S A D R Ž A J
1. UVOD.........................................................................................................................
2
2.
ANTISEPSA..............................................................................................................
3
2.1. Antiseptici...................................................................................................... 4
2.2. Dezinfekcija u hirurgiji.................................................................................. 9
3. ASEPSA..................................................................................................................
10
3.1. Sterilizacija.................................................................................................. 11
3.2. Hirurške infekcije.........................................................................................13
3.2.1. Akutne nespecifične hirurške infekcije............................................ 16
3.2.2. Profilaktička primjena antibiotika u hirurgiji...................................19
4. ZAKLJUČAK........................................................................................................ 20
5. LITERATURA........................................................................................................
21
1
1. UVOD
S razvojem tehnike i drugih biomedicinskih nauka omogućen je razvoj novih
hirurških metoda. U svrhu poboljšanja operativnih tehnika i sprečavanju nastanka
hirurških infekcija treba poštovati principe asepse i antisepse.
U prvom dijelu ovog rada govorit ćemo o antisepsi (postupku uništavanja
uzročnika infekcije), antisepticima, vrstama antiseptika i načinu njihovog djelovanja,
te dezinfekciji u hirurgiji.
Antisepsa je postupak uništavanja uzročnika infekcije u tkivima organizma ili sa
instrumenata i aparata koji su zagađeni mikroorganizmima. U postupku antisepse se
koriste razne supstance kemijskog ili biološkog porijekla. Antiseptici su sredstva koja
koristimo za uništavanjem mikroorganizama na koži pacijenta za vrijeme pripreme
pacijenta za operaciju.
U drugom dijelu fokus će biti na asepsi, strilizaciji i hirurškim infekcijama.
Moderni koncept asepse razvio se u 19. stoljeću. Ignaz Semmelweis je pokazao da
pranje ruku prije pristupanja porodu smanjuje babinju groznicu. Nakon prijedloga Louisa
Pasteura, Josepha Listera, Baron Lister je uveo korištenje karbolne kiseline kao antiseptik i
time smanjenio kirurške infekcija. Lawson Tait je napravio pomak
sa antisepse na asepsu,
uvođenjem načela i postulata koji vrijede i danas. Ernst von Bergmann, pionir autoklave,
uređaja koji se koristi za sterilizaciju kirurških instrumenata. Današnje tehnike asepse
uključuju niz koraka koji se nadopunjuju. Prije svega ostaje dobra higijenska praksa.
2
Tinktura joda
: 5-10% otopina joda u alkoholu-služi za dezinfekciju rane i
operacionog polja.
Alkohol:
70% otopina služi za pripremu operacionog polja. Ukoliko se doda eozin –
eozinski spirit. Premazivanjem eozinskim spiritom (eosin-alkoholom) zaostaje crvena
boja. Na taj način sa sigurnošću označavamo mjesto koje je dezinficirano.
Vodikov peroksid
(H2O2): 2% otopina djeluje oksidativno i mehanički. Naime
oslobođeni kisik (O2) oksidira, a pjenjenje koje nastaje prilikom oslobađanja kisikom
djeluje mehanički. Koristi se kod starih rana, kod sumnje na tetanus ispiranja apscesa.
Kalijev permanganat
(KMnO4): 0,2%-1 % otopina se koristi za ispiranje nekrotičnih
rana i kod anaerobnih infekcija.
Borna kiselina
(H3BO3) Acisi borici – 3% otopina se koristi prvenstveno u
oftamologiji.
Akridinske boje
– rivanol 0,1% otopina
Invertni sapuni-kvartarni amonijevi spojevi
(NH4) se koriste prvenstveno za
dezinfekciju ruku oparetera stvarajući zaštitni film na ruci, a bakterije u borama se
fiksiraju. Kontraindicirani kod ispiranja tjelesnih šupljina, jer nakon resorpcije djeluju
kao kurare otrov.
Sapuni- alkalijske soli viših masnih kiselina
-u dodiru s vodom hidroizoliraju,
smanjuju površinsku napetost i istiskuju bakterije iz pora pjenjenjem.
2.1. Antiseptici
Antiseptici mogu djelovati:
1.
Bakteriostatički
- sprečavaju razmnožavanje mikroorganizama, i
2.
