Osnovna uloga prehrambene industrije je da obezbedi dovoljne količine hrane sa sve veću
živu   populaciju.   Povećanje   proizvodnje   sa   druge   strane   dovodi   i   do   povećanja   otpadnih
materija   i   drugih   zagađenja   koje   nastaju   iz   takve   proizvodnje   i   dospevaju   u   okruženje,
zemlju, vazduh ili vode. Kontaminirajuće materije u primarnoj proizvodnji preko biljaka i
životinja   ponovo   dospevaju   u   lanac   ishrane   ljudi.   Zaštita   životne   sredine   je   od   velikog
značaja   za   prehrambenu   industriju.   Proizvođači   su   postali   svesni   uticaja   prehrambene
industrije   na   životnu   sredinu,   sa   druge   strane,   zahtevi   potrošača   i   normativna   regulativa
doprinela je da proizvođači nastoje kontrolisati i smanjiti štetni uticaj na životnu sredinu.
Negativni   uticaj   prehrambene   industrije   na   životnu   sredinu   nije   isti   u   svim   fazama
proizvodnje. Svaka faza proizvodnje generiše određenu vrstu nusproizvoda koji predstavljaju
otpad jer nemaju tržišnu vrednost za proizvođače. Sa stanovišta generisanja otpada postoje tri
koraka   nastanaka   otpada,   u   poljoprivredi,   preradi   i   prodaji   prehambenih   proizvoda.
Poljoprivredni otpad čine stočno đubrivo, plastika od ambalaže, strvine uginulih životinja,
ostaci useva, mašinerija, gume, gorivo, silaža, kože životinja, pesticidi, stajski otpad i voda za
pranje. Industrijski otpad u preradi hrane čine, kože, krv, iznutrice, isparavanja organskih
jedinjenja, čvrste čestice, pakovanja, otpadne vode. Otpad koji nastaje prilikom prodaje hrane
čine ostaci hrane, ambalaža i voda za pranje. Prema agregatnom stanju navedeni otpadi mogu
biti čvrsti, tečni i gasoviti što određuje i moguću prirodu zagađenja životne sredine. Čvrsti
otpadi zagađuju zemljište, tečni otpad zagađuje i zemljište i vodu a gasoviti otpad zagađuje
vazduh. Čvrsti otpad iz poljoprivredne proizvodnje uključuje nusproizvode iz stočarske i
biljne proizvodnje. Najveću količinu čvrstog otpada u stočarskoj proizvodnji čini đubrivo. U
biljnoj proizvodnji to su biljni ostaci kao što su slama, ostaci uljane repice, pasulja, ostaci u
postupku   sušenja  voća,   drvni   otpad   u   voćnjacima  i   drvo   koje   se   koristi   za  održavanje   i
gradnju. Čvrst otpad čine i delovi mašina, gume, ostaci plastične i druge ambalaže, smeće.
Tečni otpad u poljoprivrednoj proizvodnji uključuje ostatke goriva i ulja, efluent iz silaže,
vodu nakon kupanja ovaca, pesticide, oseku na farmama i otpadne vode. Najznačajniju vrstu
otpada u gasovitom stanju u poljoprivrednoj proizvodnji odnosi se na mirise koji najčešće
dolaze sa farmi svinja i peradi, amonijak koji nastaje razgradnjom uree i đubriva, lebdeće
čestice od ostataka biljaka i izduvne gasove iz poljoprivrednih mašina. Otpad iz industrijske
prerade   hrane   u   pojedinim   fazama   prerade   na   različite   načine   utiče   na   životnu   sredinu.
Najveći uticaj na životnu sredinu ostvaruje se u stvaranju otpada, upotrebi vode i korišćrnju
energije. U industrijskoj proizvodnji i preradi mesa u kojoj su nusproizvodi i otpad animalnog
porekla, sa epidemiološko–epizootiološkog aspekta, moraju se tretirati kao potencijalni izvori
zaraznih   oboljenja   ljudi   i   životinja.   Uginule   životinje   i   nusproizvodi   klanične   industrije
podložni su procesu raspadanja što dovodi do smrdljivih i otrovnih gasova koji zagađuju
vazduh, vodu i zemljište. Otpadne materije iz industrije mesa dospevaju u kanalizaciju a
potom   u   vodotoke   gde   služe   kao   ishrana   za   mnoge   patogene   mikroorganizme.   Proces
raspadanja organskog otpada utiče i na povećanje biološke potrošnje kiseonika. O obimu
zagađenja koji može nastati iz industrije prerade mesa govori podatak o količini nusproizvoda
nastalih klanjem i obradom mesa pojedinih domaćih životinja. Kod krava ukupni nejestivi

