UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
FAKULTET ZA POSLOVNE I FINANSIJSKE STUDIJE
Sjedište Istočno Sarajevo
SEMINARSKI RAD
PREDMET: MONETARNE I JAVNE FINANSIJE
TEMA: AKCIZE
MENTOR: STUDENT:
Seminarski rad
SADRŽAJ
1. UVOD
Javne finansije su polje ekonomije koje se bave sredstvima za kolektivne i vladine aktivnosti,
te upravljanjem i organiziranjem tih aktivnosti. Polje djelovanja javnih finansija se često dijeli
o pitanjima šta vlada i javne organizacije i institucije rade i šta bi trebale da rade te o
pitanjima o tome kako finansirati te aktivnosti. Širi pojam, javna ekonomija te uži pojam,
finansije vlade, se također često koristi.
Smatra se da se djelokrug javnih finansija sastoji iz tri dijela: uticaj vlade na efikasnu
alokaciju resursa, distribucija prihoda i makroekonomska stabilizacija.
Sistem oporezivanja se razlikuje od jedne do druge države zbog primjene različitih poreskih
instrumenata.
Posebni porezi, akcize ili trošarine jedan su od najstarijih poreznih oblika.Sam
1.
UVOD
........................................................................................................
3
2.
AKCIZE
....................................................................................................
4
2.1. Pojam akciza ......................................................................................
4
2.2. Podjela akciza ....................................................................................
6
2.3. Pozitivne i negativne strane uvođenja akciza ....................................
7
2.4. Obveznik akcize .................................................................................
8
2.4. Akcize u Bosni i Hercegovini ............................................................
8
3.
ZAKLJUČAK
..........................................................................................
13
4.
LITERATURA
.........................................................................................
15
2
Monetarne i javne finansije: Akcize
Seminarski rad
industrija) te redukciji plaćanja javnoh troškova (zdravstveni troškovi u vezi sa pušenjem i
alkoholizmom) i dodatnih taksa (upotreba puteva za vožnju automobila).
Po svojim karakteristikama akcize (trošarine) su specijalni potrošni porezi. Njima se
oporezuje potrošnja ili upotreba određenih proizvoda. Istorijski posmatrano, akcize se javljaju
kao najstariji porez na proizvode i sa njihovim uvođenjem je po prvi put primijenjena ideja
oporezivanja potrošnje.
1
Osnovni cilj uvođenja akciza u poreske sisteme bio je fiskalnog karaktera i tu karakteristiku,
kao osnovnu, akcize su zadržale do danas. I pored rastućeg oslanjanja na opšte poreze na
potrošnju, savremene države zadržavaju ove selektivne potrošne poreze zbog izdašnih i lako
naplativih prihoda, uz niske troškove obračunavanja i naplate. U mnogim zemljama u razvoju,
zbog navedenih osobina, akcize zauzimaju dominantno mjesto, ne samo među porezima na
potrošnju, nego i u ukupnoj poreskoj strukturi. Jedna od karakteristika savremenih poreskih
sistema je da se tzv. akcizni proizvodi dvostruko oporezuju, jednom akcizama a drugi put
porezom na promet. Međutim, za razliku od poreza na promet koji je opšteg karaktera i,
načelno, opterećuje potrošnju svih prozvoda (osim posebno izuzetih), akcize opterećuju
potrošnju samo tačno određenih, relativno malobrojnih proizvoda. Taj krug oporezovanih
proizvoda obuhvata duvanske prerađevine, alkoholna pića i naftne derivate. Akcize se
ponegdje uvode i na motorna vozila, luksuzne prozvode, kafu, čaj, šećer, kuhinjsku so i dr.
Akcize su, kao i porez na promet, posredan porez. I kod njih poresko - tehnički posmatrano,
dolazi do razdvajanja obveznika poreza (prozvođača odnosno uvoznika) od krajnjeg potrošača
(poreskog destinatara). I one izazivaju regresivno djejstvo posebno kod proizvoda koji su
nužni predmeti masovne potrošnje (so, šećer i sl).
Mada pokazuju izvjesne sličnosti sa porezom na promet, akcize ipak ne predstavljaju posebnu
vrstu ovog poreza. Dok se kod poreza na promet oporezuje promet proizvoda, akcizama se
opterećuje sam proizvod odnosno njegova potrošnja.
Akcizama se zamjera da svojom selektivnošću remete ekonomske izbore proizvođača i
potrošača no takav prigovor očito slabi pred očiglednom finansijskom izdašnošću ovih
pojedinačnih potrošnih poreza.
1
Raković, M.: Javne finansije, Prijedor, 2008.
4
Monetarne i javne finansije: Akcize
Seminarski rad
Današnje značajno prisustvo akciza u finansijskoj literaturi objašnjava se brojnim razlozima:
2
-
nastojanje da se potrošači odvrate od korištenja nekih proizvoda koji su štetni za
zdravlje ljudi odnosno da se i politikom oporezivanja utiče na smanjenje potrošnje tih
proizvoda (npr. duvan, alkoholna pića);
-
prebacivanje javnih troškova nastalih trošenjem oporezovanih dobara na potrošače
takvih dobara (npr. povezivanje troškova izgradnje ili održavanja puteva sa
potrošnjom benzina ili troškova zdravstvene zaštite sa potrošnjom alkoholnih pića ili
cigareta),
-
djelovanje na preraspodelu dohotka na štetu potrošača luksuznih proizvoda (npr.
nakita ili krzna) koji su, po pravilu, lica sa visokim prihodima;
-
uticanje na racionalnije korišćenje pojedinih oblika energije;
-
nametanje principa da "zagađivač treba da plati" uvođenjem akcize na potrošnju
štetnih materija i dr.
Posebno složen problem kod primjene akciza jeste utvrđivanje poreske obaveze odnosno
visine poreskog opterećenja. U stvari, postavlja se pitanje da li poresku obavezu utvrditi u
procentu od cijene oporezovanog proizvoda (
ad valorem
) ili u apsolutnom iznosu zavisno od
neke mjerne jedinice, kao što je broj komada, jačina alkohola, zapremina, dužina i sl.
Korištenje specifičnih akciza, sa izuzetkom duvanskih prerađevina i motornih vozila, je
mnogo izraženije. Jedan od argumenata protiv
ad valorem
akciza je taj da bi se poreske stope
(koje bi po pravilu bile visoke) primjenjivale ne samo na proizvode koji se oporezuju, nego i
na ambalažu, reklame i druge elemente koji su povezani sa prodajom oporezovanih
proizvoda, što ih dodatno poskupljuje. Pored toga, primjećuje se da bi
ad valorem
oporezivanje moglo uticati na to da proizvodi lošijeg kvaliteta, postanu mnogo jeftiniji u
odnosu na proizvode višeg kvaliteta, što bi imalo za posljedicu skretanje izbora potrošača
prema manje kvalitetnim prozvodima.
3
Prigovor da specifične akcize u uslovima inflacije
dovode do smanjenja poreskog opterećenja i realnog smanjenja poreskih prihoda opravdan je
samo onda ako nije propisan postupak indeksacije kojim će se neutralizovati efekti inflacije
2
Raković, M.: Javne finansije, Prijedor, 2008.
3
Ristić, Ž.: Fiskalni menadžment, Čigoja, Beograd, 1998.
5
Monetarne i javne finansije: Akcize
