BANKARSTVO 1.dio
1. NASTANAK I RAZVOJ BANAKA
NAUKA O BANKARSTVU
Jedna od naučnih disciplina koja naučnom metodom objašnjava jedan aspekt monetarnih
faktora i monetarnih transakcija. Bavi se istraživanjem uloge i poslovanja banaka kao
značajnih institucija finansijskog i ukupnog ekonomskog sistema zemlje.
Bavi se:
funkcija i uloge bankarskog sistema,
načina organizovanja bankarskih institucija,
bankarskog poslovanja (bankarskih funkcija i operacija),
teorije i prakse monetarno-kreditne i devizne politike, te
kreditno-bankarskog sistema i njegovog uticaja na ekonomsku politiku zemlje i
međunarodne ekonomske i finansijske odnose.
Kao naučna disciplina razvilo se u drugoj polovini XIX vijeka.
Bankarstvo:
prijeko potrebna
djelatnost,
djelatnost
u promjenama,
jedna od
najviše regulisanih
djelatnosti,
djelatnost
prikupljanja informacija,
djelatnost
prenosa informacija,
djelatnost sa
fiksnim troškovima,
djelatnost
akvizicija
,
uslužna
djelatnost....
Banke:
najvažnije finansijske institucije,
glavni izvori kredita,
najveći izvori obrtnog kapitala,
najveći kupci državnih obveznica,
poluga za provođenje vladinih stabilizirajućih programa.
NASTANAK I RAZVOJ BANAKA
Razvoj bankarstva omogućila je pojava kovanog novca (između VII i V vijeka p.n.e.).
Rudimentarne pojave bankarstva: mjenjački i založni poslovi.
Razvojne faze bankarstva:
Faza 1.
u Babilonu: tezauri – skladišta
u antičkoj Grčkoj:
sarafi –mjenjački poslovi,
trapezari –bankari antičkog doba - pojava hipotekarnih i komercijalnih
kredita u starom Rimu: (III vijek p.n.e.):
argentarius –bankar(mjenjački, depozitni, zajmodavni i posrednički
poslovi u platnom prometu).
Nakon propasti rimskog carstva zaustavljen je razvoj bankarstva (470. godine).
U feudalizmu opstaju samo mjenjački poslovi i naturalni krediti.
Razvojem trgovine ponovno dolazi do razvoja banaka.
Uloga zlatara u razvoju bankarstva..
Faza 2.
U Italiji početkom XV vijeka: u Genovi: Casa de St. Georgo, (1407) – prva banka u istoriji
bankarstva. Bavi se i platnim prometom.
Preko stotinu banaka osnovano je u Veneciji i Genovi u XV i XVI vijeku.
Prva moderna banka
Osnovana je 1609. godine: banka grada Amsterdama
Poslovala je izrazito strogo i čestito:
depoziti su bili svetinja i nije odobravala kredite.
Prvi test: kada se Luj XIV približavao Amsterdamu 1672. godine.
Drugi test: poslovanje sa Nizozemskom istočno- indijskom kompanijom gdje su bankari
istovremeno bili i njeni direktori, i
Trećitest:rat sa Engleskom 1780. godine nakon kojeg se grad Amsterdam sve više zadužuje
kod banke.
Rezultat testova :
Problemi u banci i njena likvidacija 1819. godine.
Faza 3.
a) Osnivanje Bank of England 1694. g.
- novac se odvaja od metalne podloge, pojava
obveznica (bank-nota), isplata u metalu uz «kraljevo obećanje», monopol emitovanja
ovčanica, i upravljanje kreditnom politikom banaka.
b) Banque Royale 1716. g. -
Slučaj bankarskog čudotvorca – John Law-a ? kao najbolji
primjer šta banka možeuraditisa novcem i šta može uraditi novcu. Od tada istoriju razvoja
bankarstva karakteriše: stalna smjena euforije i panike.
Faza 4.
Nastaje početkom XIX vijeka u Engleskoj, a kasnije i u drugim zemljama.
Izlaz za solventnu banku:
prodaja sredstava drugim bankama,
intervencija centralne banke.
Zašto postoje banke?
-
da olakšaju kontakt između deponenata i debitora javljajući se u ulozi posrednika.
Zašto su potrebni “posrednici”?
-
zbog visokih “information costs” koji ograničavaju mogućnost deponenta da pronađe
adekvatnog debitora
-
troškovi istraživanja,
-
troškovi ocjene boniteta debitora,
-
troškovi monitoringa,
-
troškovi naplate..
POJAM BANKE
Pojam “banka” potiče od latinske riječi“banco”i označava klupu, tezgu (u današnjem smislu –
šalter), postavljenu na ulici, trgu, vašaru ili sajmu na kojoj se vršila razmjena različitih oblika
i vrsta novca i vršile novčane transakcije naplate i plaćanja u vezi sa obavljenim trgovinskim
prometom.
Banka
- Ima za cilj maksimalizaciju profita na uloženi kapital vlasnika. Stiče profit uz strogi
nadzor društva jer uglavnom radi sa tuđim sredstvima. Postoje ograničenja u poslovanju u
cilju zaštite javnog interesa. Cilj kontrole: jačanje povjerenja u banku. Predmet kontrole: opće
performanse banke. Strožiji uslovi kod osnivanja banke.