proizvodi iznose 19,31% ukupne žive mase, kod svinja taj procenat je 10,90% a kod ovaca
20,36%.

ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE U PREHRAMBENOJ INDUSTRIJI

Zaštita   životne   sredine   u   prehrambenoj   industriji   sprovodi   se   u   skladu   sa   prihvaćenim
načelima.   U   ovom   postupku   zaštite   najprihvatljivije   je   načelo   održivog   razvoja,
uspostavljanje ravnoteže između tehničko-tehnoloških i ekonomskih procesa sa jedne strane i
potrebe da se očuvaju prirodne i stvorene vrednosti, sa druge strane, odnosno, zadovoljenja
sadašnjih potreba bez smanjenja mogućnosti da i buduće generacije zadovolje svoje potrebe.
U nameri ostvarivanja navedenog načela većina država nastoji da u procesu proizvodnje
hrane primenjuje princip održivog razvoja. Poljoprivredna proizvodnja organizuje se u cilju
proizvodnje nutritivno vrednih proizvoda sa što manjim intenzitetom korišćenja prirodnih
resursa.   Prerađivačka   prehrambena   industrija   prihvata   aktivnosti   koje   utiču   na   smanjenje
otpada, preradu otpada, kompostiranje, reciklažu i preradu uz minimalno korišćenje energije i
vode. Otpadne materije iz prehrambene inustrije koje su biorazgradive mogu se koristiti kao
sirovina   za   kompostiranje   ili   proizvodnju   bio   gasa.   Veći   broj   istraživača   koji   se   bavio
pitanjem iskorišćavanja otpada iz procesa proizvodnje kafe dalo je preporuke da se ostaci
kafe mogu koristiti kao gorivo sa najvećom energetskom vrednošću od svih vrsta biogoriva.
Ostaci kafe se mogu koristiti i kao đubrivo, kao dodatak stočnoj hrani, kao nosač herbicida i
insekticida i kao podloga za uzgoj gljiva. U različitim granama prehrambene industrije ostaci
koji sadrže celulozne materijale mogu se doradom prevesti u šećere koji se mogu koristiti u
proizvodnji etanola, organske kiseline, specijalne vrste ulja itd. Velik broj nusproizvoda u
prehambenoj industriji može se koristiti za proizvodnju biodizela. Ovako dobijeno gorivo je
generalno manji zagađivač od dizela dobijenog iz nafte. Koncepti zaštite životne sredine koji
su   se   zasnivali   na   minimiziranju,   ponovnom   korišćenju   i   recikliranju   otpada   nisu   rešila
pitanje negativnog uticaja na životnu sredinu. Kao težnja neutralisanja negativnog uticaja
prehrambene industrije na životnu sredinu pojavio se koncept nulte emisije. Nulta emisija
zahteva optimizaciju kroz integrisani sistem procesa i zahteva da prehrambena industrija
redizajnira proizvođačke procese radi efikasnijeg korišćenja sirovina i otpada. Ovaj koncept u
prehambenoj   industriji   razmatra   korišćenje   svih   otpadaka   hrane   kao   inputa   u   anaerobni
digestioni   proces.   Strategija   nulte   emisije   podrazumeva   napuštanje   tradicionalnog
industrijskog modela i prihvatanje integrisanih sistemima u kojima se sve ponovo koristi,
reciklira ili obnavlja, gde se integrisanim vođenjem procesa ne proizvodi otpad.