2
S A D R Ž A J
1. Uvod.................................................................................................................................3
2. Društveno uređenje..........................................................................................................4
3. Državno uređenje.............................................................................................................4
4. Drakonovi zakoni.............................................................................................................5
5. Solonove reforme.............................................................................................................6
6. Klistenovo zakonodavstvo...............................................................................................7
7. Grčko - persijski ratovi....................................................................................................8
8. Maratonska bitka.............................................................................................................9
9. Termopilska bitka............................................................................................................9
10. Bitka kod Salamine......................................................................................................10
11. Bitka kod Plateje..........................................................................................................11
12. Osnivanje Delskog saveza...........................................................................................11
13. Atinska pomorska drzava............................................................................................12
14. Peloponeski rat............................................................................................................15
15. Poraz Atine..................................................................................................................16
16. Uzroci rata...................................................................................................................17
17. Civilizacija..................................................................................................................17
18. Zakljucak.....................................................................................................................20
Literatura.....................................................................................................................21
4
2. Društveno uređenje
Oko VII veka pre n. e. dolazi do stvaranja uslova za uspostavljanje klasnog uređenja i
države Atike. Podela građana se vrši po poreklu, odnosno stanovništvo se delilo na
aristokratiju i demos. Moćna rodovska aristokratija – eupartidi (“oni koji potiču od
blagorodnih očeva”) posedovala je najplodniju zemlju. Njihovi posedi su bili
koncentrisani u predelima tzv. XXXX “ravnica” koja se prostirala sa severa I
severozapada uz sam grad Atinu i predstavljala najplodniji deo ove oblasti. Demos,
narod činili su seljaci, zanatlije i trgovci. Znatan broj stanovništva bio je zavistan od
aristokrata. Seljaci su živeli u unutrašnjosti Atike, gde su obrađivali zemljišne posede.
Pojedinci su vremenom toliko osiromašili i tom prilikom bili primorani da obrađuju
zemlju eupartida. Njih su zvali pelatima i šestodeoničarima, jer su pod takvim uslovima
obrađivali njihova imanja. Sva zemlja se nalazila u rukama malog broja ljudi. Pri tom,
ako siromasi nisu na vreme davali zakupninu odvođeni su u ropstvo kako oni, tako i
njihova deca, i sami zajmovi obezbedjivani su ličnim ropstvom sve do Solonovog doba.
Kod atinjana u VII pre nove ere postojao je surov zakon za dužnike, po kome je svaki
dužnik bio obavezan da odgovara kreditoru kako svojom imovinom tako i ličnom
slobodom svojih članova, oni koji nisu odgovarali kreditnoj obavezi pretvoreni su u
robove svojih zajmodavaca. Time su krupni zemljoposednici aristokrata potrebe za
radnom snagom podmirivali radom sirotinju, koja je od njih zavisila i radom robova koji
su se zahvaljujući dužničkom ropstvu regrutovali iz redova ranije slobodnih članova iste
zajednice i time podrivalo snagu zajednice. Izmedju rodovske aristokratije, zavisne
sirotinje i robova nalazio se međusloj stanovništva, to su bili geomeri – seljaci –
zemljoradnici koji su sačuvali svoje posede i demiurci koji su delimično izgubili vezu sa
zemljom. Ovu podelu na eupartide, geomere i demiurge pripisuju se Tezeju. Kada su se u
Atini razvili zanati, robna proizvodnja i pomorska trgovina stanovništvo koje je izgubilo
vezu sa zemljom u grčkim polisima, koncentrisalo se u samom gradu Atini, u Atinskoj
luci Pireju u obalskom pojasu Paraliji. Ova grupa stanovništva imala je neke zajedničke
specifične interese. Pored domaćeg stanovništva Atike izdvajala se grupa pridošlih
stanovnika tzv. meteka. Meteci nisu bili u sastavu Atinskih rodovskih fila i fratrija jer su
za to bile potrebne krvne veze sa Atinskom zajednicom, pošto su bili van zajednice i nisu
mogli dobiti politička i imovinska prava, prava vlasništva na zemlji, vlastite kuće, plaćali
su posebne dažbine ali su još uvek bili slobodni.
