IZVORI MEĐUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA
(AUTONOMNI IZVORI-LEX MERKATORIA)
Sadrzaj
UVOD...................................................................................1
IZVORI MEDJUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA.................2,3,4,5
AUTONOMNI IZVORI MEDJUNARODNOG POSLOVNOG PRAVA ILI LEX M.......6
FORMALNI USLOVI POSLOVANJA .....................................................................7,8
OPSTI USLOVI.......................................................................................................8,9
POSLOVNI OBICAJI.................................................................................................10,11
SUDSKA I ARRBITRAZNA PRASKA....................................................................12
ZAKLJUCAK......................................................................................................13
LITERATURA......................................................................................................14
Ipak, neophodno je istaći ,da ono što neposredno reguliše međunarodne ekonomske odnose
je međunarodno privredno pravo.
IZVORI MEĐUNARODNOG PRIVREDNOG PRAVA
U pravnoj litereturi se pravi razlika i pokušava da se utvrdi razgraničenje između
međunarodnog ekonomskog i međunarodnog trgovačkog prava,tako da se utvrđuju i različiti
izvori za ove dijve grane prava. Međunarodno privredno pravo je određeno prema
predmetu regulisanja ,odnosno međunarodnim ekonomskim odnosima,a ne preme
subjektima koji utvrđuju pravila ili učestvuju u transakcijama i zbog toga međunarodno
privredno pravo delimo na opšti i posebni deo. U opštem dijelu se pored ostalog obuhvata
sve ono što se od strane nekih autora smatra međunarodnim ekonomskim pravom , a u
posebnom delu koji se još naziva i međunarodnim poslovnim pravom ,obuhvaćena je
materija koja se u stranoj literaturi(G.Schwarzenberger,A.Goldštajn),pa i kod nas izučava kao
međunarodno trgovačko pravo.
Razvoj međunarodnog privrednog prava , istorijski posmatrano ,možemo svesti na dve
tendecije. Jedna predstavlja proces intergracije koji se odigrao u srednjem veku stvaranjem
„lex mercatorija“
kao skupa međunarodnih običaja , a druga predstavlja proces
„dezintegracije“ kada je tako stvoreno kosmopolitsko i univerzalno trgovačko pravo
inkorporisano u nacionalne trgovinske i građanske zakonike,naročito tokom 19-tog veka.
1
Naglom razvoju međunarodnog privrednog prava doprinele su i nacionalne kodifikacije jer su
načelu autonomije volje u ugovornim,kako unutrašnjim tako i u međunarodnim odnosima
dale značajno mjesto. Načelo koje prati 19-ti vek,kada se odnosi sa elementom inostranosti
regulišu isključivo horizontalnim , odnosno domaćim normama, u 20-tom vijeku biva
potisnuto,tako da smo danas svjedoci da se nacionalno pravo primenjuje samo kao
supsedijerni, tj.dopunski izvor jer se međunarodni odnosi regulišu neposredno primenom
međunarodnih konvencija ili formularnih ugovora koji isključuju primenu pravila domaćeg
prava.
2
Što se tiče drugog metoda,odnosno izjednačenja pravila kojima se regulišu
međunarodni privrednopravni odnosi, prevagnuo je ne samo zbog toga što postoji povećana
potreba da se ubrza cirkulacija robe,uslugai kapitala,već i zbog toga što zajednička
1
Dr. Slavko Carić,Dr.Jelena Vilus,Dr.Dušanka Đurđev,Dr.Drago Divljak.-Međunarodno poslovno pravo,Novi Sad
,2007.god.,str.51-52
2
Vid.isto
materijalna pravila uklanjaju postojeće razlike i doprinose modernizacija regulisanja s
obzirom na činjenicu da nacionalni obligacioni i trgovinski zakonici nisu nepodobni da
odgovore potrebama međunarodnog prometa.
3
Mada ne bi trebalo zaobići činjenicu da sve
oblasti još uvek nisu regulisane .
Razni autori drugačije sagledavaju i dijele izvore međunarodnog poslovnog prava , kao što
su ,na primer: izvori koji potiču iz međunarodnog javnog prava,odnosno međunarodni izvori i
međunarodno običajno pravo , izvori koji potiču od međunarodnog privatnog prava,izvori
autonomnog domaćeg zakonodavstva,izvori autonomnog međunarodnogtrgovinskog prava
kao što su tipski ugovori,običaji i uzanse,opšti uslovi poslovanja i kodifikovana prava.
Izvori međuarodnog privrednog prava (
sources of law,fonte juris)
se mogu posmatrati u
materijalnom i u formalnom smislu kao i kod ostalih grana prava .
4
Pod izvorima u
međunarodnom privrednom pravu podrazumevaju se sredstva kojima se stvaraju
međunarodnopravna pravila i obezbeđuje njihova primena. I tako u teoriji,izvori se dele na
materijalne i formalne.
Pojam materijalnih izvora
Kada posmatramo međunarodno pravo,pod izvorima podrazumjevaju se sredstva kojima se
stvaraju međunarodnopravna pravila i obezbeđuje njihova primjena. Tako , u teoriji
dobijamo, podjelu izvora na materijalne i formalne. Materijalni izvori se nalaze u društvenoj
snazi koja stvara određene pravne oblike. Pravno pravilo izražava konkretan društveni odnos
koji se u teoriji shvata na različite načine . Pronalaženje materijalnih izvora u jednoj pravnoj
disciplini jeste utvrđivanje njene suštine. Shvatanja materijalnih izvora kod buržoaskih
teoretičara međunarodnog prava mogu se podeliti na dve grupe i one se , po nekim
autorima , nazivaju glavnim doktrinama (npr.Redslob). Prva grupa posmatra pravo u
„idealnom“ obliku, dok druga polazi od njegovog ugovornog karaktera. Korjeni prve
koncepcije nalaze se u prirodnopravnom učenju,a druge u školi pozitivista,mada su mnogi
pogledi na ovo pitanje prevazišli krug osnovnih pravila navedenih pravaca. Možda bi ova
deoba bila jasnija kada bi se navelo Kantovo razlikovanje prirodnog i pozitivnog prava koje je
služilo dobrom djelu autora u razmatranju ovog problema,često tretiranog sa filozofsko-
pravnog stanovišta. Po
Kantu
,prirodno pravo je ono pravo koje je integralno zasnovano na
apriorističkim principima,dok je pozitivno pravo rezultat zakonodavčevog regulisanja.
Takozvano idelno pravo nije ništa drugo do skup moralnih prava koja propisuju načine
ponašanja ove vrste. Po
Redslobu
,to bi bilo pravo koje ima za osnovu verovanje usađeno u
3
Isto.
4
Dr. Radovan D. Vukadinović,Međunarodno poslovno pravo.Kragujevac,2005.god.str.33