KARAKTERISTIKE BANKE
-
trguje novcem kao specifi
č
nom robom,
-
trguje dugovanjima i potra
ž
ivanjima,
-
finansijski posreduje,
-
preuzima rizik, ali se i štiti od njega,
-
vrši sekundarnu emisiju novca
Sekundarna emisija novca
Početni depozit: $ 10.000,00
Novi krediti : 8.000 + (4x1.600) + (8x640) = $ 19.520,00
KARAKTERISTIKE BANAKA
-
vrši sekundarnu emisiju novca,
-
posluje po specifičnim principima,
-
ima relativno mali vlastiti kapital,
-
optimizira alokaciju nacionalnih finansijskih resursa.
Banka je...
(1) specifi
č
an i samostalan privredni i tr
ž
išni subjekt,
(2)
sui generis
preduze
ć
e, koje na bazi
(3) prenijetih ovlaštenja i povjerenja
(4) posreduje u transferisanju tuđih sredstava, prije svega na kreditnoj osnovi,
(5) obavljaju
ć
i sve depozitne, kreditne i nov
č
ane transakcije između finansijski
suficitarnih i finansijski deficitarnih transaktora,
(6) vrše
ć
i pri tome sekundarnu emisiju novca,
(7) uz ispoljavanje visokog stepena profesionalnosti, organizovanosti i adaptibilnosti
na promjene u okru
ž
enju,
(8) što neposredno doprinosi maksimizaciji efekata sopstvene mikroekonomije i
(9) posredno uti
č
e na optimizaciju korištenja uvijek relativno oskudnih finansijskih
resursa na nivou makro sistema.
Bankarska tajna
Obaveza banaka, njihovih upravljačkih i nadzornih organa, kao i svih osoba
zaposlenih u banci da čuvaju tajnu o poslovima banke ili o poslovima koje su same
zaključile.
To se posebno odnosi na:
imena i adrese komitenata,
visinu i vrstu uloga,
stanje depozita,
broj i vrstu čuvanih vrijednosnica i drugih predmeta.
Obaveza čuvanja tajne postoji i nakon prestanka službe u banci,
Ova obaveza se odnosi i na revizore, zaposlenike centralne banke, agencije za
bankarstvo i ostali koji imaju uvid u dokumentaciju banke.
Nisu obavezni čuvati tajnu:
ako im to čuvanje tajne može štetiti, ili ako su od komitenta izričito oslobođeni čuvanja tajne,
u slučajevima predviđenim zakonom
1. Skupština
-
Čine je dioničari.
-
Održava se u mjestu sjedišta.
-
Održava se najmanje jednom godišnje.
-
Saziva je nadzorni odbor.
-
Pravo glasa ima dioničar koji se na listi dioničara kod Registra nalazio 45 dana prije
datuma održavanja skupštine.
2. Nadzorni odbor
-
Čine ga predsjednik i najmanje 4, a najviše 6 članova.
-
Imenuje ih i razrješava skupština.
-
Ukupan broj članova mora biti neparan, uključujući i predsjednika.
-
Predsjednik i članovi se imenuju istovremeno na period od 4 godine.
-
Sjednica nadzornog odbora se održava po potrebi, a najmanje jednom tromjesečno.
-
Saziva je predsjednik nadzornog odbora.
-
Predsjednik i članovi pojedinačno ili solidarno odgovaraju za štete koje prouzrokuju
neizvršavanjem ili neurednim izvršavanjem svojih dužnosti.
3. Uprava
-
Rukovodi poslovanjem banke.
-
Upravu banke čine: Direktor, Izvršni direktor i Zamjenik direktora.
-
Direktor je odgovoran za zakonito poslovanje i implementaciju poslovne politike.
4. Odbor za reviziju
-
Imenuje ga nadzorni odbor.
-
Ima 5 članova koji se imenuju na 4 godine.
-
Odgovoran je za nadzor provođenja i angažovanja vanjske revizorske firme koja će
obaviti reviziju godišnjih finansijskih izvještaja.
-
Nadgleda i poslove interne revizije uključujući kontrolu godišnjeg obračuna.
-
Na zahtjev dioničara sa najmanje 10% dionica sa pravom glasa, mora izvršiti reviziju
finansijskog poslovanja banke.
3. Osnivanje banaka u FBiH
-
Agencija podnosiocu zahtjeva izdaje dozvolu samo ako je prethodno uplaćen iznos
dioničkog kapitala.
-
Minimalni iznos dioničkog kapitala u novcu banke i najniži iznos neto kapitala koji
banka mora održavati, ne mogu biti manji od
15.000.000
KM.
Dodatni uslovi:
1. Da banke ispunjavaju uslove iz zakona i da su dokumentovane perspektive za buduće
finansijsko stanje banke;
2. Da predviđeni članovi nadzornog odbora i uprave banke imaju odgovarajuće kvalifikacije i
iskustvo;