3. Državno uređenje
Atinskom državom je vladao kralj. Saznanja po atinskimm kraljevima bazirana su na
predanjima, pa se mogu smatrati realnim, istorijskim činiocima. Poslednji kralj prema
predanju bio je kralj Kodro. Pošto se stanovništvo delilo na aristokratiju i demos, moć
eupartida temeljila se na velikim posedima tako da je njihova moć slabila vlast kraljeva i
tome je kraljevska vlast ustupila svoje mesto upravi devetorici službebnih lica – arhonata
koji se svake godine birao iz reda Eupartida. Tako da su među njima bile raspoređene
osnove funkcije izvršne, vojne i sudske vlasti. Na čelu kolegijuma arhonata nalazio se
arhonat – epomim. Iza arhonata – epomima nalazio se arhonat palemarh koji se nalazio
na čelu atinske vojske, zatim arhonat koji je nasledio religiozne obaveze kralja i time
nosio titulu arhonat – bosileus. Šest ostalih arhonata bili su arhonati – tesmoteti, čuvari
5
stari starih običaja koji su usmeno prenošeni sa kolena na koleno. Nakon godinu dana
vlasti su arhonati predavali novoizabranim magistratima, a arhonati su time postali
doživotni članovi aeropaga, tako se u Atini nazivalo staro veće. Ime jedobilo po brdu
Boga Aresa gde je aeropag zasedao. Nekada je on predstavljao veće starešina
popunjavajući se bivšima arhonatima aeropag je postao najuticajniji organ aristokatske
vlasti, u političkom životu atinske zajednice aeropag je predstavljao vrhovnu istancu
sudskih sporova i njemu je pripadao odlučujući glas pri izboru arhonata. Za socijalno –
političku strukturu stare Atine bila je karakteristična dominacija rodovske aristokratije.
Ona je svojim rukama držala i političku vlast, time je narodna skupština izgubila
nekadašnji uticaj tako da više nije imala nikakvu ulogu u društvenom životu Atinjana.
Sama situacija u Atini, atinski narod – demos bio je prisiljen da se pokorava
aristokratskoj vlasti, sve dotle dok nije našao dovoljno snage da otpočne borbu protiv
njih. Braneći svoju slobodu i pravo od aristokratije koja ih je ugrožavala prešavši u
otvoreni napad protiv aristokratije. Atinski demos je bio nosioc uspostavljanja novog
progresivnijeg poredka, klasnog uređenja i države kao aparata vlasti nove klase
robovlasnika. U socijalnom pogledu demos predstavlja svo slobodno starosedelačko
stanovništvo Atike i predstavljalo je protiv težu aristokratije. U njegov sastav pored
sirotinje, zavisnih najamnika i zanatlija bili su bogati seljaci koji su sačuvali zemljišne
parcele, vlasnici zanatskih radnji, trgovci, brodovlasnici. Napredovanjem ekonomskog
života u Atini rastao je broj imućnih i bogatih ljudi nearistotelskog porekla. Sa druge
strane proces socijalno – imovinske diferencijacije odvijao se i u redovima demosa i
unutar same aristokratije. Jedni su aristokratski redovi osiromašili, drugi su se uključili u
trgovinu i pomorstvo čime su ih zaokupljali novi interesi koji su se razilazili sa interesima
zemljoradničke aristokratije Pediona. Slobodno stanovništvo koje je bilo najsiromašniji
sloj borilo se za ponovnu podelu zemlje, ukidanje dugova i ukidanje dužničkog ropstva.
Obezbeđeni i bogati slojevi demosa koji su osećali sigurniju ekonomsku osnovu pod
nogama borili su se za postizanje političke dominacije i vlasti. Da bi uspeli morali su da
od atinskih eupartida oduzmu njihove rodovske privilegije u korist onih čije poreklo ne
potiče od blagorodnih a nisu zaostajali od njihovih ekonomskih snaga i mogućnosti.
4. Drakonovi zakoni
Pored reformatora Tezeja politička zbivanja u Atini otkrivaju još jednu političku ličnost,
zakonodavci drakona kome legenda pripisuje najstariji pisani zakonik. Njegovi zakoni su
zanimljjivi po strogosti ranog krivičnog zakonodavstva u aristokratskim grčkim
zajednicama. Sam Aristotel, u svom drugom delu “Politika” piše da su drakonovi zakoni
bili samo obična beleženja starih normi koje su se čuvale u usmenoj tradiciji normi tzv.
običajnog prava. U njemu se navode pravila o odgovornosti rodbine, ubice za izvršeni
zločin. Drakonovi zakoni su prema svim podacima predstavljali prvi popis atinskih
zakonodavnih običaja. Ovde je karakteristično to što atinski pisci drakonove zakone ne
označavaju izrazom “Zakoni” već izrazom “Običaji”. Cilj zapisivanja zakonodavnih
običaja bio je u tome da se ogranniči samovolja sudija – aristokrata koji su usmenu
tradiciju tumačili u skladu sa egoetičkim interesima. Zapisivanje zakona odgovaralo je
željama demosa i treba reći da nije bilo stvoreno bez borbe i pritiska demosa na
aristokratiju. Sadržina ovih zakona prema svedočanstvima antičkih autora s kraja V veka
i kasnijeg doba, u njima se radilo o krivičnim delima: raznim vrstama ubistava, o
