MIŠIĆI GORNJEG EKSTREMITETA
MIŠIĆI RAMENA
Mišići ramena su raspoređeni oko zgloba ramena. Neki od ovih mišića delimično pri¬padaju i
mišićima grudnog koša i leđa. Spo- lja rameni zglob pokriva deltasti mišić (m. deltoideus). Iza
ramenog zgloba nalaze se: podlopatični mišić (m. subscapularis), nad- grebeni i podgrebeni {m.
supraspinatiis el m. infraspinatus), mali i veliki obli mišić (m. te¬ren minor el ni. leres major). Mišići
ramena inervisani su bočnim granama ramenog živ¬čanog spleta (plexus brachialis), osim delta- stog i
malog oblog mišića koje inerviše axillaris. U topografskom, a posebno funkci-onalnom pogledu u
mišiće ramena spadaju mišići grudnog koša (m. pedoralis major et minor, ni. subclavius i m. serratus
anterior), kao i površni mišići leđa (m. trapezius, m. la- tissimus dorsi, mm. rhomboidei i m. levator
scapulae) .
Pazušna jama (jössa axillaris) se nalazi na unutrašnjem đelu korena ruke. U pazušnoj jami nalaze se
veliki krvni sudovi, pazušna arterija (a. axillaris), pazušna vena (v. axillaris), rameni živčani splet
(plexus brachi¬alis) koji vaskularizuju i inervišu čitavu ruku. Mišiće nadlakta čine prednja i zadnja
grupa.
U prednjoj grupi nalaze se tri mišića, dvo¬glavi mišić nadlakta {m. biceps braehi), kljun- sko-ramenični
mišić {ni. coracobrachialis) i nadlakatni mišić {m. brachiafis). Svi mišići ove grupe inervisani su
mišićno-kožnim živ¬cem (//. musculocutaneus). Dvoglavi mišić nadlakta (m. biceps braehi) je snažan
mišić vretenastog oblika koji se sastoji iz dve glave, duge (capu i longum) i kratke (capul breve), a
deluje kao pregibač {flexor) i izvrtač (supina- tor) podlakta.
U zadnju grupu mišića nadlakta spada troglavi mišić nadlakta {ni. tríceps braehi) koji se sastoji od tri
glave —duge {caput lon¬gum), spoljašnje {capul latera/e) i unutrašnje {caput medíale). Ovaj mišić
inervišu vlakna žbičnog živca (/?. radialis) a deluje kao opružač {extensio) podlakta.
MIŠIĆI PODLAKTA
U podlaktu se nalazi 20 mišića koji su po-dcijeni u tri grupe, prednju, spoljašnju i zad¬nju. Većina ovih
mišića pripaja se na čvorovi¬ma {epicondylus) ramene kosti {humerus).
U prednjoj grupi nalazi se 8 mišića raspo-ređenih u 4 sloja. U prvom, površnom sloju nalaze se obli
uvrtač podlakta {m. pronator leres), spoljašnji pregibač šake {m. flexor car- pi radialis), dugi dlanski
mišić {ni. palmaris longus), unutrašnji pregibač šake {ni. flexor carpi ulnaris). U drugom sloju je
površni pre¬gibač prstiju {rn. flexor digitorum superficia¬lis), a u trećem, dugi pregibač palca {m.
flexor podičiš longus) i duboki pregibač prsti¬ju {m. flexor digitorum profundus). U četvr¬tom,
najdubljem sloju nalazi se četvrtasti uvr¬tač podlakta {m. pronator quadratus). Mišići prednje grupe
podlakta svojim dejstvom vrše pregibanje {fleksiju) ručja i prstiju šake, i uvr- tanje {pronaciju)
podlakta. Sve mišiće pred¬nje grupe, inerviše središnji živac {n. media- nus), osim unutrašnjeg
pregibača šake i unu-trašnje polovine dubokog pregibača prstiju.
MIŠIĆI DONJEG EKSTREMITETA
MIŠIĆI BEDRA
Mišići bedra su podcijeni u dve grupe, unutrašnju i spoljašnju.
Unutrašnju grupu mišića bedra čini bedreno-slabinski mišić (m. iliopsoas).
Mišići spoljašnje grupe pokrivaju spolja karličnu kost i raspoređeni su u tri sloja. U površnom sloju
nalaze se veliki sedalni mišić (m. gluteus maximus) a spolja od njega, mišić zatezač butne fascije (m.
tensorfasciae latae). U srednjem sloju je srednji sedalni mišić (m. gluteus medius), a u dubokom sloju,
nalaze se mali sedalni mišić (m. gluteus medius) i grupa pelvitrohantcričnih mišića.
Potpreponski zjap (Inatus subinguinalis) se nalazi na prednjoj strani korena noge, između prednje
ivice karlične kosti i preponske veze. Kroz ovaj zjap prolaze, butna arterija i vena (a. et v. femoralis) i
butni živac (n.femo- ralis).
MIŠIĆI BUTA ILI NATKOLENICE
Mišići buta su raspoređeni u tri mišićne grupe, prednju, unutrašnju i zadnju.
