tokom više od 2000 godina u značenju ,,klupa“ ili ,,pult za razmenu novca“.Ovo predstavlja
potvrdu da su menjački poslovi bili među prvim poslovima kojima su se banke bavile.

Pored hramova bankarskim poslovima se počinju baviti i privatne bankarske kuće koji se javljaju
za vrijeme dinastije Hamurabija o čemu svedoči mnoštvo pisanih dokumenata.Najpoznatija od
ovih kuća je ,,Sinovi Egibija“ u Vavilonu koja se nije bavilasamo privatnim depozitnim i
kreditnim poslovima, nego i onima koji su imali i javni karakter.Kreditni, menjački i založni
poslovi postojali su još u starom vijeku kod starih Sumera,Asiraca u Vavilonu, na Kipru ,kod
Egipćana i starih Grka.U Vavilonu su se pojavile prve privatne kuće

Igibi

Murašu

koje su se

bavile poslovima skladištenja i čuvanja robe (žita, hrane ,zlata i dragocenosti)kao i davanja na
zajam robu drugim licima. Potvrde o deponovanim proizvodima služile su kao sredstvo obračuna
i plaćanja, a pozajmice su davane uz visoku kamatu.
Ove kuće su nazvane

tezauri

pa od ove riječi je i nastao naziv tezaurisanje za povlačenje,

skladiuštenje   i  čuvanje   robe   i   novca.Iz  oblasti   Azije   i   Mediterana  trgovina  se   prenosila   i  u
Grčku,a sa njom su se i razvijali i bankarski poslovi i neke vrste banaka.S obzirom na to da je u
antičkoj Grčkoj svaki grad država imao svoj novac,menjači novca trapezari su imali značajnu
ulogu u olakšavanju prometa među gradovima državama i trgovcima.Kasnije su se trapezari
počeli i baviti i davanjem novcana zajam uz kamatu. Kasnije su formirane i velike mjenjačnice,
koje su davale zaloge na založnice,primale novac na štednju i obavljale poslove prenosa novca.U
Grčkoj se razvilo i nekoliko vrsta banaka,a među najpoznatijima su bile one u hramovima,kao i
gradske i privatne banke.One su uzimale uloge uz kamatu,davale zajmove sa kamatom,a bavile
su   se   i   poslovima   platnog   prometa   sa   drugim   gradovima   i   zemljama   koristeći   se   kreditnim
pismima.
U   starom   Rimu   je   došlo   do   daljeg   razvoja   poslova   koji   predstavljaju   preteču   bankarskih
poslova.Rimski bankari su se zvali

argentarius

–lice koje se bavi primanjem depozita i ulogom,

davanjem zaloga i posredovanjem u novčanom prometu.Raspadom rimskog carstva i kasnije u
feudalnim odnosima dolazi do stvaranja velikog broja moneta, čime na značajudobijaju menjački
poslovi.Razvojem   međunarodne   trgovine   banke   se   sve   više   bave   poslovima   njenog
kreditiranja,pri čemu su menice u tom periodu bile važan instrument plaćanja, kao i depozitne
potvrde.Pored privatnih banaka javljaju se i javne banke,čiji je glavni posao bio da pribave
depozitni novac za državu za koji su se davale depozitne potvrde.U ranom srednjem vijeku, osim
daljeg razvoja bankarskih poslova, karakterističan je i razvoj menjačkih poslova jer je veliki broj
lokalnih   vladara   kovao   sopstveni   novac,kao   i   do   prvog   ,,kvarenja“novca.   Kreditni   posao   se
javljao najčešće u formi naturalnog kredita,da bi se tek kasnije razvio i novčani kreditni posao
koji   prati   trgovačke   transakcije.U   okviru   ovih   poslova   širu   primjenu   dobija   menica   kao
instrument plaćanja, na osnovu koje se uspješnije odvija trgovački i novčani promet. Veliku
ulogu u razvoju bankarskih poslova između 11 i 13 vijeka imali su Templari,koji su između
ostalog uveli praksu izdavanja menica u lokalnoj valuti,što je omogućavalo prenošenje novca bez
rizika.Tada se šire javljaju,pored menjačkih i kreditnih poslova i poslovi državnih zajmova i
međunarodnih kredita.U ranom srednjem vijeku dolazi do pojave prvih banak modernog tipa kao
instiucionalno   organizovanih   novčanih   ustanova   u   italijanskim   gradovima   koje   su   bile
komercijalne banke.(Hadžić,2007)
4

