UNUTRAŠNJA GRAĐA INSEKATA (ANATOMIJA)
SADRŽAJ
UVOD ........................................................................................................................................... 3.
1.0 UNUTRAŠNJA GRAĐA INSEKATA ................................................................................. 4.
2.0 MIŠIĆNI SISTEM ................................................................................................................. 5.
3.0 CRIJEVNI KANAL ............................................................................................................... 7.
4.0 ORGANI DISANJA ............................................................................................................. 11.
5.0 KRVNI SISTEM ................................................................................................................... 13.
6.0 NERVNI SISTEM ................................................................................................................ 15.
7.0 ČULNI ORGANI ................................................................................................................. 17.
8.0 POLNI ORGANI .................................................................................................................. 19.
9.0 ZAKLJUČAK ................................................................................................................. 24.
10.0
LITERATURA ............................................................................................................... 25.
1.0.
UNUTRAŠNJA GRAĐA INSEKATA
Insekat je spolja obavijen
hitinskom kožom
, za koju smo ranije vidjeli da je višeslojna i često vrlo
moćne građe. Sa unutrašnje strane za izbočine kože pričvršćeni su mišići. Sredinom tjelesne
šupljine proteže se
crijevni kanal
, koji počinje usnim otvorom na glavi a završava se čmarom na
spoljašnjem trbušnom segmentu.
Dorzalno od crijevnog kanala proteže se segmentisani
leđni sud
ili srce, a ventralno od crijevnog
kanala
centralni nervni sistem
ili
trbušna verižica
. U trbušnoj šupljini simetrično su raspoređeni
polni organi (jajnici ili sjemenjaci) sa svojim žlijezdama i izvodnim kanalima.
Po čitavoj tjelesnoj šupljini raspoređeni su organi za disanje –
trahealne cjevi
, koje imaju na koži
svoje otvore –
stigme
. Tu i tamo po tjelesnoj duplji nalazi se
masno tkivo
, a sve organe tjelesne
zalijeva krvna tečnost –
krv.
Slika br.1. Položaj organa u tjelesnoj duplji insekata
2.0.
MIŠIĆNI SISTEM
Mišićni sistem kod insekata nalazi se ispod hipodermisa i sastoji se od velikog broja
pojedinačnih mišića, čija je grupacija učinjena po tjelesnim segmentima. U izmjenjenim
segmentima, kao npr. u glavi i grudima, mišići imaju prilagođenu grupaciju. Mišići su sastavljeni
od poprečnoprugastih bezbojnih vlakana. Svako vlakno snadbjeveno je hitinskim koncem
hipodermalnog porijekla, koji grupisani grade tetivu jednog mišića, a ova je direktno vezana za
unutrašnje izbočine kože. Broj mišićnih vlakana je izvanredno velik. Čitava muskulatura jednog
insekta može se podijeliti na
tjelesne mišiće
i na
mišiće ekstremiteta
. Tjelesni pokreću glavu i
trbuh u odnosu na grudi, šire i skupljaju trbuh, učestvuju pri disanju, pokreću usne dijelove,
noge, krila i dr. tjelesne organe. Mišići ekstremiteta pokreću pojedine članke u samim
ekstremitetima. Djelatnost mišića kod insekata je vrlo raznolika.
Kretanja
koja insekti čine uglavnom se mogu grupisati na hod, skakanje, plivanje i letenje.
Insekti hodaju na sljedeći način: najprije izbacuju unaprijed prednju i zadnju desnu sa srednjom
lijevom nogom. Pošto oslone tijelo na ove tri noge isturaju prednju i zadnju lijevu sa desnom
srednjom. Na taj način pri hodu tijelo im je uvijek oslonjeno na jedan trougao. Brzina hoda
različita je kod raznih vrsta. Neke vrste, srazmjerno tijelu, brzo prevaljuju put, dok druge vrlo
sporo i tromo mile. Od interesantnih kretanja vrijedno je pomenuti hodanje pčele, domaće muhe i
dr. po vertikalnim glatkim zidovima što mogu činiti blagodareći specijalnom dodatku na tarzusii
(pulvillus) ili lučenjem ljepljivih sekreta. Larve se kreću grudnim nogama. Kod gusjenica pored
tri para grudnih nogu u hodu učestvuju i lažne trbušne noge. Beznoge, apodne, larve kreću se
uvijanjima i skraćivanjem tijela, a larve nekih muha pomoću vilica. Među insektima koji žive u
vodi ima odličnih plivača. Za plivanje koriste prednje i zadnje noge, za to naročito podešene,
pljosnate i obrasle dlakama. Pri plivanju zamahuju ovim nogama kao veslima i na taj način kreću
tijelo unaprijed. Mnogi insekti imaju sposobnost skakanja, pri čemu se služe raznim tjelesnim
organima. Neke vrste naročito podešenim zadnjim nogama za skakanje (skakavci), druge
pomoću naročitih viljušaka za skakanje, koje se nalaze na trbuhu (glečerska buha); skočibuba
pomoću naročitog aparata za skakanje, koji se nalazi sa donje strane grudnih pršljenova; neki
mjestima tijela, naročito na prednjim krilima, nogama, grudima, trbuhu itd. Neki insekti
proizvode zvuk samim letom, što je rezultat udara krila o vazduh.
Ovo proizvođenje zvuka sreće se kod insekata koji brzo lete, tj. kod onih koji imaju veliki broj
udara krila. Muhe i mušice među insektima letom proizvode najviše tonove, a pčele i bumbari
znatno dublje, jer imaju manji broj udara krila u sekundi. Neke vrste, kao npr. cvrčci, proizvode
zvuk naročitim „bubnim“ aparatom. Kod cvrčka on se nalazi na bazisu trbuha i sastoji se od
dvije šupljine u kojima se nalaze tanke elastične membrane zategnute naročitim mišićima za
zidove šupljina.
Ubrzanom kontrakcijom mišića membrane se stavljaju u pokret (trepere) te nastaje dobro poznati
zvuk cvrčka.
3.0.
CRIJEVNI KANAL
Crijevni kanal kod insekata počinje usnom dupljom, a završava se analnim otvorom na kraju
trbuha. Njegov položaj u tjelesnoj duplji je središnji. Može biti u vidu jednostavne pravolinijske
cijevi, ali isto tako u svojoj složenosti može da dostigne visok stupanj, kada gradi mnogobrojne
uvojke u tjelesnoj duplji i postiže znatnu dužinu.
Slika br.3. Crijevni kanal bubašvabe
