UNIVERZITET U NOVOM SADU
FAKULTET TEHNIČKIH NAUKA
DEPARTMAN ZA INŢENJERSTVO ZAŠTITE ŢIVOTNE
SREDINE
Marija Milanov 524/z
ANALIZA PRIMENJIVOSTI
CIKLUSA KATASTROFALNIH
DOGAĐAJA U SRBIJI NA PRIMERU
POPLAVA
DIPLOMSKI – MASTER RAD
Novi Sad, 2011.
Analiza
primenljivosti
ciklusa
katastrofalnih
dogaĎaja
u
Srbiji
na
primeru
poplava
Marija
2
Kratak pregled
U prvom poglavlju rada opisan je Ciklus Upravljanja Akcidentalnim Rizicima i njegove
glavne komponente (hazard, ranjivost, mogućnost nosivosti sa hazardom i rizik). TakoĎe,
obraĎena je tema poplave kao hazarda i dat je pregled začetaka hidrologije na našim
prostorima, kao i istorijat prirodnih katastrofa na teritoriji Srbije. Dalje u radu dati su pojam i
aspekti ranjivosti. Središnji deo rada fokusiran je na detaljnu analizu faza ciklusa
upravljanja katastrofama koje se odnose na period pre same katastrofe, sa usmerenjem
na primer poplava. U četvrtom poglavlju, date su smernice za upravljanje vanrednim
situacijama i procenu ugroţenosti na lokalnom nivou, sa jasno definisanim ciljevima koje bi
trebalo detaljno obraditi i primeniti u svakoj opštini u Srbiji. U pretposlednjem poglavlju
obraĎena je studija o saradnji u upravljanju vanrednim situacijama izmeĎu rumunskog i
srpskog pograničnog regiona, kao i pregled tri najveće katastrofalne poplave reke Tamiš,
uključujući i poplavu koja se dogodila aprila 2005. godine. Nakon toga, izraĎena je
vizuelizacija podataka o šteti i infrastrukturnoj ranjivosti nakon ove poplave korišćenjem
programa Quantum GIS.
Abstract
First chapter of this paper describes Disaster Management Cycle, as well as its main
components (hazard, vulnerability, coping capacity and risk). Also, the topic of a flood as a
hazard, the begginigs of hidrology and the history of natural disasters in Serbia are
presented. Further on, the concept and aspects of vulnerability are given. Middle part of
the paper is focused on detailed analysis of phases of Disaster Management Cycle which
are preceding the disaster itself, on the example of floods. In fourth chapter, guidelines for
managing disasters on the community level, with clearly defined goals that need to be
achieved in every community in Serbia are given. The following chapter presents the study
of Serbian – Romanian cooperation in the field of Disaster Management, as well as three
most serious floods of river Tamis including the one that happened in April 2005. Further
on, the visualization of data about damage and infrastructural vulnerability after this flood
using computer programm Quantum GIS is presented.
Analiza
primenljivosti
ciklusa
katastrofalnih
dogaĎaja
u
Srbiji
na
primeru
poplava
Marija
5
SPISAK GRAFIĈKIH PRIKAZA
Sadrţaj slika:
Slika1:
Šta je katastrofa? (Izvor: Disaster Management Cycle – A Theoretical Approach)
Slika2:
Ciklus upravljanja akcidentalnim rizicima
(Izvor: http://ekageoinfo08.files.wordpress.com/2009/02/drm.jpg)
Slika 3:
Faze ciklusa upravljanja katastrofama (Izvor: Integrating Environmental
Safeguards into Disaster Management)
Slika 4:
Raspodela različitih hazarda u Srbiji 1989-2006 (Izvor: EM-DAT: The
OFDA/CRED International Disaster Database )
Slika 5:
Učestalost hazarda i broj ţrtava usled svakog hazarda u Srbiji (Izvor: EM-DAT:
The OFDA/CRED International Disaster Database )
Slika 6:
Učestalost hazarda i broj poginulih usled svakog hazarda u Srbiji (Izvor: EM-DAT:
The OFDA/CRED International Disaster Database )
Slika 7:
Ukupan broj prirodnih hazarda u Srbiji 1989-2006 (Izvor: EM-DAT: The
OFDA/CRED International Disaster Database)
Slika 8:
Ukupan broj tehnoloških hazrda u Srbiji (Izvor: EM-DAT: The OFDA/CRED
International Disaster Database)
Slika 9:
Dve strane ranjivosti prema Bolovom modelu (Izvor: Source 4 – Ranjivost, Juan
Carlos Villagrán De León 2006.)