2.Pojam i osnovna obilježja poslovnih banaka

Banka je institucija koja prikuplja slobodna novčana sredstva (depozite), odobrava kredite i
obezbjeđuje   transakcioni   novac   (plaćanja).   Preciznije   definisano,   banka   je   institucija   koja
prikuplja sredstva i stavlja ih na raspolaganje privrednim subjektima. Prva značajna komponenta
poslovanja   banke   je   transformacija   sredstava,   pri   čemu   banka   transformiše   kratkoročniju
(likvidniju) depozitnu pasivu u dugoročniju (manje likvidnu) aktivu. Bitna funkcija banke je da
se javlja kao procjenjivač kreditnog rizika u ime deponenata čija sredstva banka plasira. Znači
banka   je   finansijski   posrednik   koji   procjenjuje   sigurnost   i   racionalnost   u   obliku   zajmova.
Depozitni potencijal banke predstavlja sredstva koja se formiraju na osnovu depozita velikog
broja investitora. Naše poslovne banke su istovremeno i komercijalne (depozitne) i investicione
banke.(Sejmenović.&,Mirjanić,2009, str.171).

Depozitne finansijske institucije učestvuju u velikom broju na finansijskom tržištu. Naziv su
dobile   po   funkcijama   koje   obavljaju,   a   to   su   funkcije   prikupljanja   depozita   od   privrede,
stanovništva, javnog sektora i klijenata iz inostranstva. Posluju na principu kamatne marže kao
razlike između aktivne i pasivne kamatne stope. Najznačajnije depozitne finansijske institucije su
upravo poslovne banke. Smatra se da su poslovne banke najznačajniji učesnici na finansijskom
tržištu. Za poslovne banke je karakteristično, da se na finansijskom tržištu pojavljuju u ulozi
investitora, kao i u ulozi korisnika kapitala. Da bi poslovne banke postigle svoje optimalne
ciljeve u ostvarivanju dobiti (profita), uz što veću sigurnost i likvidnost poslovanja, neophodno je
da su aktivno prisutne na finansijskom tržištu. Ovakva konstatacija posebno dolazi do izražaja,
kada poslovne banke formiraju svoj investicioni portfelj i kada donose odluku: da li sredstva
uložiti u kreditne plasmane ili uložiti u hartije od vrijednosti. Učešće banaka na finansijskom
tržištu smatra se izuzetno značajnim, jer se u razvijenim tržišnim ekonomijama (sa razvijenim
finansijskim   tržištem)   više   od   90%   finansijskih   transakcija   obavlja   preko   poslovnih   banaka.
Depozitne banke se često u praksi nazivaju komercijalnim bankama i to zbog karaktera svoje
pasive koja je u strukturi većinskim delom kratkoročnog karaktera. Upravo zbog takve strukture
pasive, uloga depozitnih banaka na novčanom i depozitnom tržištu je velika. Međutim, to ne
znaĉi da njihova uloga nije značajna na tržištu kapitala i to posebno u procesu transformacije
novca   u   kapital.   Osnovna   uloga   depozitnih   banaka   na   tržištu   kapitala,   jeste   prije   svega,
realizacija njihove prerađivačke funkcije, odnosno njihova sposobnost da transformišu novac u
kapital.(Ristić,1990.,str.101).

2.1Mjesto i uloga poslovne banke na finansijskom tržištu

Banke su najvidljiviji finansijski posrednici u ekonomiji. Njihov značaj proizilazi na osnovu
mjesta i uloge u privrednom i finansijskom sistemu svake nacionalne ekonomije. Banke trguju na
finansijskim tržištima ne samo pružajuci usluge svojim korisnicima već se takođe trude da
naprave profit svojim vlasnicima. Osnovno pravilo je da je uspješan finansijski sistem preduslov
za ekonomski rast. Finansijski sistem utiče negativno na privredni rast ako: postoji nesigurnost 5
vlasništva, finansijski izvještaji nisu pouzdani, drţava direktno kreditira preduzeća I domaćinstva