Seminarski rad iz Istorije
Tema: Aleksandar Veliki
4
2. Makedonska monarhija i Grčka
Makedonija je u V vijeku p.n.e. postala važan činilac na političkoj pozornici Grčke, najprije
kao akter grčko-persijskih ratova, a potom i kao učesnik u Peloponeskom ratu, sukobu koji je
podijelio Heladu. Određene političke odlike i postupci kojoj su se razvile mnoge karakteristike
njihovih nasljednika, tako su već uspostavljeni osnosi s grčkim polisima postavili temelj buduće
diplomatske politike i moći makedonske države.
Proširivši teritoriju Makedonije do Egipta i Indije, Aleksandar Veliki je doprinio miješanju grčke
sa istočnjačkim kulturama. Tako je nastala tzv. helenska civilizacija, bogata sinteza misli,
usmjetnosti i načina života koju su nasljedili Rimljani. Na slici, bista pomenutog vladara koja se
čuva u Muzeju Akropolja, u Atini.
Makedonska monarhija bila je nacionalnog karaktera i počivala je na dinastiji Argeada, koju
je navodno osnovao jedan od Heraklida. Od početka je težila ka proširenju svoje teritorije,
oslanjajući se na vojsku u okviru koje je istaknutu ulogu imala konjica sastavljena od
makedonskih plemića (
hetairoi
ili kraljevi drugovi). Namjere koje su u djelo sprovođene svaki
put kada bi se za to ukazala povoljna prilika, utkane su kasnije u osvajačku politiku Filipa II i
Aleksandra Velikog.
Želeći da svoj uticaj prošire i na druga područja razvila se druga težnja makedonskih vladara:
težnja ka helenizaciji. U natojanju da se povežu s grčkim kulturnim kontekstom, a to će biti
5
ostvareno drugim putem, helenizovali su svoj dvor i državu, postavivši osnovu za sveobuhvatniju
helenizaciju koju će sprovesti Aleksandar Veliki.
Uzroci budućih događaja i promjena proistekli su iz same prirode makedonske monarhije.
Česte zavjere, ubistva kraljeva i nestabilnost koju su izazvale borbe oko prijestola bili su
endemska bolest vladajuće dinastije, a ona je presudno uticala na kasnije događaje. Nepostojanje
čvrsto ustanovljenog prava primogeniture raspirivalo je ambicije pripadnika izuzetno brojne
vladarske porodice (bio je običaj da kraljevi imaju više žena). Taj običaj jeste proširio
mogućnost u pogledu sklapanja političkih brakova, ali je istovremeno uzrokovao unutrašnji
razdor i uvećanje broja zakonitih pretendenata na prijesto. Pomenuti činioci, udruženi sa
ograničenošću vlasti kralja, koji je bio primus interpares (prvi među jednakima), uslovili su
smjenjivanje razdoblja plodnih i neuspješnih vladavina, pri čemu je presudnu ulogu imala
sposobnost vladara da obezbjedi pouzdanu podršku ponekad i od grčkih gradova.
2.1.
Filip Makedonski
Poslije smrti Perdike III (359.godine p.n.e.) kao regent princa nasljednika (maloljetnog
Aminte), a ubrzo i kao kralj, uzdigo se njegov brat Filip II (359-336. godine p.n.e.). Novi vladar
se odmah spremno suočio sa opasnostima što su prijetile pograničnim oblastima makedonskog
kraljevsta, odbranivši zapadnu granicu od napada Ilira i osujetivši pokušaje Pajonaca da se
domognu dijela makedonske teritorije na krajnjem istoku kraljevstva.
Nakon što se stanje u pograničnim područjima stabilizovalo, Filip II okrenuo se istočnim i
primorskim oblastima jer su se tamo ukrštali interesi Makedonije i Atine. To je, međutim,
kasnije izazvalo i oružane sukobe. Makedonski kralj je 357.godine p.n.e. krenuo u osvajanje
Amfipolja i drugih grčkih kolonija pod atinskim uticajem (Pidne, Potideje i Metone), iskoristivši
krizu koju je u Atini izazvala pobuna njenih saveznika.
Kada je 356. godine p.n.e. izbio Treći sveti rat koji su vodine neke grčke zajednice oko
uspostavljanja kontrole nad svetilištima u Delfima (Fokiđani, udruženi sa Spartancima i
Atinjanima, protiv Lokriđana, Beoćana i Tesalaca), Filip je uvidio priliku da se usmiješa u spor
koji je razjedinjavao Grke. Dok je rat još trajao, njegovu pomoć 354. godine p.n.e. zatražili su
Aleuadi iz Larise, pripadnici jedne od tesalskih političkih frakcija, dok su u protivničkoj struji
podršku pružili Fokiđani, i tako su stvoreni uslovi za uplitanje u međugrčki sukob. Makedonski
