Berzanski posrednici

UVOD

U berzanskom trgovanju mogu učestvovati samo ovlašćeni učesnici –

berzanski posrednici

koji

uspostavljaju vezu izmedju prodavaca i kupaca berzanskog materijala. Berzanski posrednici
imaju izuzetno značajnu ulogu u funkcionisanju finansijksih tržišta, a posebno u berzanskoj
trgovini. Iako postoji više vrsta, mogu se podeliti u dve osnovne grupe:

brokeri i

dileri.

Postojeci

Zakon o berzama, berzanskom poslovanju i berzanskim posrednicima

berzanske

posrednike definiše mnogo šire. To mogu biti:

Eskontne firme

Lombardne firme

Žiro firme

Založni zavodi i zalagaonice

Menjačnice

Otkupne firme

Brokersko – dilerske firme.

Iako zakon dopušta širok spektar učesnika u berzanskom trgovanju, u praksi se najčešće
pojavljuju brokersko-dilerska društva.

1. POJAM BERZANSKIH POSREDNIKA

Berzanski posrednici su značajna grupa učesnika na finansijskim tržištima. Njihova
karakteristika je da ne kreiraju svoje finansijske instrumente, već poslovanjem doprinose lakšem
odvijanju finansijskih tokova.

Berzanski posrednici su finansijske institucije, lica koja učestvuju u trgovini na finansijskim
tržištima. Ova definicija uključuje učesnike koji posluju u ime i za račun drugog lica i učesnike
koji nastupaju u svoje ime i za svoj račun. U prvom slučaju radi se o brokerima, a u drugom o
dilerima. Berzanski posrednici se moraju registrovati kod nadležnih državnih organa, moraju
imati dozvolu za rad, koju izdaju nadležni državni organi.

Berzanski posrednici obavljaju sledeće poslove: trgovina HOV, davanje konsultantskih usluga u
vezi sa emisijom i prometom HOV, vodjenje portfolija HOVza račun korisnika usluga, čuvanje
HOV, vršenje poslova u vezi sa prometom HOV.

Dugalić V., Štimac M., Osnove berzanskog poslovanja, Stubovi kulture, Beograd 2011. str. 157

U savremenim uslovima berzanskim posrednicima se daje mogućnost da se bave i bankarskim
poslovima, a narocito prikupljanjem slobodnih novčanih sredstava.

Uopšteno, većina berzanskih posrednika, istovremeno, obavlja i brokerske i dilerske poslove za
svoje klijente, otuda je i opšti naziv za njih:

brokersko-dilerske kuce ili društva.

Berzanski

posrednici nude veliki broj usluga širokom krugu učesnika na finansijskom tržištu, od kojih su
najznačajnije:

1. usluge izvršavanja naloga za kupovinu i prodaju – obuhvata različite vrste naloga, od

kojih su tri najpoznatija:
a) tržišni nalog
b) limitirani nalog
c) stop nalog

2. mogućnost kratkoročnog kreditiranja – odobravanje kredita odredjenim kategorijama

klijenata,

3. davanje besplatnih sigurnosnih boksova za čuvanje HOV – nudjenje sefova kako bi se

sprečila mogućnost nestajanja, kradje ili uništenja

4. besplatno deljenje literature – izdavanje edukativne literature,uglavnom za početnike
5. investiciono savetovanje i stručni konsalting – nude široku lepezu savetodavnih i

konsultantskih usluga koje pružaju eksperti i analitičari

6. investiciona istraživanja i analize – bave se poslovima istraživanja zbivanja na tržištu,

analizom trendova i predvidjanjem budućih mogućnosti i kretanja

7. poslovi upravljanja aktivom (portfolio menadzmenta) – nude kreiranje i vodjenje

portfolia za klijente ili kombinovanje investicione aktivnosti sa osiguranjem, štednjom ili
penzionom zaštitom

8. ostale usluge – u ovu kategoriju spadaju: vodjenje računa klijenta, sravnjivanje naloga,

davanje poklona, besplatni seminari i slično.

2. OBAVEZE I PRAVA BERZANSKIH POSREDNIKA

Berzanski posrednici imaju specifične obaveze i prava, što je posledica posebnog položaja koji
imaju u berzanskom trgovanju.

Obaveze

posrednika su:

1. Da postupaju u skladu sa dobijenim nalogom. Berzanski nalozi imaju naredbodavni

karakter i obavezuju posrednika na izvršavanje. Posrednik može da odstupi od izvršenja
naloga ali samo pod uslovima koji su predvidjeni u ugovoru i u skladu sa pravilima berze,
uz saglasnost nalogodavca.

http://www.scribd.com/doc/95857851/FINANSIJSKA-TRZISTA

Petrović P., Berze i berzansko poslovanje, Prometej, Beograd 2009. str. 129, 130

brokersko - dilerska društva mogu besplatno nuditi sefove za čuvanje HOV, da bi sprečila
mogućnost nestajanja ili oštećenja HOV.

pružanje savetodavnih i konsultantskih usluga.

4. POJAM BROKERA I DILERA

Razvijeno finansijsko tržište karakteriše postojanje velikog broja učesnika koji su specijalizovani
za obavljanje poslova posredovanja na finansijskim tržištima. To su berzanski posrednici koji
predstavljaju vrlo heterogenu grupu učesnika i najčešće se pravi razlika izmedju brokera i dilera.

4.1 BROKERI

Po važećem

Zakonu o berzama i berzanskom poslovanju

, berzanske posrednike koji obavljaju

brokerske poslove mogu osnivati pravna i fizička lica. Brokeri obavljaju poslove u tudje ime i za
tudj račun uz plaćanje brokerske provizije.

Na savremenim finansijskim tržištima pojam broker se javlja u četiri značenja i to kao berzanski
posrednici:

1. u poslovima na berzi – osoba koja posreduje izmedju kupca i prodavca, i koja za svoje

usluge naplaćuje proviziju.

2. u trgovini nekretninama – osoba koja predstavlja prodavca, proviziju dobija tek nakon

prodaje nekretnine.

3. u poslovima osiguranja – osoba koja pronalazi najbolji aranžman osiguranja za svog

klijenta, a zatim mu prodaje polisu osiguranja.

4. u trgovini polovnim stvarima – osoba koja je uključena u trgovinu polovnim stvarima za

račun klijenta.

Zakon dopušta tri vrste brokera:

1. brokeri berze – lica koja su zaposlena na berzi i ovlašćena za berzansku trgovinu,
2. brokeri članova berze – lica koja su članovi berze ovlastili za berzanski i vanberzanski

promet,

3. nezavisni brokeri – lica koja su ovlašćena samo za vanberzansko trgovanje.

http://www.scribd.com/doc/95857851/FINANSIJSKA-TRZISTA

Dugalić V., Štimac M.

Opt.cit., str. 159

Petrović P.,

Opt.cit., str. 127.

Dugalić V., Štimac M.

Opt.cit., str. 159.