja je
potpuna.
Obezbeđenje potrebnih finansijskih sredstava, naručilac-investitor specijalnog događaja, može
pored sopstvenih, da obezbeđuje finansijska sredstva na različite načine i od različitih izvora.
Kompanije koje se bave organizacijom specijalnih događaja prilikom pribavljanja finansijskih
sredstava za organizaciju događaja imaju na raspolaganju:

• neposredno finansiranje;
• posredno finansiranje;
• kreditiranje;
• avansno ulaganje;
• donacije.

Neposredno finansiranje je jedan od osnovnih i dosta korišćenih načina finansiranja
organizacije specijalnog događaja. Ovakav način finansiranja događaja je i najstariji, a i danas
se koristi. U ovom slučaju naručilac-investitor sam u potpunosti obezbeđuje iz sopstvenih
izvora finansijska sredstva za organizaciju specijalnog događaja.
Posredno finansiranje je dogovor naručioca i organizatora o načinu finansiranja događaja.

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Kreditiranje je način finansiranja koji omogućuje investitoru da sprovede događaj iako nema
dovoljno sredstava u datom periodu.

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT, Novi

Sad, strana 31
Finansiranje avansnim ulaganjem, podrazumeva situaciju u kojoj naručilac događaja, odnosno
investitor, određena sredstva uplati unapred na račun organizatora, za organizaciju datog
specijalnog događaja.
Finansiranje iz donacija podrauzmeva da naručilac događaja ne snosi troškove događaja, već
se sredstva pribavljaju iz različitih izvora sponzorisanja.
Većina autora saglasna da je u definisanju sponzorstva bitno istaći:

obostranost interesa davaoca i primaoca sredstava,
direktnost ulaganja sredstava u odabrane aktivnosti,
obostrano ostvarivanje koristi.

„Sponzorstvo se može definisati kao direktno obezbeđivanje resursa, u vidu novca, opreme,
ljudi, od strane sponzora nekom pojedincu ili drugoj organizaciji, odnosno sponzorisanom, sa
ciljem omogućavanja nastavljanja aktivnosti, u zamenu za koristi po osnovu ostvarivanja
promotivne strategije i ciljeva sponzora.
Sponzorisanje događaja datira još iz Antičkog vremena. U Antičkoj Grčkoj imućne aristokrate
pomagali su atletske sportske događaje i umetničke festivale sa ciljem isticanja sopstvenog
društvenog položaja i izgrađivanja ugleda u javnosti. U vremenu Rimskog carstva poznati su
primeri aristokratske podrške borbama gladijatora. U Srednjem veku sponzorisani su istaknuti
umetnici iz oblasti slikarstva, muzike i književnosti.

Za početak savremenog sponzorstva sa komercijalnim pobudama smatra se

sponzorisanje ’’Turn of Australia’’, od strane kompanije Spiers&Pound. Navedeni događaj je
održan 1861. godine u organizaciji Melburn kriket kluba. Ubrzo nakon toga, promotivan
uloga sponzorstva počela je da se ostvaruje na obnovljenim Olimpijskim igrama 1896. Od
tada sponzorstvo postaje gotovo neizostavna promotivna aktivnost u organizovanju
Olimpijskih igara. Prva kompanija koja je još 1928. od MOK kupila pravo promovisanja
sopstvenih proizvoda u toku održavanja Olimpijskih igara bila je Koka-Kola (Andrejević,
Grubor, 2007, str. ).

Ugovorom o sponzorisanju događaja preciziraju se prava i obaveze obe strane

potpisnice, a naročito se obuhvataju:



pravo korišćenja zaštitnog znaka ili logo-a sponzora na mestu i u objektima
održavanja događaja,



pravo korišćenja zaštitnog znaka ili logo-a organizatora događaja (sponzori
Olimpijskih igara praktikuju isticanje olimpijskih krugova na svojim
proizvodima),



pravo korišćenja imena sponzora, odnosno organizatora događaja,



isticanje imena sponzora u promociji događaja,



pravo prodaje proizvoda i usluga na mestu i u objektima održavanja događaja,

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Dekoracija (

Tekstil, salvete, navlake za stolice, Cveće, Osvetljenje, Cvetna kamuflaža)

Zabavni deo (

Instrumental da pozdravi goste, Muzika tokom koktela, Muzika za večeru

Orkestar za igranje, ples , Kvartet nakon događaja, Mobilni zabavljači, Voditelj)

Produkcija programa (

Nadoknada za izvođače, Ouvučenje, osvetljenje, radna snaga, Bina i

pozadina, Ugostiteljstvo, Oprema iza kulisa, Transport, Hotelski smeštaj, Avio karte )

Iznajmljivanje opreme (

Stolice, Stolovi, Escajg, Čaše, Tanjiri, Poslužavnici, Sofe za lobi)

Tende i slična oprema (

Glavna tenda, Kuhinjska tenda, Ulazne i druge tende, Pod i tepisi,

Dozvole, Kontrola temperature, Agregati za struju)

Materijali (

Službe za montažu i čišćenje, Služba protokola, Pozivnice, Svi predmeti od

hartije, Meni karta, Programi, Kaligrafija, Poštarina)

