SADRŽAJ
1. UVOD……………………………………………………………..…………3
2. BANKARSKI SISTEMI……………………………………………..……....4
2.1.
Bankarstvo razvijenih zemalja…..………………………..……….4
2.1.1.
Američki model…………………...…………………..……..4
2.1.2.
Nemački model…………………..………………….………7
2.1.3.
Japanski model…………………………...……...................8
2.1.4.
Bankarski sistem Farncuske………..................................9
2.1.5.
Bankarski sistem Italije……………..................................10
2.2.
Bankarski sistem zemalja u razvoju……................................…10
2.2.1.
Bankarski sistem Kine.....................................................10
2.2.2.
Bankarski sistem Rusije..................................................12
2.3.
Specifični oblici bankarskog poslovanja.....................................13
2.3.1.
Offshore bankarstvo........................................................13
2.3.2.
Islamsko bankarstvo........................................................14
3. ZAKLJUČAK..........................................................................................16
1. UVOD
Pojmovno, „bankarstvo“ u svojoj osnovi obuhvata izučavanje bankarskog sistema
i bankarske prakse, kao i izučavanje opštih pitanja kreditnog sistema i kreditne prakse.
Bankarsko poslovanje izučava se sa stanovišta sadržaja, funkcije i odnosa u
privrednom životu zemlje, gde je u savremenim uslovima banka, preko novca i kredita,
brojnim nitima povezana sa procesom finansiranja društvene reprodukcije. Cilj tog
izučavanja je upoznavanje karaktera, funkcionalnih osobenosti i tehnike rada po
poslovima udruživanja i racionalnog korišćenja novčanih sredstava društvene
akumulacije, kreditnih poslova, poslova mobilizacije, koncentracije i ubrzanja cirkulacije
novčanih sredstava, monetarnog i kreditnog regulisanja, poslova platnog prometa i
određenih uslužnih poslova, kao i kontrolnih funkcija.
Bankarski sistem predstavlja organizaciju bankarstva u nekoj zemlji ili grupi
zemalja, u smislu strukture, funkcija, vlasništva i međusobne povezanosti banaka. Ovaj
pojam može označavati i podelu rada među bankama u jednoj zemlji, koja je rezultat
specijalizacije ili zakonskih propisa.
Poslovanje individualnih banaka, odnosno način na koji obezbjeđuju sredstva,
koriste ih i upravljaju njima da bi ostvarile profit, uglavnom je slično u većini zemalja,
kada je u pitanju tzv. “konvencionalno bankarstvo”. Banke su u svim zemljama
finansijski posrednici u poslovanju koje podrazumijeva ostvarivanje profita. Međutim,
kada posmatramo strukturu i poslovanje bankarskog sistema kao celine, razlikuje se
više modela. Osim toga, neslaganje sa načelima na kojima je baziran “konvencionalni”
bankarski sistem, dovela su do nastanka alternativnog sistema, tj. do određenih oblika
beskamatne bankarske prakse.
Savremeno bankasrtvo SAD-a započeto je osnivanjem Bank of North
America u Filadelfiji 1782. Godine. U prvim godinama razvoja se postavilo pitanje da li
bi ovlašćenja za rad banaka trebalo da daje federalna vlada ili savezne države
ponaosob. Rezultat zalaganja federalista je osnivanje Bank of United States 1791.
godine, koja je imala obeležja kako privatne tako i centralne banke odgovorne za
količinu novca i kredita u zemlji. Protivnici centralizacije bankasrstva su uspeli da
izdejstvuju zatvaranje pomenute banke 1811. godine. Ipak, zbog zloupotreba državnih
banaka i potrebe za obezbjeđivanjem sredstava tokom rata, 1816. godine se osniva
Second Bank of United States kao nacionalne banke. Do 1863. godine su sve
komercijalne banke SAD-a dobijale dozvole za rad od bankarskih komisija onih
saveznih država u kojima su postojale (tzv. državne banke), koje nisu bile nimalo stroge
pa je dolazilo do prevara i propasti pojedinih banaka. Da bi se tome stalo na kraj,
usvajanjem Zakona o nacionalnom bankarstvu stvara se novi sistem banaka koje
ovlašćenja dobijaju na federalnom nivou (tzv. nacionalne banke), tako da i danas postoji
tzv. “dvojni bankarski sistem”.
