Berza i berzansko poslovanje

BERZE I BERZANSKO POSLOVANJE

Karakteristike savremenih finansijskih tržišta

-internacionalizacija i globalizacija
-pojava i razvoj finansijskih inovacija
-deregulacioni tokovi
-tehničko tehnološka unapređenja
-sekjuritizacija

Berza

-prostor na kome se trguje dugoročnim finansijskim unstrumentima.

Berza

predstavlja organizovano sekundarno tržište HOV sa potpuno preciznim i strogo utvrđenim

pravilima trgovanja, pravilima prijema tržišnog materijala na berzi, kao i potpuno preciznim
kriterijumima koji regulišu uslove i način za prijem u članstvo na berzi.
U najširem berza predstavlja međusobne interaktivne odnose učesnika na tržištu

Elementi definicije berze:

1.Mjesto trgovanja:

Nekad - uvijek na istom mjestu
Danas - stalno i svuda

2.Predmet trgovine:

Standardizovana roba

3.Pravila trgovanja:

Proces trgovanja
Odnosi između učesnika u trgovanju
Postupak prijema hartija na berzu
Postupak i vrijeme unošenja naloga
Pravila i metode trgovanja
Postupak zaključivanja poslova i dr.

4.Učesnici u trgovini:
Brokeri
Dileri

5.Vrste trgovine:
Promptna -

predmet trgovine se isporučuje i plaća , nakon obavljanja procesa trgovine (zaključenja

trgovačkog posla), podrazumjeva se period do 5 dana, imajući u vidu proces kliringa i saldiranja.

Terminska -

podrazumjeva se isporuka i plaćanje predmeta berzanske trgovine dužem od 5 dana,

računajući od dana zaključenja trgovačkog posla.

VRSTE BERZI – PODJELA PREMA:
1.PREDMET TRGOVINE:
a

)

Robne ili produktne berze

predstavljaju berze na kojima se trguje standardizovanim proizvodima

kao što su metali, žitarice, nafta, kafa i finansijski derivati. Standardizacija predstavlja kvalitet i
kvantitet.
Robne berze mogu biti specijalizovane i mješovite. Specijalizovane su one na kojima se trguje samo
jednom vrstom robe, a mješovite su one na kojima se trguje različitim robama.
Robne berze odlikuju određene karakteristike koje čine cio sistem efikasnim:
-Mjesto poslovanja:
Berzanska trgovina se obavlja na određenom mjestu, koje je za tu namjenu posebno opremljeno.
-Ovlašteni berzanski trgovci
Na berzi trgovačke poslove mogu obavljati ovlašteni berzanski posrednici, kao i na drugim berzama.
-Standardizovana pravila trgovanja
podrazumjevaju da se trgovina obavlja po utvrđenim pravilima trgovanja.
-Poslovanje po robnim berzama-trgovina na robnim berzama se obavlja putem promptnih i terminskih
poslova.Promptni obuhvataju efektivnu prodaju robe koja se nalazi na skladištu ili na putu ka skladištu
berze. Promptni poslovi se mogu zaključivati kao:
-loko posao-roba mora biti dostupna kupcu u vrijeme berzanskog sastanka

-prompt isporuka-roba se prodaje kupcu u kratkom roku
-prompt utovar- roba se mora utovariti u kratkom roku i izdati se kupcu teretni list u kratkom roku
- prompt/roba na putu-prodaja se vrši uručivanjem indosiranog teretnog lista i kupac od tog momenta
može raspolagati »plovećom robom«.
-oročeni prompt posao-utvrđuje se oročeni datum isporuke koji se unosi u zaključnicu
Dnevni promptni poslovi nemaju za razliku od terminskih špekulativni karakter i kod njih dolazi do
fizičkog preuzimanja robe.
Terminski poslovi su ročni poslovi koji se zaključuju na duži period.

Vrste terminskih ugovora na robnim berzama su:
-prost terminski ugovor sa isporukom predstavlja nestandardiziran terminski ugovor gdje kupac i
prodavac žele da fiksiraju cijenu po kojoj će biti isporučena roba
-

prost terminski ugovor

standardiziran terminski ugovor o kupoprodaji standardne količine robe,

standardnog kvaliteta, na određeni datum u određenom mjesecu.
-likvidni terminski ugovor-predstavlja pravo i obavezu da se kupi/proda standardna količina robe na
datum dospjeća po ugovorenoj cijeni.
-opcioni ugovor

predstavlja pravo da

kupac kupi robu

a prodavcu da proda robu.

b) Finansijske ili efektne berze

predstavljaju berze na kojima se trguje hartijama od vrijednosti kao

što su akcije, obveznice, sertifikati, kao i valutama i devizama.

c) Mješovite berze

predstavljaju one berze na kojima se trguje i robama i hartijama od vrijednosti.

2.NAČIN NASTANKA:

Po nastanku berze mogu biti spontane i osnovane zakonom.

3.CILJ POSLOVANJA:

profitne i neprofitne.

Profitne berze

su one berze koje ostvareni profit od poslovanja dijele među svojim članovima.

Neprofitne berze

ne dijele ostvareni profit među svojim članovima.Članovi berze svoj prihod ostvaruju

od provizija za obavljani posao.

4.STRUKTURA VLASNIŠTVA:

javne, privatne, mješovite.

Javne berze

su one koje osnivaju države. Država obezbjeđuje sredstva za rad, a berzanski posrednici

su državni službenici.

Privatne berze

osnivaju akcionari. Oni obezbjeđuju sredstva za rad i u odnosu na državu su potpuno

samostalne.

Mješovite berze

osniva država a članovi berze obezbjeđuju sredstva za rad i uslove poslovanja.

5.BROJ ČLANOVA:

sa limitiranim brojem i bez limita.

6.RAZNOVRSNOST PREDMETA:

opšte i specijalizovane.

Opšte berze

-su one na kojima se trguje različitim vrstama tržišnog materijala.

Specijalizovane

su one na kojima se trguje specijalizovanim materijalima.

Učesnici na finansijskom tržištu

-Emitenti
-Sva FZL i PRL koji učestvuju na bilo koji način u trgovanju na berzi
-Prateće agencije
-Klirinške kuće i registri HoV
-Posrednici na berzi
-Mediji
-Berza

Pojam i karakteristike berzanskih poslova

Berzanski poslovi

predstavljaju ugovore o kupoprodaji berzanskog materijala koji zaključuju

berzanski posrednici.
Osnovne karakteristike berzanskih poslova:

Berzanski poslovi se zaključuju na berzi (na samoj berzi i putem komunikacione mreže)

Kupoprodaju obavljaju berzanski posrednici

Berzanski poslovi se zaključuju na osnovu posebne forme koju propisuje berza

Izvršenje berzanskih poslova je precizno kontrolisano i obezbjeđeno

Berzanski poslovi imaju javni karakter

Komisija za HoV je stalno, nezavisno pravno lice osnovano radi uređivanja i kontrole
emitovanja i prometa hartija od vrijednosti, čije su nadležnosti i obaveze utvrđene Zakonom o
tržištu hartija od vrijednosti.

OSNOVNI CILJ RADA:



Podrška uspostavljanju i razvoju tržišta hov



Funkcionisanje uređenog, pravičnog, otvorenog i efikasnog tržišta hov, odnosno stvaranje
povjerenja u sve institucije i učesnike na tržištu



Zaštita interesa investitora i drugih učesnika na tržištu

IOSCO-International Organization of Securities Comissions



Nastala je 1983. godine



Trenutno broji 181 članicu