Zvuk, bina, osvetljenje i radna snaga (

Iznajmljivanje opreme za ozvučenje i osvetljenje,

Iznajmljivanje bine i dodatne opreme, Radna snaga, Video projekcija)

Transport (

Limuzine, Autobusi, Vozači, Dispečeri)

Razno (

Fotograf, Foto oprema, Kamerman, Montaža, Hostese, Osoblje, Komunikacije,

Glavna kupatila, Pokretne kabine za presvlačenje, Posluženje u hotelskim sobama, Pokloni,
Signalizacija, Osiguranje, Iznajmljivanje smokinga, Zvanični službenici, Napojnice i 10% za
nepredviđene situacije)“

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT, Novi

Sad, strana 50

1.5.3. Stakeholderi u specijalnim događajima

„Organizovanje događaja podrazumeva izgrađivanje odnosa sa internim i eksternim

interesnim grupama, čije je zajedničko angažovanje neophodno u postavljanju i izvršenju
događaja.

U teoriji menadžmenta događaja navodi se šest osnovnih interesnih grupa (

stakeholder

– čita se stejkholder) događaja:



organizator događaja,



sponzori,



učesnici i posetioci događaja,



saradnici angažovani u postavljanju i izvršenju događaja,



mediji i



uže okruženje događaja (Bowdin et al., 2006, p.).

Osnovna interesna grupa u postavljanju i izvršenju događaja jeste organizator događaja. Kao
organizatori događaja mogu da se pojave privatne profitne organizacije, neprofitne
organizacije i u određenim slučajevima pojedine vladine agencije. Organizatori događaja su
najčešće uslužno orijentisane organizacije, kojima je zadovoljenje potreba, zahteva i
očekivanja potencijalnih posetilaca u prvom planu.

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Osim posetilaca, u fokusu organizatora događaja nalaze se i zaposleni, odnosno izvršioci
događaja,   budući   da   njihova   stručnost   i   kvalifikovanost   direktno   utiče   na   kvalitet   usluge
događaja.
U   postavljanju   i   izvršenju   (naročito   mega)   događaja,   pored   zaposlenih   saradnika,   veoma
značajna interesna grupa su i volonteri (Tum et al., 2006), koji su znatno više zastupljeni kod
sportskih i kulturnih događaja, nego kod poslovnih događaja.
Mnogi   autori   se   slažu   da   je   za   uspeh   događaja   veoma   važna   motivisanost   izvršilaca.
Motivacija   zaposlenih   i   volontera   na   realizaciji   događaja   jedna   je   od   osnovnih   veština
menadžera događaja, koji su rukovodioci tima za izvršenje događaja.
Angažovani na izvođenju događaja mogu se motivisati na više načina. Najčešće se govori o
materijalnim   (obično   novčanim)   ili   nematerijalnim   stimulansima   (odavanje   priznanja,
pružanje podrške, davanje interesantnih radnih zadataka i slično) (Silver, 2004; Bowdin et al.,
2006; Tum et al., 2006).
Danas, sve značajniju ulogu u postavljanju i izvršenju događaja imaju sponzori, odnosno
pravna i fizička lica koja obezbeđuju finansijska sredstva, različite usluge ili oblike podrške u
organizovanju   događaja,   sa   ciljem   ostvarivanja   specifičnih   koristi.   Odnosi   organizatora
događaja i sponzora su najčešće kratkoročnog karaktera, mada organizatori velikih i mega
događaja sve češće teže uspostavljanju dugoročnih odnosa sa sponzorima.
Menadžeri događaja treba da poznaju specifične ciljeve sponzora, kako bi izgradili dugoročno
održive i obostrano korisne odnose između organizatora i sponzora događaja (Bowdin et al.,
2006; Andrejević, Grubor, 2007).

Učesnici i posetioci događaja su interesna grupa koja se nalazi u fokusu menadžera

događaja. Tim za izvršenje događaja mora biti svestan potreba i očekivanja ove interesne
grupe, jer će upravo od njihovog zadovoljstva i ocene kvaliteta usluga zavisiti uspeh samog
događaja, njegov imidž i poseta sledećeg događaja, ukoliko se organizuje u redovnim
intervalima. Faktori poput lokacije događaja, pristupačnosti objekata u kojima se održavaju
događaji, aktivnosti i programa događaja, mogućnosti za društvene i poslovne aktivnosti i
slično utiču na percepciju događaja od strane posetilaca i učesnika.

Brzi i dinamičan razvoj telekomunikacija, kao i sve veća ponuda štampanih medija

višestruko su povećali ulogu i značaj medija u organizovanju događaja. Medijska pokrivenost
događaja značajna je koliko i njihovo fizičko izvršenje. Mediji se najčešće javljaju u ulozi
sponzora ili partnera događaja.

