1. UVOD

U najnovije vreme nezamislivo je koristiti računarsku mrežu tj.

Internet

bez upotrebe

nekog od antivirusnog programa. U nedostatku upotrebe antivirusnog programa u roku od
dvadeset minuta boravka na Internetu, virusi su u stanju da totalno onemoguće rad na lokalnom
računaru. Zbog toga u svrhe ovog seminarskog rada, odlučili smo se da prezentujemo

Avast

antivirusni program jer se već duži niz godina koristi kako u kućnoj tako i u profesionalnoj
verziji.

Postoje i ostali vrlo dobri antivirusni program kao što su:

Symantek tj. Norton, Avira,

Sophos, Panda, ESET NOD32, AVG, Kaspersky, McAfee, F-Secure, VirusBuster, BitDefender,
F-Prot itd.

Antivirusni programi predstavljaju prvi nivo zaštite od različitih virusa i ostalih

malicioznih softvera (malwera) a predstavljaju se kao softverski paketi koji detektuju, izdvajaju
i eliminišu različite viruse, trojance i ostale maliciozne programe na računarima. Svi antivirusni
programi se sastoje iz više celina. Jedni od najvažnijih delova su tvz.

Monitor

(nadgledavanje) i

Skener

(pregledavanje).

Monitor je prisutan u memoriji i osigurava neprestanu zaštitu od virusa, dok drugi deo

Skener omogućava skeniranje celog sistema. Ovi antivirusni programi uključuju različite načine
nadgledavanja i zaštite računara od malicioznog koda. Najčešće se radi o zaštiti u realnom
vremenu i skeniranju na zahtev korisnika, dok moderne verzije ovih programa nude razne vidove
zaštite od virusa koji se šire putem Interneta. Kvalitetna zaštita od virusa svodi se na opreznost,
upotrebu dobrih antivirusnih programa i redovno obnavljanje i osvežavanje virusnih definicija.

Ovo sve maločas nabrojano važi i za antivirusni program Avast, koji je razvijen od

kompanije AvastSoftver (nekadašnja kompanija

ALWIL Software

) iz Republike Češke. Prvi put

je objavljen 1988 godine. Avast se temelji na središnjem skenirajućem osnovnom programu
(engine) koji je sertifikovan od strane

ICSA Labs-

a procesnog sistema

WestCoast Lab's

Checkmark

. Ovaj antivirusni program uključuje anti-spyware tehnologiju, anti-root tehnologiju

isto i mogućnost samozaštite. Dobitnik je mnogih nagrada na polju anti-virusne zaštite kao što su
npr.

Virus-Bulletin VB 100 i Secure ComputingReaders' Trust Award

itd. Ime Avast dolazi od

prvih slova reči Anti-Virus-AdvancedSet što znači "napredna anti-virusna serija". Kao logo
koristi različite plave i narandžaste loptice i mrlje u kojima je upisano malo slovo "a" kao znak
za Avast. U besplatnoj verziji tj. kućnoj verziji (Home Edition) se upotrebljava za operativne
sisteme Windows i Linux a u profesionalnoj Pro verziji se daje i za ostale operativne sisteme
dajući im dodatne mogućnosti. Po današnoj statistici, Avast antivirusni program koristi više od

sto i trideset milijuna korisnika

širom sveta a najrašireniji je u Francuskoj, Brazilu i naravno u

zemlji porekla a to je Republika Češka.

1.1. DELOVANJE I METODE ANTIVIRUSNIH PROGRAMA

Antvirusni programi, kako je već maločas navedeno, se sastoje od nekoliko računarskih

programa koji pokušavaju da pronađu, sprreče i uklone računarske viruse i različite maliciozne
programe.

Antivirusni programi obično koriste dve tehnike da bi postigli svoju funkcionalnost i to:



Provera (skeniranje) datoteka tako što traže poznate viruse proverom definicija virusnih
baza u rečniku virusa



Identifikacija sumljivog ponašanja od strane računarskog programa, koji bi mogao
indicirati moguću "zarazu". Takve analize obuhvataju analizu podataka, nadgledanje
portova ( ulaza i izlaza) itd.

Većina komercijalnih antivirusnih programa koristi oba pristupa, sa naglaskom na metodi

provere poznatih virusa u rečniku virusa.

