Beogradska poslovna škola Diplomski rad
Moderno reklamiranje se razvilo sa masovnom proizvodnjom krajem 19. i početkom 20.
vijeka.
Oglašavači se najčešće trude da povećaju interesovanje za reklamirani proizvod,
njegovim brendiranjem. Slika ili ime proizvoda se ponavlja, zajedno sa njegovim
poželjnim osobinama, tako da se u svijesti potrošača ustali veza između robne marke i
pomenutih osobina.
Slika 1: Fasada zgrade pokrivena reklamnim ekranima (trg Pikadili u Londonu).
Jedna od najvažnijih karakteristika reklame je način na koji ona stiže do potrošača
reklamiranog proizvoda ili usluge. U ovu svrhu se koriste: televizija, radio, novine,
časopisi, video igre, internet, bilbordi, poštanske pošiljke, distribucija letaka i drugi
načini.
Pored preduzeća koja reklamiraju svoje komercijalne proizvode i usluge,
naručioci reklama mogu biti: političke partije, interesne grupe, vjerske organizacije i
državne i javne ustanove. Reklame najčešće osmišljavaju reklamne agencije.
Godine 2007. procjenjeni troškovi reklamiranja na cijelom svijetu iznosili su 385
milijardi dolara, od čega više od 150 milijardi dolara samo u SAD.
Vanja Beljkaš
5
Beogradska poslovna škola Diplomski rad
1.3 Istorija reklame
Izlaganje robe na pijacama u antičko doba predstavljalo je prvobitni oblik
reklame. Prve pronađene tablice sa komercijalnim reklamama potiču iz ruševina
Pompeje. Na srednjovjekovnim pijacama putujući trgovci su vikanjem reklamirali svoje
proizvode i usluge. Reklamiranje se ograničavalo na mjesto gde je vršena prodaja ili
trgovina, to jest na pijacu ili radnju. Sa industrijskom revolucijom, oko 1850. godine,
došlo je do odvajanja reklamiranja od mjesta gdje se vrši promet robe. Masovna
proizvodnja je na tržište iznosila proizvode koji su, pored svoje osnovne upotrebne
vrijednosti, kod korisnika izazivali i emocionalne efekte. Prva luksuzna dobra su postala
dostupna širim masama.
Slika 2: Reklamni oglas za mašinu za kopiranje „Automatski ciklostil“ (tipičan za period
oko 1900. godine)
U drugoj polovini 19. i početkom 20. vijeka narod je sve više postajao masa
potrošača koja kupovinom iskazuje svoj društveni status. Time je porastao društveni
značaj potrošačkih dobara. Pojavile su se robne marke. Dvadesetih godina 20. vijeka
veliki zastakljeni izlozi prodavnica i zidne reklame izmjenile su fizionomiju velikih
gradova. Slogan „Slika govori više od hiljadu reči“ potiče iz ovog vremena. Napredak
elektrifikacije omogućio je pojavu prvih svjetlosnih reklama.
Vanja Beljkaš
6
Beogradska poslovna škola Diplomski rad
Bioskopska reklama
Reklama na pakovanju ili ambalaži
1.5 Reklama u dobu radija i televizije
Ranih 1920-ih gpdina, pojavile su se prve radio stanice. Njima su opremu dali
proizvođači telekomunikacione opreme koji su time težili da povećaju prodaju radio
aparata. Radijske programe su sponzorisale kompanije, a zauzvrat su one pominjane u
radijskom programu. Uskoro su radio stanice shvatile da je ekonomski isplativije da
prodaju kratke segmente u svojim programima koje bi kupci - kompanije popunjavali
komercijalnim porukama. Ta praksa se proširila na televiziju kasnih 1940-ih.
Velika borba se razvila između onih koji su smatrali da je radio komercijalna
aktivnost i onih koji su smatrali da je radio spektar javno dobro. U Ujedinjenom
Kraljevstvu je osnovana „Britanska kompanija za radiodifuziju“ (poznatija kao BBC)
koja je 1927. proglašena javnim preduzećem. Na sličan način je u Kanadi osnovana javna
„Kanadska korporacija za radiodifuziju“ (Canadian Broadcasting Corporation). U SAD je
prevagnuo komercijalni model, ali su radio stanice obavezane da djeluju u javnom
interesu.
U šezdesetim godinama, prošlog vijeka, razvijen je savremeni pristup
reklamiranja, sa neobičnim i kreativnim porukama. Sa pojavom TV stanice MTV 1980-
ih, došlo je do integracije sadržaja programa i reklamne poruke. U Sjevernoj Americi
pojavili su se TV kanali koji isključivo emituju reklamni program.
Ekspanzija interneta dovela je do pojave reklamiranja na internetu 1990-ih. Danas
neke internet prezentacije i servisi (recimo, pretraživač google) prodaju prostor na svojim
internet stranicama za oglašavanje, ali se i trude da reklame budu u kontekstu onog zbog
čega je korisnik pristupio servisu.
Skorašnja inovacija je gerilski marketing, gdje se proizvodi reklamiraju na
neobične i neočekivane načine.
Vanja Beljkaš
8