Uže (lokalno) okruženje događaja određuje i karakteristike ambijenta događaja koji

publika   očekuje.   Iako   se   okruženja   događaja   mogu   u   većoj   ili   manjoj   meri   razlikovati,
trendovi   poput   razvoja   infrastrukture,   komunikacija,   medija   i   globalizacije   približavaju
karakteristike   različitih   okruženja   događaja,   na   način   da   su   programi   događaja   sve   više
prihvatljivi   u   različitim   okruženjima.   Globalizacija   utiče   na   standardizaciju   u   ponudi
događaja, što je naročito izraženo kod poslovnih događaja (Pivac, 2011, str. ). Međutim, za
očekivati   je   da   će   pojedini   događaji,   pre   svega   lokalnog   (i   kulturnog)   karaktera,   i   dalje
zadržati posvećenost lokalnom okruženju, budući da se njihova vizija i misija odnose na
afirmaciju okruženja, i da upravo zbog svoje jedinstvenosti i autentičnosti privlače turiste na
destinaciju.
Postavljanje i izvođenje događaja podrazumeva i odgovarajuću podelu rada, s obzirom na
veliki broj zadataka koje treba ispuniti da bi se događaj uspešno realizovao.
Podela   rada   i   kreiranje   organizacione   strukture,   odnosno   radnih   jedinica   koje   obavljaju
određenu aktivnost (na primer, sektor za finansije, sektor za marketing i slično) omogućava

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Motivacija, kao faktor kreativnosti ima značajan uticaj i može nadomestiti nedostatke drugih
do određenog nivoa. Opipljivi instrumenti motivacije (na primer novčane nagrade), a još
bitnije   neopipljivi   instrumenti   motivacije   (priznanja,   pohvale,   sloboda   za   preuzimanje
inicijative,   odgovornost   i   sl.)   pokreću   pojedince   na   kreativna   rešenja.   Vodeće   svetske
kreativne   kompanije,   kao   što   su   3M,   Google   ili   IBM   imaju   programe   nagrađivanja
kreativnosti. Neke od njih nagrađuju i neuspešne kreativne inicijative. Na primer, Stenford
Univerzitet ima nagradu za preduzetnički neuspeh godine, jer „failure sucks but instructs“
(neuspeh   je   loš,   ali   podučava).   Takva   praksa   ohrabruje   zaposlene   da   pokušaju,   a   jedna
uspešna kreativna inicijativa može otplatiti desetine neuspešnih.
Jedna od glavnih prepreka kreativnosti u našem okruženju je nedostatak motivacije. Veoma je
poražavajuća   činjenica   da   se   u   mnogim   kompanijama   ovi   instrumenti   zanemaruju   i   za
operativne poslove, a posebno za kreativne. To dovodi do letargije, fatalizma i osećaja nemoći
kod   zaposlenih.   Indikativno   je   da   mnogi   menadžeri   više   hvale   i   nagrađuju   svoje   kućne
ljubimce nego svoje podređene. Ukoliko hoćete da motivišete osoblje u realizaciji specijalnog
događaja na kreativnost, vodite računa o navedenim faktorima.

Da bi se stvorilo okruženje koje podstiče kreativnost, posebno u fazama prikupljanja podataka
i inkubacije, potrebno je razviti kulturu i strukturu organizacije koje stvaraju okruženje
podsticajno za kreativnost. Neke od karakteristika takvog okruženja su:
• Sloboda iznošenja ideja
• Smanjivanje kritike
• Sloboda da se fokus usmeri na drugu stranu
• Opuštenost, zabava“

Sloboda iznošenja ideja je prvi preduslov podsticajnog okruženja za kreativnost.

Dulanović, Ž. i Ondrej, J. (oktobar 2013):

Organizacija specijalnih događaja

(Skripta),

Fakultet Organizacionih Nauka, Beograd, strane 54 i 56

3.3 Upravljanje specijalnim događajima

Upravljanje događajima podrazumeva raspodelu autoriteta i moći između vođe/menadžera
događaja i članova organizacije događaja.

Pristupi upravljanju događajima proizilaze iz karakteristika vođe/menadžera i njegovog odnosa
prema saradnicima i članovima organizacije događaja. Različiti pristupi na različite načine
objašnjavaju spremnost podređenih da prihvataju i izvršavaju direktive menadžera događaja.

Menadžer događaja treba da poznaje osnovne karakteristike grupe. Osnovna karakteristika grupe
je da ima vođu, koji može da bude formalni i neformalni vođa. Formalni vođa grupe se postavlja
ili izabira, dok se neformalni vođa grupe nameće interakcijom njenih članova. Uspešni menadžeri
grupe po pravilu objedinjavaju karakteristike formalnog i neformalnog vođe grupe.

Komandne grupe

(formira ih menadžer događaja sa podređenim izvršiocima,

karakteristične su za većinu organizacionih struktura događaja),

Odbori, komisije i izvršne grupe

(formiraju se da bi se rešavali problemi zbog kojih su

konstituisani; odbori imaju stalne članove; komisije formiraju pojedinci i mogu da budu

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

izabrani ili delegirani iz različitih organizacionih delova, komisije mogu da uključuju i
spoljne članove;izvršne grupe su privremene formalne grupe i rešavanjem problema zbog
kojeg su formirane one prestaju da postoje),

Neformalne grupe

(nastaju interakcijom članova organizacije događaja, a razvijaju se

samostalno u odnosu na formiranu organizacionu strukturu događaja; one izgrađuju
sopstvene norme ponašanja i sistem vrednosti, članovima pružaju dodata osećaj
pripadnosti i samopotvrđivanja).

²³

Komandne grupe i odbori, odnosno komisije i izvršne grupe u upravljanju događajima.

3.4 Kontrola specijalnih događaja

Menadžeri događaja sve više vremena posvećuju aktivnostima kontrole. Kontrola se

označava i kao kritična funkcija savremenog organizovanja događaja.