Prednju grupu čine terzijski (m. sartorius) i četvoroglavi mišić buta (m. cptadriceps Je mo¬riš). Oba
mišića inerviše butni živac (n.femoralis). Četvoroglavi mišić buta je snažan mišić koji pokriva prednju
stranu butne kosti, a izgrađen je od četiri glave ili mišića. To su pravi mišić buta (rectus femoris) i tri
stegnena mišića, spoljašnji, srednji i unutrašnji (m. vastus lateralis, intermedius et medialis) koji se
donjim krajevima spajaju u visini ba¬ze čašice (patella), odakle se nastavljaju snažnom, završnom
tetivom (lig. patellae) koja se pripaja na golenjačnom ispupčenju (tu¬berositas tibiae). Ovi mišići
snažno opružaju potkolenicu u zglobu kolena a pregibaju but u zglobu kuka.
Mišići unutrašnje grupe buta su češljasti mišić {m. pactineus), dugački privodilac (m. adductor
longus), kratki privodilac {m. adductor brevis), veliki privodilac {m. adductor magnas) i unutrašnji
pravi mišić buta (m. gracilis). Mišići ove grupe su privodioci (aduktori) buta a oživčeni su zapornim
živcem (n. obtratorius i delimično butnim (n. femoralis) i sedalnim živcem (n. ischiadicus).
U zadnjoj grupi su dvoglavi mišić buta {m. biceps femoris), polužilasti mišić (m. semitendinosus) i
poluopnasti mišić (m. semi-membranosus), a oživčeni su sedalnim živcem (ii. ischiadicus). Ovi mišići
vrše pregibanje potkolenice u zglobu kolena i opružanje buta u zglobu kuka
Zatkolena jama (fossa poplitea) se nalazi na zadnjoj strani zgloba kolena. U zatkolenoj jami nalaze se
veliki krvni sudovi, zatkolena arterija i zatkolena vena {a. et v. poplitea), i živci, sedalni (n. ischiadicus)
i njegove završne grane, golenjačni {n. tibiais) i zajednički lišnjačni živac (n. fibularis communis) MIŠIĆI
POTKOLENICE
Mišići potkolenice su pođeljeni u tri grupe—prednju, spoljašnju i zadnju. Ovi mišići se svojim gornjim
krajevima pripajaju uglav¬nom sa kostima potkolenice, golenjače i lišnjače, i nastavljaju se dugim
žilastim tetivama koje prelaze u stopalo na kome se za¬vršavaju.
KRVNA PLAZMA
Krvna plazma predstavlja tečni deo krvi. Ona je, u stvari, vodeni rastvor organskih i neorganskih
materija, što znači da osim vode sadrži i materije koje se u njoj rastvaraju, a koje se mogu podeliti u
dve velike grupe: na neorganske i organske sastojke.
U krvnoj plazmi ima od 91 do 92% vode, zatim oko 7 — 8% proteina, 1—2% ostalih sa-stojaka.
U neorganske sastojke krvi ubrajaju se vo¬da i mineralne soli (natrijuma, kalijuma, kal- cijuma,
magnezijuma, a zatim fosfati i hloridi). Voda je količinski najvažniji sastojak krvi i nalazi se ili vezana za
belančevine ili slo¬bodno kruži i lako prelazi u medućelijske prostore.
ELEKTROLITI KRVNE PLAZME I OSMOTSKI PRITISAK
Kao što je već napomenuto, krv sadrži i oko 8 g/1 neorganskih materija, koje su disocirane na katjone
i anjone. Od katjona u krvnoj plazmi najvažnije su soli natrijuma, zatim kalcijuma, kalijuma,
magnezijuma, a od anjona, hloridi, bikarbonati, fosfati i sulfati.
Od soli natrijuma najviše je zastupljen na trijum-hlorid (135— 148 mmol/1).
Uloge natrijumovih soli su mnogostruke. NaCl pre svega reguliše osmotski pritisak, aktivira neke
fermente, služi za izgradnju hlorovodonične kiseline želudačnog soka, dok NaCO.i reguliše hemijsku
reakciju krvi. Nesumnjivo, najznačajnija uloga sastoji se u regulaciji osmotskog pritiska (osmotski
pritisak predstavlja pritisak čestica rastvorenih u krvi koje se stalno kreću).
Veličina osmotskog pritiska plazme zavisi uglavnom od elektrolita, tj. od količine elektrolita u krvi, a
pre svega od natrijum-hlori- da, čiji je sadržaj u krvi podvrgnut većim kolebanjima nego sadržaj drugih
elektrolita. Osmotski pritisak je konstantna vrednost i ona, iako trpi promene, naročitim
mehanizmom se održava i vraća na normalu. Stalnost osmotskog pritiska krvi ima značaja i za stanje
uobličenih elemenata krvi, uglavnom eritrocita. Crvena krvna zrnca uzeta iz krvi i stavljena u
izotoničan rastvor, tj. rastvor koji ima isti osmotski pritisak kao i krvna plazma, ne menjaju svoj
volumen, odnosno oblik i veličinu.