Centralno bankarstvo se uspostavlja 1913. godine formiranjem Sistema
federalnih rezervi. Tokom Velike ekonomske krize oko 9000 banaka je propalo, pa se
radi sprječavanja sličnih gubitaka formira FDIC – Federalna korporacija za osiguranje
depozita. Obzirom da je investiciono bankarstvo bilo jedan od značajnijih uzroka
propasti pomenutih banaka, Glass- Steagallovim zakonom iz 1933. godine je odvojeno
komercijalno od investicionog bankarstva. Pored toga, bio je donet zakon koji je
ograničavao filijalsku mrežu svake američke banke samo na onu saveznu državu u
kojoj se nalazi glavno sedište banke.
Tako je stvorena struktura bankarskog sistema sastavljena iz jako
decentralizovane mreže banaka i razgraničenja izmenu komercijalnih i investicionih
banaka. Pomenuti koncept je doprinio bržem rastu američkog finansijskog tržišta,
odnosno doveo je do jačanja uloge tržišta kapitala. Tako je stvoren sistem kontrole
kompanija od strane berzi, čime je težište stavljeno na tu spoljnu kontrolu, iako je
postojala i kontrola od strane upravnih odbora kompanija. Jedino su preduzeća koja
nisu registrovana na finansijskim berzama više usmerena na bankarsko kreditiranje I u
tom segmentu ekonomije postoji jača uloga banaka u sprovođenju kontrola tih manjih I
srednjih kompanija.
Uloga banaka u spoljnoj kontroli većih kompanija nije naročito značajna iz
razloga što se investiciono finansiranje samo manjim delom vrši preko bankarskih
institucija a većim delom putem emisije akcija i obveznica na tržištu kapitala. Reagle-
Nealovim zakonom iz 1994. godine je dozvoljeno bankama da otvaraju filijale u drugim
saveznim državama, kao i da se vrše fuzije banaka čija su glavna sjedišta locirana u
raznim saveznim državama. Gramm-Leach-Blileyevim zakonom iz 1999. godine je
ukinuto zakonsko razdvajanje komercijalnih, investicionih banaka i osiguravajućih
kompanija, čime su otvorene mogućnosti za fuzionisanje. U funkcionalnom pogledu i
dalje postoje razlike između komercijalnih, investicionih banaka i osiguravajućih zavoda,
dok je u vlasničkom pogledu moguće stvaranje onih kombinacija za koje akcionari
procijene da su najkorisnije za stvaranje profita.
Dakle, američki model koji je važio do 2000.godine zasnivao se na
striktnom razgraničenju komercijalnog i investicionog bankarstva. Osiguravajuće
kompanije činile su treću institucionalnu komponentu amereičkog sistema finansijskih
institucija. Investicione banke su pripremale emisije vrednosnih papira korporacija, a
komercijalne banke su zakonom bile onemogućene da učestvuju u emisiji vrednosnih
papira.
Ovaj koncept je doprineo bržem rastu amričkog finansijsog tržišta u
odnosu na rast koji bi postojao da je bila dozvoljena veća intermedijacija kamate
banaka u okviru čitavih SAD kao i da su komercijalne banke imale zakonsku osnovu da
vrše emisiju vrednosnih papira za velike kompanije na tržištu kapitala. Time je stvoren
sistem kontrole kompanija od strane finansijskih berzi. Tržište akcija je postalo
specifično tržište za transfer vlasničke kontrole nad kompanijama koje su registrovane
na berzama. Sudbina menadžmenta većih kompanija bila je vezana za kretanje
berzanskih cena njihovih akcija. Iako u američkom sistemu postoji i interna kontrola od
strane upravnih odbora kompanije Board of Directors nad upravljačkim menadžmentom,
tržište je na spoljnoj kontroli preko tržišta kapitala.