Na osnovu informacija dobijenih kontrolom, konstatuje se da li se planirane aktivnosti

događaja sprovode na definisan način. Kontrola u menadžmentu događaja treba da ima procesni
karakter, što znači da je faktor vremena izuzetno značajan za efikasnost i efektivnost
kontrolisanja. Vremenski aspekt kontrole omogućuje razlikovanje sledećih vrsta kontrole:



Preliminarna kontrola (minimizira se rizik pojave i razvoja negativnih uticaja u
postavljanju i izvršenju događaja, to je osnovni oblik kontrole),



Istovremena kontrola (ostvaruje se u toku procesa postavljanja i izvršenja određenog
događaja),



Naknadna kontrola (mere se ostvareni ciljevi i rezultati događaja, utvrđuje se
eventualno odstupanje, pronalaze se uzroci ovakvog stanja i preduzimaju mere za
otklanjanje grešaka i propusta),



Preventivna kontrola (uspešni menadžeri treba da predvide, uoče i reaguju na
potencijalne probleme u postavljanju i izvršenju događaja).

Efektivna kontrola je određena zahtevima konkretne situacije u postavljanju i izvršenju događaja,
a po pravilu ima sledeće karakteristike:

1.Kontrola se realizuje na osnovu pouzdanih informacija, što znači da je ocena pouzdanosti
informacija od vitalnog značaja u procesu kontrole događaja,

²³ Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT,

Novi Sad, strana 32

2.Pravovremenost je kritičan faktor u procesu kontrole događaja, budući da se informacije trebaju
prikupiti, obraditi i proceniti na vreme,

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Schuster, J. M. (2001) ‘Ephemera, temporary urbanism and imaging, in L. J. Vale and S. B. Warner (eds.),

Imaging the City – Continuing Struggles and New Directions. New Brunswick: CUPR Books. pp.361-196.



donošenje odluke o visini cene (ulaznice) za događaj koju su posetioci spremni
da plate,



planiranje i sprovođenje promotivnih aktivnosti u odabranom okruženju
događaja,



koordinacija ukupnih aktivnosti marketinga događaja.

Efektivnost marketinga postiže se optimalnim kombinovanjem instrumenata marketing miksa
događaja. Pronalaženjem optimalne kombinacije instrumenata marketing miksa događaja se
bave marketari, ali i menadžeri događaja. Za pronalaženje optimalne kombinacije
instrumenata marketing miksa, neophodno je dobro poznavanje karakteristika odabranog
okruženja događaja.

Svaki događaj se održava u određenom okruženju, koje se može raščlaniti na sledeće

elemente:

ekonomsko okruženje,
konkurentsko okruženje,
socijalno, odnosno kulturno okruženje,
demografsko okruženje,
tehnološko okruženje,
fizičko, odnosno spoljno okruženje,
političko, odnosno pravno okruženje događaja.

Marketari i menadžeri događaja ne mogu značajnije da utiču na elemente odabranog

okruženja događaja, već trebaju da im se na najbolji način prilagode. Navedeni elementi
okruženja događaja su isti za sve organizatore, koji različito kombinuju instrumente
marketing miksa događaja u prilagođavanju realnoj tržišnoj situaciji i odnosima.

4.1

Organizacija i podela rada u specijalnim događajima

Proizvod događaja je sve ono što se može ponuditi na određenom tržištu događaja, a

što   može   da   zadovolji   potrebe,   zahteve   i   očekivanja   posetilaca   događaja.   Materijalna   i
nematerijalna   priroda   proizvoda   događaja   omogućuje   posetiocima   uživanje   u   različitim
doživljajima,   kao   i   satisfakciju   ukupnim   programom   događaja.   Posmatrano   sa   aspekta
marketinga, značajno je da proizvod događaja pruža posetiocima odgovarajuće vrednosti.

Koncept proizvoda događaja ima tri osnovna elementa:

ključna korist (odnosi se na pružene doživljaje posetiocima u prevazilaženju
efekata dokolice),

opipljiva korist (omogućava ostvarivanje ključne koristi, a odnosi se na
uređeno mesto održavanja događaja, njegovu funkcionalnosti estetsku
privlačnost),

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

uvećani proizvod (obuhvata dodatne karakteristike neophodne za
diferenciranje događaja u odnosu na konkurentske, a odnosi se na kvalitet
usluga pruženih posetiocima).

Marketari i menadžeri događaja trebaju da poznaju navedena tri elementa koncepta proizvoda
događaja, kako bi mogli da pristupe planiranju tržišne ponude određenog događaja.
Treba imati u vidu da ključni resurs u postavljanju i izvršenju događaja predstavljaju ljudi,
čija se osposobljenost i kvalifikovanost direktno odražava na vrednost proizvoda događaja.
Potrebe, zahtevi i očekivanja posetilaca događaja biće zadovoljeni, ukoliko im proizvod
događaja pruža odgovarajuću vrednost, odnosno korist.

