FILOZOFSKI FAKULTET U SARAJEVU
ODSJEK ZA SOCIOLOGIJU
Historija socijalnih i političkih doktrina I
Seminarski rad:
Antička filozofija
Student:
2. Antička filozofija
Antička filozofija
spaja filozofiju Grčke i Rima. Posljednja grčka filozofska škola ukinuta
je dekretom rimskog cara Justinijana 529. godine n.e., ali je Platon posljednji značajniji mislilac
na koga nije uticalo hrišćanstvo, umro oko 270. god.n.e.
Grčka
civilizacija
oslobodila je znanstveno mišljenje i emancipirala ga od religije,
podredivši ga praktičnim zadacima
trgovine
, brzom razvoju
privrede
, ali i
političkim
zadacima koji su se nametali u vezi s izmijenjenom društveno-ekonomskom strukturom.
To mišljenje napušta služenje fantastičko-religioznom čovjeku, koji sebe još nije izdvojio
kao pojedinca u okviru
društva
, i prelazi u službu konkretnog, egoističnog čovjeka
pojedinca. Kroz takvog čovjeka i u njegovom interesu začela se u Grčkoj era samostalne
znanstvene misli, čime je obilježen početak nove epohe u povijesti čovjekova
ovladavanja
prirodom
i društvom. Grčka postaje kolijevkom kulturnog kompleksa koji se
jednostavno naziva "Zapad", što u to doba predstavlja pomicanje kulturnog i
ekonomskog
razvitka s Istoka prema Zapadu.
Antička filozofija se dijeli na četiri velika razdoblja:
Kosmološki period,
u koji spada većina tzv. pretsokratovaca, a koji traje do
pojave prvih sofista u 5. vijeku p.n.e. U ovom periodu filozofije preovlađuju
pitanja vezana za prirodu kosmosa.
Antropološki period,
(5. vek p.n.e.) u koji spadaju sofisti i Sokrat. U njemu
preovlađuju pitanja vezana za čovjeka. Koliko čovjek može znati ili kako
uspostaviti slaganje i prevladati razlike među ljudima, neka su od tih pitanja.
Period velikih sistema,
(4. vek p.n.e.) se odnosi na djela Platona i Aristotela,
filozofe koji su se bavili svim oblastima filozofskog istraživanja, povezujući ih
jednom teorijom. Ova dvojica filozofa su prvi filozofi čije knjige su sačuvane u
cijelosti, a ne samo u fragmentima.
4
Helenističko-rimski period,
obuhvata vrijeme od smrti Aleksandra
Makedonskog 323. g.p.n.e. do kraja 3. vijeka n.e., u kome ponovo dominiraju
etička pitanja kojima se bave dvije velike škole - epikurejska i stoička.
3. Kosmološki period
Početak grčke filozofije pada u kraj 7. stoljeća prije Krista. Tome početku
prethodile su krupne promjene načina života u staroj Grčkoj, promjene koje su presudno
utjecale na duhovni život helenskog čovjeka. Već tokom
8. stoljeća pr. Kr.
, a naročito u
7. i 6. st. pr. Kr., staro
patrijarhalno
rodovsko
društvo zapada u sve ozbiljniju
krizu
.
Rodovsko uređenje, zasnovano na principu
krvnog srodstva
, nije moglo izdržati
konkurenciju povećanih imovinskih posjeda koji su nastali usljed razvoja trgovine i
zanatstva
te usljed zamaha
kolonizacije
. Ta kolonizacija proširila je životni prostor
Helena
i dovela ih u dodir s mnogim
narodima
koji su naseljavali obale
Sredozemnog
mora
. U vezi s kolonizacijom, koja je zahvatila naročito
maloazijsko
primorje,
Siciliju
i
južnu
Italiju
, razvija se
brodogradnja
, trgovina i zanatstvo. Tako nastaje novi društveni
sloj imućnih trgovaca i obrtnika, koji se već uveliko koriste
robovskom
radnom snagom i
koji postupno dolaze u sve oštriji sukob sa zemljoposjedničkom
aristokracijom
, koja je
nastojala osigurati nastavak
oligarhijske
političke prevlasti nasljedne aristokracije.
Tokom 7. i. 6. st. ovaj su sukob uspjeli iskoristiti energični i častoljubivi pojedinci, koji
su zavladali kao
tirani
, odnosno samodršci. Oni su često i sami bili aristokratskog
porijekla, ali su, došavši na
vlast
, uveli cio niz mjera u korist širokih slojeva stanovništva,
kao što su ukidanje dugova, nova raspodjela zemlje, uvođenje pravedne uprave i
unapređenje zanata, trgovine, znanosti i
umjetnosti
.
5
3.1. Miletska škola
Prva filozofska učenja u Heladi nastala su u naseobinama na maloazijskoj obali.
Naime,
jonske kolonije
u Maloj Aziji bili su najbogatiji i najnapredniji
gradovi
u čitavom
helenskom svijetu. Tu su i kultura i civilizacija dosegle najviši stupanj. Jonjani su bili
pažljivi promatrači prirode i prvi su pokušali riješiti kratkim, maštovitim sintezama teške
probleme koje im je priroda nametala. Tako su se u Joniji razvile ne samo filozofija, nego
i povijest, od čijih je pisaca najbolji bio
Herodot
. U vezi s početkom filozofije, međutim,
treba napomenuti da se tu ne radi o apsolutnom početku: ono što je predmet filozofije, tj.
sadržaj i smisao svijeta i života, zaokupljalo je čovjekovu pažnju, ništa manje intenzivno,
i ranije. Novina je samo u tome što je taj sadržaj ranije bio oblikovan mitski i religiozno,
a sada se on oblikuje
pojmovno
i racionalno. Tako je početak filozofije zapravo njezin
početak samo s obzirom na oblik, ali ne i na sadržaj ljudskog razmišljanja.
Prvi pravi helenski filozofi bili su svi iz
Mileta
u Joniji. Miletska škola filozofije
otvorila je novu eru u filozofiji pitanjem o
prapočetku
svega što postoji, pitanjem o
bitku
.
Tales
kaže da je prauzrok voda,
Anaksimen
smatra da sve stvari nastaju zgušnjavanjem i
razrjeđivanjem zraka, dok je najapstraktniji, pa prema tome i najoriginalniji odgovor dao
Anaksimandar
koji prauzrokom svega smatra
apeiron
. Za sve je njih karakteristično da na
to pitanje odgovaraju i objašnjavaju ga dosljedno
materijalistički
i u cjelini izdvojeno i
suprotstavljeno religiozno-mitološkom tumačenju svijeta. U njihovoj filozofiji postavljen
je samo problem
bitka
. Problemi
spoznaje
i
kretanja
za njih još uvijek nisu filozofski
značajni, već predstavljaju
činjenice
koje se uzimaju kao dane.
Materija
je prožeta dušom
(
hilozoizam
), kao i ljudski
organizam
, dakle o kretanju se ne postavljaju pitanja. Miletski
su filozofi poznati i po svom prirodoznanstvenom djelovanju. Tako se Talesu pripisuje
podjela
kalendarske
godine
na 365
dana
i predskazivanje
pomračine
Sunca
585. godine.
7
