Berza u Hanoju HNX
1
UVOD
Od nastanka prve organizovane berze 1460. godine u Belgijskom gradu Anversu razvijala se
potreba za uparivanjem ponude i tražnje za standardizovanim robama, pa samim tim i potreba za
osnivanjem berzi u većini gradova sveta, kao institucijama koje posreduju u ovakvom obliku
trgovanja. Danas postoji 315 aktivnih berzi, među kojima je i berza u Hanoju, koja je predmet
našeg istraživanja.
U prvom delu ovog rada govorićemo o istorijatu berze u Hanoju, o njenom nastanku i
razvoju, od osnivanja Centra za trgovinu hartijama od vrednosti 1998. godine, pa sve do 2009.
godine kada je Hanojska berza inaugurisana kao društvo sa ograničenom odgovornošću u
vlasništvu države.
U drugom delu obradićemo najpre pojam berze i osnovne instrumente kojima se na njoj
trguje, kao i segmentaciju tržišta u Hanoju. Videćemo kako se finansijsko tržište u Hanoju deli i
čime se na Hanojskoj berzi trguje.
Treći deo će se ticati statističke obrade podataka o tokovima trgovanja na Hanojskoj
berzi. U ovom delu bavićemo se analizom tabelarnih i grafičkih prikaza obima i vrednosti
trgovanja (prometa), zatim grafičkih prikaza naloga ponude i tražnje u periodu od 2010. godine
do 2014. godine. Takođe ćemo analizirati i kretanje tržišne kapitalizacije i berzanskih indeksa u
pomenutom periodu.
Berza u Hanoju HNX
2
1. Nastanak i razvoj Hanojske berze
Tokom poslednjih 20 godina, Vijetnam je pokrenuo tržišne reforme i politike zasnovane na
dizajniranju integracije zemlje u međunarodnu zajednicu. To je uslovilo i uspostavljanje sistema
trgovanja hartijama od vrednosti u Vijetnamu.
U Ho Chi Minh-u, gradu u Vijetnamu, osnovan je jula 1998. osnovan je Centar za trgovinu
hartijama od vrednosti. U okviru tog centra jula 2000. započela je trgovina akcijama. Jula 2007.
Centar je zvanično pretvoren u berzu i preimenovan u Berzu Ho Chi Minh-a (Ho Chi Minh City
Stock Exchange - HOSE).
Uprkos svojoj kratkoj istoriji, ovo tržište hartijama od vrednosti proglašeno je 2007. godine
za tržište sa najboljim učinkom, a već 2008. za tržište sa najgorim učinkom. Ova iznenadna
ekspanzija, pa krah mogu se pripisati relativno maloj veličini tržišta. Na kraju januara 2012.
godine na listingu Berze u Ho Chi Minh-u nalazilo se oko 302 akcije, 45 obveznica i 5 novčanih
sertifikata.
U Vijetnamu postoji i sekundarno tržište poznato kao Hanojska berza (Hanoi Stock Exchange
– NHX). Berza u Hanoju osnovana je marta 2005. godine pod nazivom Centar za trgovinu
hartijama od vrednosti u Hanoju (Hanoi Securities Trading Center – STC) na kome se trgovalo
akcijama i obveznicama. Ovaj Centar 2009. godine preimenovan je u Berzu Hanoja (Hanoi Stock
Exchange).
Hanojska berza je 2009. godine inaugurisana kao državna članica društva sa
ograničenom odgovornošću, čiji je predstavnik ministar finansija. Kao organizator i regulator
tržišta hartijama od vrednosti, ova berza je organizovala akcijske aukcije i licitacije državnih
obveznica u cilju prikupljanja sredstava za državni budžet. Optimalni cilj je vođenje
transparentnog, pravičnog i efikasnog tržišta, razvoj novih proizvoda, privlačenje domaćih i
stranih investitora, dokazivanje sebe kao važnog kanala za mobilisanje kapitala ekonomije i
obezbeđivanje interesovanja investitora i učesnika na tržištu. Hanojska berza je berzanski parket
sa ekskluzivnim pravom trgovanja državnim obveznicama. Krajem januara 2012. godine na
listingu Berze u Hanoju nalazilo se 395 akcija i 510 obveznica.
Na pomenutim berzama trguje se običnim akcijama, obveznicama i novčanim sertifikatima.
Berza u Hanoju HNX
4
Opcije
su ugovori na osnovu kojih kupac ima opciju, odnosno pravo da kupi ili proda
određeni finansijski instrument po utvrđenoj ceni, koja se naziva strajk cenom, tj. cenom
izvršenja prava iz ugovora i na utvrđeni dan ili do isteka utvrđenog roka (rok do isteka).
3
Postoje i berze na kojima se trguje i robama i finansijskim instrumentima. Takve berze
nazivaju se mešovitim berzama.
2.1.
Segmentacija finansijskog tržišta
Finansijska tržišta se mogu sistematizovati na sledeći način: tržište novca i tržišta
kapitala.
Tržište novca čine svi dužnički papiri sa rokovima dospeća do godinu dana. Svi dužnički
papiri čiji je rok dospeća duži od godinu dana (obveznice) kao i akcije (koje nemaju rokove
dospeća) spadaju u tržište kapitala.
Grafikon br. 1
: Struktura finansijskog tržišta
3
Frederic S. Mishkin,
Monetarna ekonomija, bankarstvo i finansijska tržišta
, prevod sa engleskog jezika, Data
Status, Beograd, sedmo izdanje, 2006., str. 320.
