1
Istorija Bejzbola
Alexander Joy Cartwright 17.4.1820 – 12.7.1892., bio je americki inženjer kojeg je američki
Kongres 3.6. 1953. službeno proglasio pronalazacem bejzbola. Cartwright, koji je po struci bio
bankarski službenik, je radio u vatrogasnoj brigadi New York Knickerbockers, čiji su članovi
slobodno vreme provodili igrajući town ball - preteču bejzbola - na praznom zemljištu na
Manhattanu. Kada je igralište zatvoreno, Cartwright je 1845. došao na ideju da se igre održavaju
u parku Elysian Fields u Hobokenu, mestu u državi New Jersey, s druge strane reke Hudson.
Kako bi prikupili sredstva za najam zemljišta, Cartwright i njegovi prijatelji su 23.9. 1845.
osnovali klub pod nazivom New York Knickerbockers, a za njega je Cartwright napisao pravila,
koja će postati poznata pod nazivom Knickerbockerska pravila. Po njima je 19.6. 1846. održana
prva bejzbol utakmica u istoriji imeđu klubova New York Knickerbockers i New York Nine.
National Association of Base Ball Players (NABBP) (Nacionalno udruženje igrača bejzbola) je
bilo prva organizacija koja je reguli sala bejzbol u SAD. Osnovana je godine 1857. a članovi su
joj bili 16 klubova s područja današnjeg New Yorka. Na osnivačkoj skupštini su donešena nova
pravila igre, koja su se uglavnom temeljila na Knickerbockerskim pravilima, ali su napravila i
bitne izmene, učinivši igru prilično sličnoj današnjoj. Ispočetka je to bila lokalna organizacija, a
bejzbol se u SAD nazivao njujorškom igrom. U drugim delovima SAD su još uvek bile
popularne slične igre kao kriket, town ball (u Philadelphiji) i masačusetska igra u
Massachusettsu. Međutim, izbijanje američkog građanskog rata 1861. i stupanje velikog broja
Njujorčana u redove vojske Severa je prilično populariziravao njujoršku igru širom nacije. To se
odrazilo i na NABBP kojoj su klubovi iz drugih delova SAD, a sama organizacija je dobila
podružnice po federalnim državama. O rastu popularnosti ovog sporta svedoci da je po završetku
rata 1865. u članstvu imala 100 klubova, a dve godine kasnije čak 400, pri čemu su neki bili i iz
udaljenih područja kao što su San Francisco i Louisiana. Međutim, nagla popularnost sporta je na
dnevni red stavila i pitanje njegove eventualne profesionalizacije, čemu se NAPBB ispočetka
oštro protivila, insistirajuci na doslednom sprovođenju načela amaterizma. Međutim, godine
1869. je NAPBB dozvolila klubovima da se profesionaliziraju. Godine 1871. su napetosti
između profesionalnih i amaterskih klubova doveli do raskola na konvenciji NAPBB, pa su
profesionalni klubovi stvorili National Association of Professional Base Ball Players, prvu
profesionalnu bejzbol ligu u SAD. American Association (AA) bila je vrhunska profesionalna
2
bejzbol liga koja je delovala od 1882. do1891. Zamišljena je kao protivteža i suparnik starijoj i
dominantnijoj National League. Zajedno s National Leagueom, American Association je
organizovala raniju verziju velikog bejzbol - finala zvanog World Series. Ubrzo nakon toga
osnovana je Major League Baseball (MLB) kao sportska organizacija koja okuplja dve
profesionalne bejzbol lige u Severnoj Americi - National League i American League. Zajednička
organizaciona struktura je stvorena 1903.godine. American League je poznata po tome što se u
njoj koristi pravilo određenog udaraca, dok National League ne poznaje to pravilo ('inter-league'
ili međuligaške utakmice se održavaju po pravilima domaćeg tima). Godine 2000. obe lige su se
službeno raspustile kao posebna pravna lica, a sva prava i obaveze su prenele na kancelariju
MLB komesara. MLB pravno gledano deluje kao jedinstvena liga te predstavlja jednu od
vodećih profesionalnih sportskih liga Severne Amerike, do dan danas. Major League Baseball
(MLB) je izraz koji u najširem smislu označava vrhunski profesionalni bejzbol.