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT, Novi

Sad, strana 39

Sposobnost proizvoda događaja da predstavlja tržišnu ponudu događaja podrazumeva

mogućnost ostvarivanja prihoda tržišnom razmenom ponude događaja. Tržišnom razmenom
proizvoda događaja se ostvaruju prihodi na četiri osnovna načina:



prodajom ulaznica za događaj,



pretplatom i članstvom posetilaca događaja,



prodajom pristupa posetiocima događaja, u vidu različitih oblika marketing
komuniciranja sa posetiocima događaja,



prodajom proizvoda i usluga koji proširuju ponudu događaja.

Koncept proizvoda događaja može se povezati i ciljnim marketingom. Ciljni

marketing se odnosi na izbor segmenata tržišta događaja kojima će se ponuditi određeni
proizvod događaja, kako bi se zadovoljile potrebe, zahtevi i očekivanja precizno definisane
grupe posetilaca.

Suštinske usluge odnose se na ostvarenu atraktivnost programa događaja, a direktno se

odražavaju na zadovoljenje potreba, zahteva i očekivanja posetilaca događaja. Suštinske
usluge nadovezuju se na specifične koristi koje predstavljaju osnov ponude događaja ciljnom
segmentu tržišta događaja. Generičke koristi obuhvaćene su različitim doživljajima koji se
posetiocima pružaju tokom održavanja programa određenog događaja. Generičke koristi
odražavaju ’’elemente stila’’, jer se njima izgrađuje, odnosno potvrđuje autentičnost programa
događaja.

Ciljne koristi se ogledaju u jedinstvenim karakteristikama događaja, visokom kvalitetu

programa, koji govori o podudaranju percipiranog i očekivanog kvaliteta programa događaja,
a takođe se odnose i na usluge neposredno vezane za održavanja programa određenog
događaja.

Šema 4: Proizvod događaja

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Instrumenti marketing miksa događaja sa aspekta organizatora i posetilaca događaja

4P 4C

Proizvod (product)

Rešenje za posetioce (customer solution)

Cena (price)

Troškovi posetilaca (customer cost)

Mesto (place)

Udobnost (convenience)

Promocija (promotion)

Komunikacija (communication)

5 Ps

događajnog marketinga (od esencijalnog su značaja):

1. Proizvod (product)
2. Cena (price)
3. Mesto (place)
4. Odnosi sa javnosti (public relations)
5. Pozicioniranje (positioning)

Optimalna kombinacija marketing miksa događaja, koja zadovoljava interese

organizatora, ali i očekivanja posetilaca događaja, jeste ona, koja omogućuje ekonomično i
udobno zadovoljavanje potreba, zahteva i očekivanja posetilaca, uz efikasnu marketing
komunikaciju.

U stručnoj literaturi postoji i prošireno shvatanje instrumenata marketing miksa

događaja, koji se polazi od osnovnih komponenti događaja i pomoćnih komponenti određenog
događaja. U proširenom smislu, osim osnovna četiri instrumenta marketing miksa događaja,
obuhvataju se i ljudi kao ključni resurs organizovanja događaja, zatim programiranje,
partnerstvo i odnosi sa angažovanim posrednicima.
Marektari i menadžeri u postavljanju i izvršenju događaja najčešće kombinuju četiri osnovna
instrumenta marketing miksa događaja, a prošireni koncept marketing miksa dolazi do
izražaja prilikom organizovanja velikih, odnosno mega događaja.

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT, Novi

Sad, strana 42

4.3

Psihologija specijalnih događaja i uticaj medija

Ono što se nalazi u biti svakog specijalnog događaja, jeste uticaj na svest posetilaca Različiti
tipovi događaja ostvaruju različita delovanja na psihu pojedinca. Jasno je da od karakteristika
događaja i njegove namene zavisi sadržaj koji treba da se usadi posetiocima.
Tri su osnovna psihološka elementa na kojima se gradi strategija specijalnog događaja:

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja



pripadnost grupi,



elitizam (ekskluzivnost – osećam se posebnim zato što sam bio na koncertu) i



senzacionalizam.