Slika 10:
Model pritiska i popuštanja – napredovanje ranjivosti: (Izvor: Blaikie and others
1994)
Slika 11:
prikaz očekivanog stepena oštećenja i njegova promena intenziteta u vezi sa
intenzitetom opasnosti (Izvor: Source 4 – Vulnerability, Juan Carlos Villagrán De León
2006.)
Slika 12:
Domaće vaĎenje EU -15 u poreĎenju sa uvozima industrijskih minerala i ruda
(Izvor: Eurostat and IFF 2004)
Slika 13:
Visokorizične vruće tačke po tipu prirodnog hazarda (Izvor: Dilley and others,
2005)
Slika 14:
Kategorizacija populacija pogoĎenih prirodnim katastrofama prema tipu
katastrofe i visini prihoda u svetu od 1975. do 2000. godine (Izvor: Guidelines for reducing
flood losses)
Slika 15:
Faze razvoja tima (Izvor: USAID, Upravljanje vanrednim situacijama i procena
ugroţenosti na lokalnom nivou)
Slika 16:
Ţupanija Timiš, najveća po površini u Rumuniji, čini 3.65% ukupne površine
Rumunije (Izvor: Specijalozava studija o upravljanju vanrednim situacijama u Rumunsko –
Srpskom pograničnom regionu)
Slika 17:
Opštine srednjebanatskog okruga (Izvor: Specijalozava studija o upravljanju
vanrednim situacijama u Rumunsko – Srpskom pograničnom regionu)
Analiza
primenljivosti
ciklusa
katastrofalnih
dogaĎaja
u
Srbiji
na
primeru
poplava
Marija
7
KLJUĈNE REĈI
Hazard
- opasno stanje ili opasan dogaĎaj koji predstavlja potencijalnu pretnju i moţe da
nanese štetu ljudima, svojini ili ţivotnoj sredini. Hazardi mogu da se svrstaju u dve
kategorije: prirodni i hazardi prouzrokovani ljudskim aktivnostima.
Ranjivost
- definiše se kao stepen do kog odreĎeno društvo, struktura, sluţba ili
geografsko područje moţe podneti odreĎeni hazard na račun svoje prirode i konstrukcije,
kao i udaljenost od područja sklonih hazardnim dogaĎajima.
Rizik
- je mera očekivanih gubitaka usled hazarda koji se odigrao na odreĎenom području
tokom odreĎenog vremenskog intervala. Rizik od hazarda je funkcija tog odreĎenog
hazarda i gubitaka koje bi on mogao da nanese.
Ciklus upravljanja akcidentalnim rizicima
- podrazumeva sumu svih aktivnosti, mera i
programa koji se preduzimaju pre, u toku i nakon akcidenta u cilju izbegavanja akcidenta,
smanjenja njegovog uticaja i oporavljanja od pretrpljene štete.
Vodostaj -
vertikalno rastojanje nivoa vodenog ogledala od nule na skali vodomera,
izraţeno u centimetrima, sa predznakom ''-'' ako je nivo vode niţi od nulte tačke.
Elementarna nepogoda -
se moţe definisati kao stanje na odreĎenom prostoru, na kome
je za veoma kratko vreme usled delovanja prirodnih ili antropogenih faktora došlo do
takvog oštećenja materijalnih i kulturnih dobara, odnosno ugroţenosti zdravlja ili ţivota
ljudi i ţivotne sredine u takvom obimu da im je posledice nemoguće otkloniti u poţeljno
vreme sa ustaljenim metodama rada i sa postojećom organizacijom.
Mreţa hidroloških stanica površinskih voda -
skup svih hidroloških stanica na prirodnim
i veštačkim vodotocima na teritoriji Republike Srbije, koje se nalaze u nadleţnosti
Republičkog hidrometeorološkog zavoda (Zavod) i čije se odrţavanje i funkcionisanje
finansira iz budţeta Republike Srbije.
Hidrološka stanica površinskih voda -
stacionarni merni punkt na vodotoku, kanalu,
prirodnom ili veštačkom jezeru (akumulaciji) sa odgovarajućim objektima i opremom na
kome se izvršava utvrĎeni program merenja/osmatranja i uzorkovanja.
Quantum GIS -
kvantum GIS (QGIS) je besplatan softver, računarska GIS (Geografski
informacioni sistem) aplikacija koja omogućava pregled, ureĎivanje, i analizu
geopodataka.
SPISAK AKRONIMA
UNISDR
– United Nations International Strategy for Disaster Reduction
USAID
- United States Agency for Internatonal Development
DTD
– Dunav-Tisa-Dunav
AP
- Autonomna pokrajina
JVP
– Javno vodoprivredno preduzeće
IWRM –
Integrated Water Resource Management
){kind=link}