Baktericidno
- uništavaju mikroorganizme
4
Kako će oni djelovati zavisi od njihove koncentracije, ali i temperature koja
pojačava i ubrzava njihovo dejstvo. Hemijski antiseptici su ona sredstva koja se u
hirurgiji koriste za hirurško pranje ruku, rana, pripremanje operativnog polja,
materijala za šivanje, aparata i instrumenata. Neka antiseptična sredstva mogu da
djeluju nadražajno na tkivo, a neka mogu da rastvore u tkivo, pa djeluju toksično.
U hirurgiji su najviše u upotrebi sljedeći antiseptici:
Hidrogen
(H2O2) 3% bistar, bezbojan, bez mirisa, u tečnom stanju. U kontaktu sa
sadržajem iz rane, razlaže se na vodu i kiseonik. Iz toga razloga se ne smije koristiti
za dezinfekciju rana u blizini krvnih sudova (mogućnost nastanka vazdušne embolije).
Međutim izvrstan je za uništavanje anerobnih (koji se razvijaju bez kiseonika)
mikroorganizama u rani npr. Tetanus, gangrena. On u kontaktu sa ranom, pjeni I na taj
način mehanički izbacuje mikroorganizme preko rubova rane i na taj način djeluje.
Povidon jodid
je 1% vodeni rastvor organski vezanog joda. Brzo djeluje, ne ostećuje
kozu i sluzikožu, ne usporava zarastanje rana, nije toksičan, ne izaziva alergiju i nema
kontradikcija za njihovu upotrebu. Koristi se za dezinfekciju ruku, kože prije punkcije
i operacija rana, opekotina, tjelesnih šupljina, zagnojenih i inficiranih rana, opreme i
uređaja za njegu i liječenje bolesnika.
Povidon pjena-
Izo Sept P rastvor je namijenjen za čišćenje i antisepsu kože, a kao
aktivnu supstancu sadrži pavidon jod, labilan kompleks joda sa sistemskim polimerom
povidonom (polivinilpirolidonom). Povidon jod je mikrobicidin s iskazanim
djelovanjem na širok spektar bakterija, uključujući i anearobne i sporoluetne
mikroorganizme, gljivice, protozoa i viruse.
Benzin
se koristi za skidanje nečistoća na koži, ali što dalje od rane.
Alkohol
Za alkohole je karakteristično da djeluju bakteriostatski zavisno od
koncentracije i vrste. Sekundarni i tercijarni alkoholi nemaju terapeutsku primjenu,
dok se od primarnih koriste etanol, izopropanol i propanol. Metanol se zbog
toksičnosti ne koristi, dok propilni i butilni alkohol slabo deluju. Najviše se koristi
5
Pored navedenog na kolicima za previjanje rana nalaze se još:
Rivanol
kao rastvor od 1 gr praha na 1 litar destilovane vode. Služi za ispiranje rana.
Rastvor je žute boje. Resorbuje se u tkivima, izlučuje se urinom.
Desol
1% koristi se za dezinfekciju površinskih rana, ruku, instrumenata i rublja. U
0,5% rastvora koristi se za ispiranje očiju, uha, nosa, mokraćne bešike, vagine i
rektuma.
Asepsol
bistar bez boje i mirisa. Slabo je toksičan, ne nadražuje kožu i sluzikožu, a
djeluje i na gram pozitivne i gram negativne bakterije.
Hibisept
je antiseptično sredstvo koje uništava bakterije, viruse i spore, ne nadražuje
tkiva i nije toksičan. Koristi se za dezinfekciju kože, ruku (hibisept rastvor 5%)
sluzokože, rana, opekotina, mokraćne bešike, vagine (hibisept tinktura).
U primjeni su i razni sapuni, detardženti. Sapuni se koriste za dezinfekciju ruku i
operativnog polja. Razmekšavaju sloj kože i pomažu odstranjenje površinskog sloja
epitela sa prljavštinom i mikroorganizmima.
Omnisan
5% koristi pomoćne radnice na klinikama kada peru tj. Kada dezinfikuju
bolničke sobe, kuhinje, kupatila, sa wc-om, operacioni blok, prostorije intezivne
njege,… i to tako što se u 1 litar vode sipa se 20ml omnisana.
Izosan
je rastvor koji se napravi tako sto se 2gr ovog praha sipa u 5 litara vode. Ovdje
se potapa kuhinjsko posuđe i pribor za jelo 1,5-2h. Zatim se isperu pod mlazom tekuće
vode i osuše.
7