Inicijator neguje osećaj pripadnosti i zajedništva, kao preduslov za prihvatanje zajedničkog
cilja od strane učesnika, insistira na posebnosti, ekskluzivnosti ili elitizmu da bi učesnici
trajno zadržali stečen osećaj pripadnosti. Na kraju, specijalan događaj mora da ima i dozu
senzacije (uzvišeno, tajanstveno, mistično, čudno, izuzetno) radi ostavljanja uticaja na ostatak
populacije. Isti elementi su i u funkciji povećanja broja zainteresovanih i učesnika. U kojim
razmerama će koji element biti zastupljen zavisi od koncepcije organizatora i karakteristika
učesnika.
Specijalni događaji su gotovo uvek namenjeni određenoj grupi, masi, a retko pojedincu. Kao
takvi čine složenu  i  slojevitu  mrežu  psiholoških  i  kulturnih  mehanizama i  okolnosti koji
proizvode   masu   kao   posebnu   kategoriju,   a   zatim   i   masovno   ponašanje   kao   ono   koje   je
svojstveno toj društvenoj kategoriji. Jedna od definicija mase je: izvor
„Masa je grupa individua posmatrana izvan njihove socijalne organizacije.“
Ova definicija obuhvata sve oblike okupljanja velikog broja ljudi, psihološku usmerenost
istom cilju ili izvoru interesa, što se može preneti i na ciljnu grupu kojoj je događaj namenjen.
Ono što karakteriše mase je da u njima pojedinac postaje primitivniji, infantilniji, manje
inteligentan,   manje   vođen   razumom,   manje   uračunljiv.   S   obzirom   na   ove   karakteristike,
dejstvo specijalnih događaja je usmereno na masu (grupu od interesa) a ne na pojedinca u
njoj, jer on očigledno ne reaguje na uobičajen način kada je deo mase.
Poznavanje psihologije mase je od ključnog značaja za organizatore ovih događaja. Mase se
razlikuju prema broju prisutnih ljudi, gustoći, emocionalnom uzbuđenju, usmerenosti pažnje,
spremnosti na zajedničku akciju. Shodno ovim razlikama različiti su i pristupi masi.
Masovno ponašanje jače će doći do izražaja ako je broj pripadnika masi veći. Tada dolazi do
difuzije   odgovornosti.   S   većim   brojem   pripadnika   mase   raste   i   individualni   osećaj
anonimnosti i nekažnjivosti. Pojedinac se oseća slobodnije te može dati odušak porivima koje
inače potiskuje i kontroliše.
Emocionalno uzbuđenje javlja se pod uticajem već pomenutih činilaca (broja prisutnih ljudi,
blizine i gustine) i pod uticajem raznih psihosocijalnih mehanizama (sugestije, imitacije).
Nakon što je emocionalno uzbuđenje već jednom stvoreno ono počinje i samo delovati kao
glavni   činilac   u   stvaranju   mase.   Spektakularnost,   novost,   originalnost   kao   glavne
karakteristike specijalnog događaja uvek izazivaju jako emocionalno uzbuđenje. U takvom
stanju povećava se sugestivnost svakog posetioca i smanjuje sposobnost kritičkog mišljenja.

Faktori koji deluju na mišljenja, verovanja i delovanje posetilaca su:
• udaljeni faktori - oni koji čine masu podobnom da prihvati određena uverenja. Usađivanje
nekih od tih uverenja i ideja kod posetilaca događa se iznenadno, spontano, silovito i brzo, ali
takav razvoj događaja samo je prividan. Naime, udaljeni faktori dugotrajnim delovanjem
pripremaju tlo za takav razvoj događaja;
• neposredni faktori - slede nakon tog dugotrajnog delovanja udaljenih faktora, te aktiviraju
uverenja (oblikuju ideju i razvijaju je sa svim njenim posledicama).
Bitno je razmotriti i pitanje uloge medija u savremenom društvu, jer se ono nameće kao
ključno za razumevanje procesa koji karakterišu samo društvo. Tehnološki napredak je doveo

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Sportski događaj podrazumeva aktivnosti organizatora koje su usmerene na ponudu programa,
koji se sastoji od učešća sportista sa ciljem ostvarivanja sportskog rezultata i animaciju publike
(navijači,   prijatelji,   rodbina,...).   Sportski   događaji   posmatrani   u   širem   društvenom   kontekstu,
nemaju   primaran   značaj   ostvarivanje   sportskog   rezultata,   nego   se   više   izražava   njihov
netakmičarski   karakter   (rekreacija,   relaksacija,   fitnes,   edukacija,   zabava).   U   menadžmentu
događaja se izučavaju prvenstveno sportski događaji sa jasno izraženim takmičarskim karakterom,
jer on predstavlja osnovnu karakteristiku profesionalnog, odnosno organizovanog sporta. Sportski
događaji se organizuju kako bi se zadovoljile socijalne, odnosno društvene potrebe publike.

Dulanović, Ž. i Ondrej, J. (oktobar 2013):

Organizacija specijalnih događaja

(Skripta),

Fakultet Organizacionih Nauka, Beograd, strane 43 i 44
Procenjuje se da se u sportskoj industriji godišnje realizuje između 213 i 350 milijardi $.
Globalni rast i razvoj sportske industrije doprinosi ukupnom ekonomskom razvoju, kao i
otvaranju novih radnih mesta.
Izdvajanje   sportske   industrije,   kao   sve   značajnijeg   segmenta   ekonomskih   i   poslovnih
aktivnosti,   dovelo   je   i   do   potreba   razvijanja   menadžment   pristupa   održavanju   sportskih
događaja.
Sportski radnici treba da budu obrazovani i osposobljeni u primeni funkcija menadžmenta na
sportske   događaje.   Razvoj   sportskog   menadžmenta   doprinosi   profilisanju   sportskih
menadžera, koji mogu da planiraju, organizuju, upravljaju i kontrolišu sportske događaje.
Održavanje   savremenog   i   publici   atraktivnog   sportskog   događaja   zahteva   postojanje   i
interakciju sledećih bitnih elemenata:

Sportskog objekta, odnosno uređenog mesta na kojem se održava sportsko takmičenje,

Vremena predviđenog za održavanje programa određenog sportskog događaja,

Sportista, odnosno aktivnih učesnika sportskog događaja koji se takmiče za ostvarivanje
sportskog rezultata,

Sportske opreme, koja je neophodna za aktivno učestvovanje sportista u toku održavanja
sportskog događaja,

Sportske publike, koja predstavlja tražnju za sportskim proizvodom u profesionalnom
sportu,

Prateći proizvodi i usluge, koje proširuju ponudu i prihode određenog sportskog
događaja.

