Berzanski posrednici - Brokeri
Na početku ovog naseg izlaganja o berzanskim posrednicima moraćemo da se
osvrnemo na neka osnovna razgranicenja u pojmovima vezanih za
posrednike,berzu i poslovanje na berzi.Kao sto se iz naslova vidi sta je tema ovog
projekta,ja ću se potruditi da ove pojmove priblizim i obrazlozim prvo
teorijski,dotičući i osnove berzanskog prava,pa i praktično na primeru jedne
brokerske kuće.Pokazaću i kako u globalu funkcionise profesija-BROKERA I
DILERA,naravno,dati odgovor ko su oni i šta rade.
Kao što sam rekao,krenućemo prvo od razgraničenja u određenim berzanskim
sistemima.U anglosaksonskom sistemu članovi berze su ujedno i berzanski
posrednici,koji posluju na berzanskom tržištu ili kao Dileri(istupaju u svoje ime i
za svoj račun prema klijentima i na preprodaji tzv. tržišnog materijala i razlici u
ceni zarađuju) ili kao Brokeri ( istupaju kao zastupnici ili komisionari i zaradjuju
proviziju na osnovu usluga koje vrše za svoje klijente.
U germanskom sistemu članovi berze i berzanski posrednici su različita
lica.Članovi (a to su samo banke i druge finansijske organizacije) imaju pravo da
posluju na berzanskom tržištu isključivo preko posrednika (državni službenici-
fizička lica koje koje imenuje država i koji ne mogu da stupaju u neposredni
odnos sa klijentima-posrednicima,već isključivo preko članova).
U romanskom sistemu postoje samo berzanski posrednici,koji imaju isti status
kao i posrednici u germanskom sistemu,s tim što neposredno posreduju između
klijenata-posetilaca berze.U Francuskoj su funkciju berzanskih posrednika
preuzela berzanska društva,koja nisu državne službe,već,čista trgovačka
društva,čime se i ova zemlja približila konceptu samostalnih berzi.
U NAŠEM berzanskom pravu,član berze može biti:Prvo,pravno lice koje dobija
saglasnost Narodne banke za obavljanje trgovine i koje je istovremeno
registrovano i kao berzanski posrednik(a to mogu biti banke,poštanska štedionica
i osiguravajuća društva) i drugo,pravno lice koje dobija saglasnost Komisije za
hartije od vrednosti i koje je registrovano kao berzanski posrednik(eskontne
firme,lombardne firme,zalagaonice,menjačnice,otkupne firme,brokeri i dileri.
Trgovina na berzi se odvija između berzanskih posrednika (članova berze) koji
moraju ispuniti rigorozne kadrovske, organizacione i finansijske standarde kako
bi bili primljeni u članstvo.Članovi imaju mesto na berzanskom parketu što je
tradicionalni naziv za pravo da se učestvuje u trgovini. Veliki broj berzi ima
ograničen broj ovih mesta čijom se kupovinom odnosno zakupom, uz ispunjenje
drugih strogih uslova, stiče eksluzivno pravo kupovine na berzi. Samo ovi
ovlašćeni igrači imaju pravo pristupa berzanskom parketu što uz poštovanje
rigoroznih pravila između samih članova i prema klijentima unosi neophodnu
dozu poverenja i sigurnosti u berzanski posao.
Berznski posrednici su finansijske institucije,odnosno lica,koja učestvuju u
trgovini na finansijskom tržištu.
Berzanski posrednici su u početku imali monopolski položaj državnih
službenika.Danas je funkcija berzanskih posrednika u većini zemalja
demonopolizovana i propisana je obavezna korporativna organizacija.Prava i
obaveze berzanskih posrednika regulisani su kroz trgovačko
zakonodavstvo.Regulativa je proširena i uobličena zakonima koji su regulisali
sekundarno tržište finansijske aktive,ili posebnim zakonima o efektivnim i
robnim berzama,što je dovelo do postepenog diferenciranja u položaju
berzanskih posrednika na berzama efekata i robnim berzama.
Berzanski posrednici obavljaju transakcije na sekundarnom tržištu kapitala na
kojem dolazi do kupovine i prodaje hartija od vrednosti koje se već nalaze u
prometu.Postoje dva tipa berzanskih posrednika kod nas,a to su:BROKERI i
DILERI.
Predmet delatnosti brokerskih posrednika je:
• trgovina hartijama od vrednosti
• pružanje savetodavnih usluga u vezi sa emisijom i trgovinom hartijama od
vrednosti
• čuvanje hartija od vrednosti
• vođenje portfelja hartija od vrednosti za račun korisnika usluga
• drugi poslovi u vezi sa trgovinom hartijama od vrednosti.
U novije vreme ,zahvaljujući razvoju finansijskog tržišta i demonopolizacije uloge
berzanskih posrednika,stvorena je mogućnost berzanskim posrednicima da se
bave i bankarskim poslovima.
Brokeri
Brokeri su berzanski posrednici. Oni imaju dozvolu za pristup na berzu i
ovlašćeni su da sklapaju berzanske poslove kao kupci i kao prodavci. Poslove
obavljaju u svoje ime za tuđ račun, tj. za račun nalogodavca. Nalogodavac na taj
način može ostati nepoznat (što zavisi i od pravila koja važe na određenom
tržištu), ali on u potpunosti snosi rizik preduzetog posla. Berzanski posrednici
(brokeri) ne snose rizik i ne mogu davati garancije za krajnji ishod posla. Oni
posluju samo sa drugim ovlašćenim posrednicima, a predmet trgovine mogu biti