Ako eritrocite stavimo u hipotoničan rastvor (tj. rastvor koji ima manju koncentraciju mineralnih
materija no što je ona u krvi), ona će nabubriti, a pri velikom bubrenju eritrociti prskaju —nastaje
hemoliza i hemoglobin izlazi iz crvenih krvnih zrnaca. Suprotno se dešava ako eritrocite stavimo u
hipertoničan rastvor koji sadrži više mineralnih materija no što ih ima u krvi. U njemu se eritrociti
smežuravaju, smanjuju svoj volumen jer gube vodu koja po zakonima osmoze prelazi iz sredine sa
manjom koncentracijom u sredinu sa većom koncentracijom sve do izjednačenja. Osmotski pritisak u
krvnoj plazmi čoveka iznosi 725 kPa.
Mada je osmotski pritisak uglavnom određen elektrolitima (mineralnim materijama), i koloidne
materije krvne plazme imaju izvestan pritisak koji je srazmeran broju njihovih čestica. Deo osmotskog
pritiska koji potiče od koloidne krvne plazme je veoma mali i iznosi samo 3,3 —4,0 kPa. Taj pritisak,
UOBLIČENI ELEMENTI KRVI
Osim tečnog dela —krvne plazme, krv sadrži i ćelijske, uobličene elemente, koji zauzimaju nešto
manje od polovine zapremine krvi.
Postoje tri vrste krvnih ćelija: eritrociti, leukociti i trombociti. Različitog su izgleda, a i uloge su im
specifične. Eritrociti učestvuju u razmeni gasova i služe kao prenosioci kiseonika i ugljen-dioksida,
leukociti pomažu odbrani organizma, a trombociti sudeluju u složenom procesu zgrušavanja krvi.
Veći deo krvnih ćelija vodi poreklo iz kostne srži, dok samo neke vrste belih krvnih zrnaca potiču iz
retikuloendotelnog sistema limfnih žlezda, limfnih čvorova i slezine.
Matična ćelija skoro svih krvnih loza jeste hemocitoblast kostne srži.
ERITROCITI
Eritrociti (crvena krvna zrnca) su naj¬brojnije krvne ćelije organizma. Mada ne postoji jedinstveno
gledište u pogledu normalnih vrednosti broja eritrocita, ipak se danas smatra da broj eritrocita
(prema domaćim statistikama) kod muškaraca iznosi 4,5 —5 x 1012/I krvi, dok je kod žena taj broj
nešto manji i iznosi 4 — 4,5 x 10l2/l. Broj eri¬trocita u perifernoj krvi može se menjati i pod
fiziološkim uslovima (povećan mišićni rad, život na velikim visinama, klima itd.). Međutim, najveći
uticaj ima doba starosti. Poznato je da novorođenčad imaju do 7 * 1012/l eritrocita, i da taj broj već
prvih dana opada i vremenom se normalizuje.
Eritrociti imaju izgled bikonkavnih, okru¬glih tela (oblik diska), koja na preseku podse- ćaju na
„piškotu“ a veličine su 6,7 —7,7 pm, (pm, mikrometar je hiljaditi deo milimetra). Eritrociti u krvi
čoveka ne sadrže jedro. Sa¬stoje se najvećim delom iz vode (62 — 64%), hemoglobina (31—33%) i
strome (3 — 7%), sačinjene iz lipida i proteina. Samo mali deo (svega 0,7%) čine neorganske materije
(kali- jum, magnezijum, natrijum, hlor). Po po¬vršini strome (koja je šupljikavog izgleda) po¬stoji neka
vrsta opne koja ima posebne odli¬ke. Površinski sloj eritrocita ponaša se kao naročito propustljiva
membrana. Opna eri¬trocita je propustljiva za (vodu, glukozu, ki- seonik, ugljen-dioksid, azot) anjone,
a nepro- pustljiva za katjone (kalijum, natrijum, kalci- jum), pa zahvaljujući tome i postoji razlika u
mineralnom sastavu plazme i eritrocita.
Stvaranje -produkcija eritrocita vrši se normalno u crvenoj kostnoj srži. Normalna eritrocitopoeza
zahteva prisustvo svih činilaca (tzv. hranljivih činilaca, u koje spadaju gvožđe, bakar, kobalt, vitamin
1312, folna kise¬lina, vitamin C, proteini) potrebnih za izgradnju, normalno sazrevanje crvenih krvnih
zrnaca, tako da se u perifernoj krvi nalaze samo zreli oblici crvene loze. Dužina života eritrocita je oko
120 dana.
Najvažnija funkcija eritrocita u vezi je sa njegovim crvenim pigmentom —hemoglobinom.
Hemoglobin je količinski i funkcionalno najvažniji sastojak eritrocita. Po svom hemijskom sastavu,
hemoglobin je složeni protein koji se sastoji iz jednog prostog pro¬teinskog globulina i protetične
grupe koja predstavlja jeđinjenjc gvožda sa molekulom protoporfirina. Ta se grupa naziva hem.