Bejzbol u Srbiji
Prvi bejzbol klub u Srbiji je osnovan 1988. godine pri beogradskom sportskom društvu
"Partizan". Na žalost ovaj klub se nije održao, ali nedugo potom, početkom devedesetih, počinje
osnivanje drugih novih klubova, pre svega u Beogradu, pa u Vojvodini. Prvi klub koji je osnovan
u centralnoj Srbijji je BK Kragujevac, koji se na žalost isto kao ni BK "Partizan" nije dugo
održao na "bejzbol sceni". Takmičenja u bejzbolu počinju 1993. godine, a 1996. godine se osniva
Bejzbol savez Srbije koji okuplja sve srpske klubove i uspostavlja sisteme i procedure u
takmičenjima. Već 1997. godine srpski savez biva primljen u Evropsku bejzbol konfederaciju i
tako dobija pravo učešća i na međunarodnim takmičenjima.
U Kraljevini Jugoslaviji prvi klub koji je osnovan je bio splitska "Nada" 1932. godine. Američka
mornarica je još 1914. godine , boravivšši u Splitu, prvi put promovisala bejzbol u tadašnjoj
zajedničkoj državi. Tek početkom osamdesetih godina Jugoslovenski bejzbol doživljava
renesansu, osnivanjem novih klubova u Sloveniji i Hrvatskoj, a zatim i u Srbiji.
U Srbiji trenutno postoje dve lige "Avirex" bejzbol liga i Prva liga Srbije. U premijernoj
"Avirex" BL nastupa pet klubova, dok u 1. ligi, nastupa tri kluba. Pored ligaških
takmičenja,tradicionalno se svake godine održava i Turnir Beograda za decu, odnosno igrače do
16. godina starosti. Srbija ima predstavika i u međuregionalnoj Inter ligi (BK Beograd '96) u
4
Teren
Teren ima oblik lepeze u čijem vrhu se nalazi kućna baza (home base). "Unutrašnje polje"
(infield) je deo igrališta koji ima oblik kvadrata u čijim se vrhovima nalaze baze: kućna baza
(home base), prva baza (first base), druga baza (second base) i treća baza (third base). Udaljenost
između baza iznosi 27,45 m. "Bacačevo brdo" (pitcher's mound) je brdašce koje se nalazi u
sredini unutrašnjeg polja. Na njemu se nalazi "bacačeva ploča" (pitcher's plate) tanka
pravougaona ploča od gume koja je od vrha kućne baze udaljen 18,30 m. "Spoljno polje"
(outfield) je deo igrališta između "faul" (foul) 'linija', a faul linije su produžeci stranica
unutrašnjeg polja između kućne i prve baze, odnosno kućne i treće baze. Unutrašnje i spoljno
polje, uključujući i foul linije, čine 'fer teritoriju' (fair ferritory), dok je ostalo područje 'faul
teritorija' (foul territory). Udaljenost od kućne baze do najbliže ograde, tribina ili drugih objekata
u fer teritoriji mora biti 76 m ili više, a preporučuje se da bude 98 m po faul linijama i 122 m po
sredini igrališta. Iza kućne baze nalazi se "zaštitna mreža" (backstop), te se preporučuje da ona
kao i svi drugi objekti (tribine, ograde i sl.) u faul teritoriji, budu udaljeni najmanje 18 m od
najbliže baze.
Odbrana
Ekipa u odbrani nastoji izbacivanjem trojice napadača (udarača ili trkača) doći u fazu napada u
kojoj će moći osvajati bodove. U odbrani se ne osvajaju bodovi. Ekipa ima devet igrača, pa ih je
i devet u odbrani prema tačno određenim pozicijama. Oni su takođe u line up-u prema kojem će
izlaziti na udaranje kada dođu u napad. Uspeh odbrane najviše zavisi od bacača.
Napad
Ekipa koja je u napadu nastoji osvajanjem sve 4 baze osvojiti bod. U tome je pokušavaju sprečiti
igrači ekipe koja je u odbrani. Napadači počinju napad tako da prvi igrač koji je na redu po line
up-u uzima bejzbol palicu i izlazi na udaranje (na početku utakmice to je onaj napadač koji je
prvi po line up-u, a u kasnijim izmenama to je onaj napadač koji je u line up-u prvi iza igrača
koji je u prethodnoj izmeni završio izlazak na palicu (at bat). U tom trenutku on je "udarač"
(batter) i pokušava osvojiti prvu bazu.