Kod načina pretrage uz pomoć rečnika virusa, antivirusni program proverava datoteku

upoređujući je sa rečnikom poznatih virusa koje su izumitelji antivirusnog programa
identifikovali. Ako deo koda datoteke odgovara virusnoj identifikaciji u rečniku, takav
antivirusni program može pokrenuti jednu od sledećih akcija:



Da pokuša da popraviti datoteku uklanjajući virus unutar datoteka



Da pošalje datoteku u kavez ili tvz. karantin, tako da je datoteka nedostupna drugim
programima a virus se ne može dalje širiti



Da obriše zaraženu datoteku

Da bi ovaj pristup bio efikasan u dužem i kraćem vremenskom periodu, rečnik virusa se

periodično   i   to   uglavnom   putem   Internet   mreže,   preuzima   sa   novim   definicijama   virusa.
Antivirusni programi bazirani na rečniku virusa tipično analiziraju datoteku kada je operativni
sistem računara kreira, otvori, zatvori i pošalje u vidu e-mail poruke. Na ovaj način moguće je
detektovati   virus   odmah   po   njegovom   primanju.   Isto   tako   moguće   je   odrediti   vreme   kada
antivirusni program treba proveri (skenira) sve datoteke na korisničkom hard disku. Iako ovaj
pristup sprečava masovno širenje virusa u normalnim uslovima, autori virusa pokušavaju da
budu korak ispred autora antivirusnog programa, pa pišu

oligomorfne, polimorfne

i u novije

vreme

imetamorfne

viruse, koji kodiraju deo svoga koda ili na neki drugi način sebe modifikuju

kao metodu skrivanja, tako da antivirusni programi ne mogu da nađu njihovu oznaku u rečniku
virusa.

Kod drugog načina tj. detekcijom sumnjivog ponašanja antivirus ne pokušava da identifikuje

poznate viruse, nego se nadgledava ponašanje svih programa. Ako jedan program pokušava da
zapiše nešto u izvršni program, na primer, antivirusni program može da označi ovaj program kao
sumljiv i da obavesti korisnika, pa da ga pita što želi da učini.

Prvi tip se i sam ponaša kao virus, tako što se dodaje na kraj datoteke i pri svakom njenom

pokretanju proverava izmene. To se obično događa samo jednom.

Drugi tip metode štiti sistem na način da menja datoteke i praktično uverava virus da su

datoteke zaražene. Za zaštitu od rezidentnih virusa koristi se mali

TRS (rezidentni)

program koji

je ubačen u memoriju računara. On takođe nastoji da razuveri virus (ako pokuša da pristupi
memoriji), da je memorija već zaražena. Ova metoda nije potpuno pouzdana, jer je nemoguće
zaštititi sve datoteke od svih mogućih virusa.

2. VRSTE OPASNOSTI

Postoje sledeće vrste opasnosti:



Virusi



Crvi (Worms)



Adware-i



Spyware-i



Payload-i



Phishing-i



Rootkit-i



Trojan-i



Prevare (Scams)



Hoaxes-i



BOT-i



BOTNET-i



Keylogger-i

Virus

je program koji se razmnožava kopirajući samog sebe, bilo kao tačnu kopiju ili kao

izmenjeni oblik, u neki drugi deo izvršnog koda. Virusi tako mogu da koriste brojne programe –

domaćine

tj.

hostove

(druge programe na istom računaru), a najčešći su:

izvršne datoteke

( to su

recimo programi na korisničkom računaru

), boot sektori

(deo koda koji na korisničkom računaru

govori gde da prilikom uključivanja računara potraži potrebne instrukcije),

datoteke skripti

(npr.

Windows Scripting ili Visual Basic script),

makro kod unutar dokumenta

(sve se manje koristi,

jer se makro naredbe, npr. u Microsoft Wordu, više ne izvršavaju automatski).

Kada se virus smesti unutar izvršnog koda, pokreće se svaki put kada se izvršava taj kod, a

razmnožava se tražeći druge, odgovarajuće domaćine, svaki put kada se aktiviraju. Neki virusi se
zapisuju preko originalnih datoteka, efektivno ih uništavajući, ali većina se jednostavno
nastanjuje u programu-domaćinu tako da oboje preživljavaju.U zavisnosti od načina na koji su
kodirani, virusi se mogu raširiti na mnoge datoteke u sistemu, deljem mreža putem deljenja
datoteka, u dokumentima ili u boot sektorima diskova. Iako se neki virusi šire i putem e-mail
poruka, to ih čini virusima, zapravo većina onoga što se širi putem e-maila su u stvari crvi. Da bi
bio virus, kod se jednostavno treba replicirati, nije potrebno da čini veliku štetu niti da se vrlo
rasprostrani.

