IZRAZI ZAHVALNOSTI:
Podršku u štampanju ove publikacije pružio je projekat USAID-a Zaštita prava
intelektulanog vlasništva/svojine u Bosni i Hercegovini.
Intellectual Property Rights (IPR) Protection
in Bosnia and Herzegovina
NAPOMENA:
Stanovišta iznijeta u ovoj publikaciji predstavljaju mišljenja autora, a ne nužno i stanovišta
Američke agencije za međunarodni razvoj (USAID-a) ili Vlade Sjedinjenih Američkih
Država.
autorsko
i
srodna
prava
u
bosni
i
hercegovini
2
Sadržaj
UVOD .........................................................................................................5
Ratificirane međunarodne konvencije
i ugovori u području autorskog i srodnih prava ..................................................... 6
ZAKON O AUTORSKOM I SRODNIM PRAVIMA .........................................7
Šta je uređeno zakonom? ................................................................................................ 8
Šta je autorsko djelo? ........................................................................................................ 8
Sastojci djela ....................................................................................................................... 9
Prerada autorskog djela .................................................................................................. 9
Zbirke ..................................................................................................................................... 9
Šta nije autorskopravno zaštićeno? ...........................................................................10
Ko je nositelj autorskog prava? .................................................................................10
Koautori ..............................................................................................................................10
Autori spojenih djela .....................................................................................................10
Kada nastaje autorsko pravo?......................................................................................10
Koja autorska prava ostvaruju autori? ......................................................................11
Šta su druga prava autora? ...........................................................................................14
Pravo na naknadu za davanje na poslugu .............................................................14
Pravo slijeđenja .................................................................................................................14
Pravo na naknadu za privatnu i drugu vlastitu upotrebu ................................15
Pravo pristupa i predaje djela .....................................................................................16
Sadržajna ograničenja autorskog prava ..................................................................16
Zakonska licenca ..............................................................................................................16
Slobodna upotreba .........................................................................................................17
Upotreba djela od invalidnih osoba ..........................................................................17
Privremeno reproduciranje ..........................................................................................17
Upotreba djela u cilju informiranja javnosti ..........................................................17
Upotreba djela za potrebe nastave ...........................................................................18
Reproduciranje za privatnu i drugu vlastitu upotrebu ......................................18
Citati ......................................................................................................................................19
Upotreba djela na javnim izložbama ili aukcijama autorskih djela................19
Slobodna prerada djela ................................................................................................19
Upotreba baze podataka ..............................................................................................19
Upotreba djela trajno smještenih na javnim mjestima .....................................19
Službeni postupci ...........................................................................................................20
Upotreba djela za provjeru uređaja ..........................................................................20
Vremensko ograničenje autorskog prava ...............................................................20
Autorsko pravo u pravnom prometu ........................................................................21
Legitimacija ........................................................................................................................21
Zaštita originala autorskog djela ................................................................................21
Autorsko ugovorno pravo .............................................................................................22
Izdavački ugovor ..............................................................................................................25
Ugovor o izvođenju .........................................................................................................27
Ugovor o stvaranju djela po narudžbi ......................................................................27
Autorsko djelo stvoreno u radnom odnosu ..........................................................28
Računarski programi .......................................................................................................28
Šta su audiovizuelna djela? ..........................................................................................30
Šta su srodna prava? .......................................................................................................31
Sadržaj
I.
1.
II.
2.
3.
a.
b.
c.
4.
5.
a.
b.
6.
7.
8.
a.
b.
c.
d.
9.
10.
11.
a.
b.
c.
d.
e.
f.
g.
h.
i.
j.
k.
l.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
3
autorsko
i
srodna
prava
u
bosni
i
hercegovini
5
autorsko
i
srodna
prava
u
bosni
i
hercegovini
I. UVOD
Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine (BiH) usvojila je u prvoj polovini
2010. godine dva zakona kojima se uređuje područje autorskog i srodnih prava.
Prvi,
Zakon o autorskom i srodnim pravima
uređuje područje autorskog prava,
srodnih prava, ostvarivanje i zaštitu tih prava i odnose koji sadrže međunarodne
elemente. Drugi,
Zakon o kolektivnom ostvarivanju autorskog i srodnih prava
uređuje samo jedan od načina ostvarivanja ovih prava, putem kolektivnih
organizacija.
Brojni su razlozi za donošenje novih propisa u ovome području. Zakonom
iz 2002. godine izvršena je djelimična harmonizacija sa
Sporazumom
o trgovinskopravnim aspektima prava intelektualnog vlasništva
(TRIPS
Sporazumom) Svjetske trgovinske organizacije
1
(STO) ali, ne i sa Direktivama
Evropske unije (
Acquis communautaire
). Potpisivanjem Ugovora o stabilizaciji i
pridruživanju (SAA) sa Evropskom unijom (EU) 16.06.2008. godine i nastojanjem
BiH da započne sve procese na putu prema ostvarivanju uvjeta za punopravno
članstvo u EU, prihvatanje A
cquis-a
postala je obaveza. Također, jedno od
područja na koje se danas obraća najveća pažnja u razvijenim zapadnim
državama Evrope i svijeta jeste upravo područje intelektualnog vlasništva, koje
obuhvata i autorsko i srodna prava. To je vidljivo u broju direktiva EU koje su se
počele donositi još od 1991. godine kao i u međunarodnim ugovorima u okviru
STO i Svjetske organizacije za intelektualno vlasništvo
2
. Nivo zaštite koju ti akti
danas pružaju nosiocima prava intelektualnog vlasništva bilo je potrebno na
odgovarajući način ugraditi u zakonodavstvo BiH, kako bi se time ispunile sve
preuzete obaveze u tom pogledu i omogućilo da država nesmetano krene dalje
na putu svog razvoja. Moderniziranje pravnog sistema bilo je potrebno i zbog
toga što je razvoj novih tehnologija i oblika korištenja autorskih djela u poslednjoj
dekadi dobro poljuljao odnose između nosilaca prava i korisnika predmeta
zaštite, te istovremeno omogućio i nove načine masovnog nezakonitog
korištenja autorskih djela i predmeta srodnih prava putem digitalne tehnologije
i Interneta. Uporednopravno, razvoj autorskog i srodnih prava krenuo je u
dva pravca, u određivanje novih prava pojedinih nosilaca prava i u pojačanje
mjera zaštite koje su nosiocima prava na raspolaganju, tako da mogu efikasno i
pravovremeno da ih štite.
Oba zakona,
Zakon o autorskom i srodnim pravima
i
Zakon o kolektivnom
ostvarivanju autorskog i srodnih prava
objavljena su u »Službenom glasniku
BiH«, broj 63/10 i stupila su na snagu 11.08.2010. godine. Stupanjem na snagu
navedenih zakona prestao je da važi Zakon o autorskom pravu i srodnim
pravima u Bosni i Hercegovini (»Službeni glasnik BiH«, br. 7/02, i 76/06). Ovaj
rad predstavlja sažetak zakonskog uređenja autorskog i srodnih prava bez
1
World Trade Organization (WTO)
2
World Intellectual Property Organization (WIPO)