U menadžmentu sportskih događaja se izdvajaju osnovne funkcije:



Finansiranje sportskog događaja,



Upravljanje rizikom održavanja sportskog događaja (ova funkcija je u današnje vreme
fokusirana na fizičko obezbeđivanje učesnika) i osiguranje (ugovaranje aranžmana sa
osiguravajućim društvima po pitanju osiguranja sportske imovine i lica koja se
pojavljuju na ovom događaju),



Organizovanje sportskog takmičenja (odnosi se na aktivnosti koje prethode sportskom
događaju, aktivnosti u toku održavanja i aktivnosti nakon održavanja sportskog
događaja) ,



Registracija učesnika,

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja



Upravljanje angažovanim posrednicima,



Marketing sportskog događaja.

Prema značaju i nivou, odnosnu rangu manifestacije, sportski događaji se mogu podeliti na
četiri osnovne vrste:



medjunarodni



nacionalni



regionalni



lokalni

Međunarodni sportski događaji su manifestacije u oblasti sporta od posebnog značaja i
organizuju se u koordinaciji sa nadležnim međunarodnim sportskim federacijama,
nacionalnim savezima, a uz podršku države, regije ili jedinica lokalne samouprave.

Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT, Novi

Sad, strana 81

Robinson, T. and Gammon, S. (2004) A question of primary and secondary motives:

revisiting and applying the sport tourism framework,’ Journal of Sport Tourism, 9(3): 221-
223

Ovi događaji imaju izuzetan društveni i državni značaj i često su sredstvo za promociju sporta
i sportskih vrednosti, ali i organizatora, kao i učesnika takvih manifestacija. S obzirom na
značaj i medijsku pažnju, oni svakako pobuđuju i najveći interes međunarodne sportske
javnosti. U najlukrativnijim i najpopularnijim sportovima često su i visoko komercijalni.
Nacionalni sportski događaji promovišu sport na nivou jedne države i pretpostavka su za
učešće klubova, reprezentacija i pojedinaca na međunarodnim takmičenjima.
Regionalni sportski događaji su manifestacije koje se svakodnevo odvijaju u trenažnom i
takmičarskom smislu u regionima jedne države.
Lokalni sportski događaji predstavljeni su najmasovnijim učešćem u trenažnom i
takmičarskom smislu u okviru lokalne zajednice (opština, grad) i predstavljaju najširu bazu za
opšti razvoj sportske kulture na nivou države.
Prema uzrasnoj kategoriji sportisti se dele na:

5 – 10 godine PREDPETLIĆI (U-10)

11 – 12 godine PETLIĆI

13 – 14 godine PIONIRI

15 – 16 godine KADETI

17 – 18 godine OMLADINCI

19 ≤ godine SENIORI

Obzirom na značaj sporta za razvoj svakog pojedinca u društvenoj zajednici, svako društvo se
maksimalno angažuje da sa sticanjem navika fizičkih aktivnosti krene što je moguće pre. U
svetu se razvilo nekoliko koncepata animiranja članova društva za bavljenje sportom preko

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Luka i Veljko Vasiljević (1996) danas veslači u VK „Partizan“, Luka Rudan (1997) igrač FK
„Partizan“, sjajni golman Marko Damoski (1997) golman FK „Žarkovo“, i mnogi drugi.

Škola fudbala OLIMPIK BEOGRAD je 2012. godine potpisala ugovor o poslovnoj saradnji
kojim se definise mogucnost nastavka sportske karijere sa fudbalski klubom PARTIZAN
BEOGRAD.

Specijalni događaji u Klubu se po svim parametrima u radu prethodno navedenim mogu
smatrati:

Odlaci i učešće članova kluba na međunarodnim fudbalskim turnirima i

Manifestacije koje se organizuju na kraju polu sezone (pred Novu godinu) i na
kraju trenažnog i takmičarskog perioda (krajem juna)

http://www.olimpikbeograd.com/

Odlasci i učešće članova Kluba na međunarodnim fudbalskim turnirima, imaju sva obeležja
menadžmenta sportskih događaja:

Neophodan je sportski objekat na kome će se takmičenje održati,

Program i vreme održavanja turnira uključujići trening i takmičenje,

Sportisti, treneri, lekari i menadžer koji učestvuju u takmičenju,

Sportska oprema sportista, neophodna i propisana za takmičenje,

Sportska publika, zainteresovani za praćenje takmičenja,

Sponzori, sportski zavezi, lokalna zajednica i profesionalni menadžeri
profesionalnih klubova koji prate mlade talente.

Manifestacije koje se organizuju na kraju polu sezone i sezone imaju dosta elemenata
specijalnog događaja tipa: godišnjice, izleta, piknika, „time buildinga“- druženja zaposlenih, i
sl. ali su organizovani po principima savremenog menadžmenta uz „doziranu“, zamenu uloga
stejkholdera Kluba (revijalne utakmice igraju ekipe mama, tata protiv trenera).

