Prof. Dr Maja Levi-
Jakšiæ
ALIJANSE, INOVACIJE I KONKURENTNOST
Rezime
- Savremeni modeli inovativne organizacije polaze od tehnolo{kog
dinamizma i uva`avanja tehnologije kao strate{kog faktora koji opredeljuje
dugoro~nu konkurentnost i poslovni uspeh firme. Nova ineraktivna pardigma
sadr`ana u modelu inovativne organizacije podrazumeva uravnote`eni pristup koji
uva`ava: a) potrebu za visokom responzivno{}u, adaptivno{}u i fleksibilno{}u
organizacije koja je osetljiva na uticaje okru`enja; b) razvoj potencijala i sposobnosti
firme da aktivno deluje na okru`enje proaktivnim strategijama kojima dominiraju
inicijativa, kreativnost i inovativnost lidera, i c) razvoj potencijala i oslonac na
uspostavljanje mre`a razli~itih oblika saradnje u koje organizacija stupa, ostvaruju}i
strate{ke tehnolo{ke alijanse, vertikalno i horizontalno, koji dovode do sinergetskih
efekata i specifi~ne konkuretske prednosti za firme.
Na primeru kompleksa za proizvodnju, preradu, promet i primenu nafte i naftinih
derivata sagledavaju se tendencije konvergencije i divergencije u svetskim procesima
globalizacije. Pojava strate{kih alijansi i sinergije ostvarene stupanjem u
multinacionalne mre`e istra`uje se posebno nagla{avaju}i klju~ne faktore
transparentnosti i kroz osnovne prednosti i nedostatke ovakvih tendencija.
Klju~ne re~i: strate{ke alijanse, mre`e, transparentnost, u~e}a organizacija
Abstract
- New models of innovative organizations are based on technology dy-
namics and the role of technology as decisive in the determining of longterm firm
competitivenss and profitability. The tendency toward an interactive paradigm in the
model of innovative organization broadly is concerned with: a) the need to build a
highly responsive, adaptive and flexible organization sensitive to external influences;
b) the development of potentials and specific firm competencies in the domain of its
active influence upon the environment, deploying proactive strategies dominated by
initiative, creativeness and leader strategy, and c) development of potentials and firm
competencies in the domain of cooperative networks and strategic technology alli-
ances contributing to technological strengths, overall syneregetic effects and longterm
competitiveness.
The case of petrochemical industry is studied in relation to the convergence and di-
vergence tendencies of global world processes. Strategic alliances and sinergy created
by multinational networks is presented in relation to the transparency factors and the
analysis of key advantages and drawbacks of these phenomena.
1
Key words: strategic alliance, network, transparency, learning organization
1. UVOD
Rasprostranjene diskusije o ekonomskoj globalizaciji koje su se intenzivirale
1990-ih podstakle su i obuhvatile zna~ajno pitanje uloge tehnologije u privrednoj i
ekonomskoj internacionalizaciji. Otvorena su brojna pitanja, a kada je re~ o
dinamizmu tehnologije, diskusije se vode oko toga da li je dominantna konvergencija
ili divergencija inovativnih sposobnosti u svetskim razmerama i kakva nas budu}nost u
tom pogledu o~ekuje. Ovim se otvaraju brojna zanimljiva, ujedno kompleksna, pitanja
na koja se jednozna~an odgovor te{ko nalazi, a savremena istra`ivanja, analize i
rezultati ukazuju sve vi{e na pojavu nove, partnerske, kooperativne konkurentnosti
nasuprot bespo{tedne, surove i sebi~ne suparni~ke borbe. Paradoksalno deluje da
zao{trena utakmica i stremljenje ka sveukupnoj inovativnosti, kreativnosti savremenih
organizacija dovodi do fenomena njihovog me|usobnog “umre`avanja”, stupanja u
razne forme kooperacije i strate{kih alijansi u zna~ajnoj meri determinisanih upravo
potrebama tehnolo{kog ja~anja kao dinami~ke kategorije sticanja potencijala za
novom inovativno{}u. Taj novi karakter savremenih tehnolo{kih promena koje su
intenzivirale komunikacije, pojednostavile transport, objedinile me|unarodno tr`i{te,
povezale svet, u su{tini su i dovele do stremljenja ka potpunoj globalizaciji gde tra`enje
mesta u savremenim novim mre`ama i alijansama jo{ uvek traje.
Ovo je otvorilo niz pitanja o svetskoj distribuciji istra`iva~ko-razvojnih potencijala,
pravcima me|unarodne kooperacije i me|unarodnog transfera tehnologije.
Tehnolo{ka promena je stalna i kontinualna. [iroko primenljive tehnologije kao {to su
mikroelektronika, novi materijali, i informacioni sistemi su u~inili zastarelim
tradicionalnu razliku izme|u grana visoke i niske tehnologije.
2.KOOPERATIVNI PROFIL PREDUZE]A
Shvatanje tehnologije kao konkurentske sile ne isklju~uje, me|utim, potrebu da se
u cilju ja~anja tehnolo{kih potencijala (kao nu`nog predusalova konkurentnosti)
firme udru`uju na razli~ite na~ine ostvaruju}i tehnolo{ku kooperaciju, alijansu,
savezni{tvo. Lideri korporacija su po~eli da spoznaju ono {to su lideri nacija odavno
znali: u kompleksnom, nesigurnom svetu sa mnogo opasnih neprijatelja, najbolje ne
2