Payload

je dodatna funkcionalnost, na primer krađa podataka, brisanje datoteka, pisanje

preko diska, flešanje BIOS-a, i slično koja može biti uključena u virus, crve ili trojance. Payload
ne mora nužno biti destruktivan – npr. payload virusa Form. On rezultira time da tastatura
proizvodi klikčuće zvuke jedan dan u mesecu i ne čini nikakvu drugu štetu. Ako se radi o
trojancu, payload je obično neka tajna funkcija programa koju je autor želio da postigne.

Phishing

koji se ponekad izgovara i kao fishing, tj. pecanje, je napad u formi socijalnog

inženjeringa koji pokušava da prevarom prikupi neke osetljive lične informacije, kao što su npr.
podaci o kreditnoj kartici. Obično se radi o slanju e-mail poruke (ili sličnoj komunikaciji)
oblikovane tako da imitira pouzdanu osobu ili kompaniju naizgled legitimnim zahtevom za
informacijama. Najčešće phishing poruke izgledaju kao da ih šalju poznate, velike banke i sadrže
neku vrstu pretnje prekidom uništenja usluge ili nekom drugom neugodnošću ukoliko korisnik ne
posluša instrukcije date u poruci. Neke od tih poruka izgledaju vrlo uverljivo, jer sadrže oznake,
logo tipove, boje i sadržaj koji verno repliciraju oponašani izvor.

Uobičajno je da u takvoj e-mail poruci bude i link koji će korisnika odvesti na web stranicu

(koja najčešće izgleda vrlo slično originalnoj) koja se koristi za prikupljanje traženih korisničkih
podataka, tj. phishing-a. Važno je zapamtiti da banke i druge legitimne organizacije, kao što je
npr. eBay ili PayPal, nikada neće zatražiti korisničko ime ili lozinku u zatraženoj e-mail poruci.
Takođe, iako mogu da izgledaju originalno ,linkovi u phishing e-mail porukama gotovo uvek
vode na web strane različitih od onih u naslovu linka.

Rootkit

je kolekcija jednog ili više programskih alata, dizajnirana u cilju prikrivenog

preuzimanja kontrole nad računarom. Inicijalno se rootkit pojavio na operativnom sistemu UNIX
(uključujući i Linux) i bio je kolekcija od jednog ili više alata koji su napadaču omogućili
dobijanje i zadržavanje pristupa najprivilegovanijeg korisnika računarskog sistema (na UNIX
sistemima taj se korisnik naziva root, odakle ovim programima i ime). Na Windows računarskim
sistemima naziv "rootkit" se najčešće povezuje sa alatima korišćenim kako bi se neki program ili
proces sakrio od korisnika. Nakon što se instalira, rootkit u Windows sistemu koristi funkcije
operacijskog sistema kako bi se prikrio, tj. kako ne bi mogao biti otkriven, a često se koristi u
cilju prikrivanja nekog drugog zlonamernog programa (npr.

key strokeloggers

). Korišćenje

rootkita ne mora nužno biti zlonamerno, ali se pojam rootkit sve više povezuje uz neželjeno
ponašanje računarskog sistema i uz zlonamerne programe.

Trojanac

ili

trojanski konj

(kako ko zove) je program koji naizgled radi jedno, a u stvari radi

sasvim nešto drugo. Iako nisu uvek zlonamerni ili ugrožavajući, često su korišćeni za brisanje
datoteka ili hard diskova, ili se koriste kako bi napadaču omogućili udaljeni pristup računarskom
sistemu. Klasični trojanci su keyloggeri dostavljeni kao datoteke igre, ili alati koji brišu datoteke
na računaru, a maskirani su kao uslužni programi. Trojanci mogu biti korišćeni u razne svrhe,
uključujući udaljen ipristup -

remote acces

( ponekad nazvan i

remote acces tools ili RATT's ili

backdoors

), praćenje kucanja (keylogging) i krađu lozinki (većina spywera ulazi u ovu

kategoriju).