4.3 Organizacija specijalnog događaja u Školi fudbala OLIMPIK BEOGRAD

5.3.1 Planiranje

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Misija Kluba glasi:

Pravilnim metodičkim pristupom deca se ne obučavaju samo da postanu

fudbaleri nego i zdrave ličnosti, koje će biti kadre da odgovore na sve životne zahteve.Upišite
vaše dete u odlično organizovanu školu fudbala, prilagođenu deci uzrasta od 5 do 11 godina!
Klub je odlično organizovan i menadžerski vođen, a postavljeni su svi elementi i funkcije
menadžmenta:

Ciljevi,

Organizacioni delovi za obavljanje planiranih poslova,

Utvrđena podela rada prema ciljevima i organizacionim delovima,

Međusobno povezani i uslovljeni elementi i delovi celine,

Organi upravljanja hijerarhijski definisani,

Zakonitost i pravila koji se treba pridržavati u ostvarenju ciljeva i

Kriterijumi stimulisanja i nagrađivanja

Originalnost organizacije Kluba se manifestuje sopstvenim putem izgrađenim na osnovu
svrhe postojanja, ciljeva i strategije, kojima se utvrđeni ciljevi postižu.
Primer – organizacija promotivnih aktivnosti na početku nove trenažne sezone Škole fudbala
OLIMPIK BEOGRAD:

Obezbeđenje posla za novi ciklus

Upisati 50 dečaka na lokaciji balona TALIJA, Novi Beograd

Steći poverenje roditelja-kupaca

(direktan kontakt trenera sa roditeljima na štandovima)

Uspostaviti kontakt Kluba sa dečacima-potrošačima i njihovim

roditeljima-kupcima

u obližnjim vrtićima i osnovnim školama (flajeri

i plakati)

Ažurirati informacije na web site Kluba i klubskoj Facebook

stranici. Štampati plakate, flajere i rasporede časova sa logom i
porukom Kluba
Organizovati obilazak punktova i štandova po rasporedu.

4.3.2 Menadžment događaja

„Obeležavanje kraja polu sezone - Nova godina“

CILJ

PODCILJ

ZADATAK

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja



Budžet:

Planirana sredstva i sponzori

4.3 Marketing specijalnog događaja u Školi fudbala OLIMPIK BEOGRAD

Marketing menadžer specijalnih događaja u Školi fudbala OLIMPIK BEOGRAD, svoje
aktivnosti usmerava na aktivnosti:

Obezbeđenje korporativnog sponzorstva događaja,

Ekonomsku propagandu događaja,

Realizaciju odnosa sa javnošću,

Pružanje ugostiteljskih usluga posetiocima događaja,

Efikasnu i efektivnu komunikaciju stejkholdera događaja,

Obezbeđivanje video zapisa događaja,

Prodaju licenciranih proizvoda, na kojima je istaknut, logo organizatora, zaštitni znak
ili maskota,

Fandrajzing, koji dolazi do izražaja prilikom organizovanja neprofitnih događaja, a
razlikuje se od sponzorstva, jer ne omogućuje donatoru ostvarivanje promotivnih
efekata.

4.4 Upravljanje rizikom specijalnog događaja

Najčešći rizici koji se mogu javiti tokom specijalnih događaja u Školi fudbala OLIMPIK
BEOGRAD su vezani za:
-

tehnološke rizike vezane za pouzdanost tehničkih sistema (stabilnost opreme u balonu

„Talija“ tokom odvijanja događaja), jer se radi o deci koju su veoma živahna a pojedinci
mogu izmaći kontroli;
-

rizike vezane za organizaciju (konflikti među učesnicima, nedostatak koordinacije);

rizici vezani za sigurnost (upravljanje masama, za Novu godinu je oko 100 dece i 200
roditelja u balonu);

rizici vezani za okruženje (prirodne nepogode tokom manifestacija u Košutnjaku)

Svi rizici se procenjuju I preduzimaju mere I koraci da verovatnoća dešavanja bude svedena
na najmanju moguću meru.

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja

Zaključak

Iz svakog poglavlja po nekoliko rečenica

Luka Dokmanović Organizacija specijalnih događaja



Goldblatt, J. (2005):

Special Events:

Event Leadership for a New World,

John Wiley

& Sons, Hoboken, New Jersey



Jobber, D. i Fahy J.(2006):

Osnovi marketinga

, Data Status, Beograd



Kotler, P. i Keller, L. K.(2006):

Marketing Menadžment

, Data Status, Beograd



Leonard, H. H. (2002):

Event Marketing

, John Wiley & Sons, New York



Pivac T., Stamenković I.(2011):

Menadžment Dogadjaja

(Skripta), UNS-PMF-DGHT,

Novi Sad



Živković R., (2012),

Ponašanje potrošača

, Univerzitet Singidunum, Beograd



Schuster, J. M. (2001) ‘Ephemera, temporary urbanism and imaging, in L. J. Vale and
S. B. Warner (eds.), Imaging the City – Continuing Struggles and New Directions.
New Brunswick: CUPR Books. pp.361-196.



Robinson, T. and Gammon, S. (2004) A question of primary and secondary motives:
revisiting and applying the sport tourism framework,’ Journal of Sport Tourism, 9(3):
221-223

Internet i elektronski izvori

- http://www.dgt.uns.ac.rs
-http://socceroaza.wordpress.com/2013/11/15/plan-i-program-rada-omladinske-skole-fudbala/
-

http://www.fsb.org.rs/liga-skola-fudbala?file=Liga%20pretpetlica%20U-10.l98

http://www.olimpikbeograd.com/