2
Uvod
Kompanije u savremenim uslovima i savremenom okruženju čija je glavna karakteristika
stalna promena konkurentnosti, moraju posvetiti značajno vreme i resurse, kako finansijske
resurse tako i ljudski potencijal i energiju kako bi merili sopstveni učinak u dostizanju
postavljenih ciljeva. Većina preduzeća ovo i čini, ali se ipak u najvećem broju preduzeća merenje
performansi ne odvija na dovoljno efikasnom nivou.
Dok se u prošlosti vrednost stvarala isključivo na osnovu korišćenja trajne i ostale,
opipljive imovine koju je moguće iskazati u računovodstvenim bilansima, u modernom
poslovnom okruženju vrednost se u značajnoj meri, ili čak preovlađujuće stvara na osnovu
nedodirljive imovine (
intangible
) koju nije moguće iskazati u računovodstvenim bilansima. Ovo
se, prevashodno odnosi na imovinu koja proizilazi iz intelektualnog kapitala. U suštini,
nedodirljivu imovinu čine dobro izgrađeni odnosi sa dobavljačima i kupcima, odnosno
korisnicima, inovativna aktivnost zaposlenih, primena informacionih tehnologija i slično.
Kvalitet ovih, različitih oblika nedodirljive imovine ima ogroman uticaj na konkurentsku
poziciju preduzeća.
Balanced Scorecard, odnosno kod nas poznatiji kao Usklađena lista, nametnuo se kao
dokazan i efikasan alat kojim se nedodirljive vrednosti prepoznaju, opisuju i transformišu u
stvarnu vrednost koja omogućava implementaciju poslovne strategije.
Balanced scorecard, odnosno BSC, odnosi se na strateško planiranje i upravljanje
sistemom. Ovaj metod veoma se intenzivno i često koristi u biznisu, odnosno poslovanju, a pre
svega u industriji. Takođe, metod je korišćen i u državnim organizacijama, kao i u
mnogobrojnim neprofitnim organizacijama. Njegov cilj, a u velikom broju slučajeva i rezultat,
jeste unapređenje, kako unutrašnje, tako i spoljašnje komunikacije. Takođe, značaj ovog metoda
ogroman je i za praćenje performansi organizacije u odnosu na postavljene strateške ciljeve.
4
Pojam Balanced Scorecard-a
Kako je već pomenuto osnivači ovog pristupa su poznati ekonomisti iz oblasti
menadžemanta, Kaplan i Norton. Kako bi se razumeo kontekst u kome ovaj pristup nastaje
potrebno je spomenuti koliko su Kaplan i Norton poštovani i cenjeni u svojoj branši. Naime,
Robert Kaplan je poznati professor sa Harvardske poslovne škole (Harvard Business School),
dok je njegov konsultatnt David Norton, osnivač instituta za Balanced Scorecard saradnju,
odnosno Balanced Scorecard Collaborative i director Paladijum grupe (Palladium Group). Njih
dvojica razvili su čuveni BSC, kao alat za merenje učinaka celokupnog preduzeća odnosno
konkretne organizacije. Ako bi smo želeli da preciziramo trenutke nastanka ovog pristupa,
neophodno je pomenuti njihovu saradnju na projektu ,,Merenje organizacionih performansi u
budućnosti” iz 1990. godine. Ova analiza sprovedena je na dvanaest kompanija i kao rezultat
imala je nastanak koncepta poznatog kao Balanced Scorecard, odnosno Usklađena lista. 1966.
godine Kaplan i Norton saželi su koncept i učenje u svojoj knjizi “The Balanced scorecard –
Translating strategy into action”
1
.
BSC koncept služi za transformisanje organizacijskih strateških ciljeva u pokazatelje
performansi. BSC za organizacionog stratega predstavlja isto što i kontrolna tabla pilota u
avionu. Za letenje vazduhoplova potrebne su mnoge informacije o visini, brzini, razdaljini,
gorivu i slično. One se međusobno moraju balansirati, tj. držati u ravnoteži. Korišćenje samo
jedne vrste informacija može biti opasno i fatalno, kao i samo jedna vrsta merenja performansi.
2
Suština BSC-a
Ključne ideje BSC-a su:
1. Samo finansijski pokazatelji nisu dovoljno za efikasno upravljanje složenim
organizacionim strukturama u složenim i neizvesnim uslovima poslovanja.
2. Uravnoteženi pogled na organizacione performanse mora objediniti barem četiri
područja, a to su, pored finansija, kupci, interni poslovni procesi i učenje i razvoj.
3. BSC u suštini omogućava sprovođenje strategije u praksi, odnosno omogućava
svojevrsno “oživljavanje” strategije.
BSC je nastao kao sistem za merenje performansi privrednog društva, koji ukupnu
uspešnost privrednog društva posmatra sa više aspekata, odnosno perspektiva.
1
Prevod-Usklađena lista-prevođenje strategije u akciju.
2
Mašić B., (2009), Strategijski menadžment, Univerzitet Singidunum, Beograd, str. 410
