Biodiverzitet – definicija, podela i opšte karakteristike
Biodiverzitet je neologizam nastao od reči
bio
i
diverzitet
.
Početkom osamdesetih godina,
Thomas Lovejoy
uvodi pojam "
biološki diverzitet
"
(biological diversity, Lovejoy , 1980), a nekoliko godina kasnije (1986), na forumu o
biološkom diverzitetu u SAD, entomolog
E.O.Wilson
prvi put koristi termin "biodiverzitet"
(biodiversity).
Do danas ne postoji standardna, opšteprihvaćena definicija biodiverziteta.
U najširem smislu, biodiverzitet označava sveobuhvatnu varijabilnost života: biljaka,
životinja, gljiva i mikroorganizama. Jednostavnije rečeno, biodiverzitet se definiše kao:
raznovrstnost života na zemlji na svim njegovim nivoima, od gena do
ekosistema, i ekološki i evolutivni procesi koji ga stvaraju.
Prema Konvenciji o biološkoj raznovrsnosti (CDB - Convention on Biological
Diversity), donetoj na Konferenciji UN o životnoj sredini i razvoju (UNCED) u Rio de
Žaneiru 1992. godine, biodiverzitet je definisan kao "varijabilnost među živim
organizmima, uključujući između ostalog, kopnene, morske i druge vodene ekosisteme čiji
su oni deo; ovo uključuje diverzitet unutar vrsta, između vrsta i između ekosistema".
U svakom slučaju, biodiverzitet ili "biološka raznovrsnost" označava sveukupnost
gena, vrsta i ekosistema na Zemlji.
Ovaj pojam uključuje
tri međuuslovljena organizacijska nivoa diverziteta
:
genetički diverzitet
- raznovrsnost genetskog materijala jedinki i populacija
iste vrste
specijski diverzitet
- sveukupnost organskih vrsta na Zemlji od nastanka
života do danas. Bogatstvo vrsta (species richness) kao mera specijskog
diverziteta predstavlja broj vrsta u određenom regionu i često se (pogrešno)
između ova dva pojma stavlja znak jednakosti
ekosistemski diverzitet
- raznovrsnost staništa, životnih zajednica,
ekosistema i ekoloških procesa
Vitaker
(1972) je opisao tri termina za
merenje biodiverziteta
:
alfa, beta i gama
diverzitet.
Alfa diverzitet
se odnosi na raznovrsnost unutar određene oblasti ili ekosistema, i
obično je izražen brojem vrsta (tj.bogastvom vrsta) u tom ekosistemu. Npr., ako pratimo
efekat koji britanska obrada zemlje ima na raznovrsnost ptica u određenoj regiji zemlje,
onda bismo mogli porediti raznolikost vrsta unutar različitih ekosistema, kao što su
netaknuta listopadna šuma, dobro uređeno šiblje koje se graniči sa malim pašnjakom i
veliko plodno polje. Možemo ići kroz bilo koji od ova tri ekosistema i brojati vrste koje
vidimo; ovo nam daje alfa diverzitet za svaki ekosistem.
Ako ispitujemo promene u raznovrsnosti vrsta između ekosistema, onda merimo
beta diverzitet
. Brojimo konačan (ukupan) broj vrsta koje su jedinstvene u svakom
ekosistemu sa kojim se porede. Npr., beta diverzitet između šumskog područja i staništa
gde je šiblje je 7 (što predstavlja 5 vrsta nađenih na šumskom staništu a ne u šiblju, plus 2
vrste nađene u šiblju a ne na šumskom staništu). Tako, beta diverzitet nam dozvoljava da
poredimo raznolikost između ekosistema.
Gama diverzitet
je mera opšte raznovrsnosti za različite ekosisteme unutar nekog
regiona. Hanter (2000) definiše gama diverzitet kao “geografsko-tabelarna raznolikost
vrsta”.
Tabela: Alfa, beta i gama diverzitet za hipotetičke vrste ptica u 3 različita ekosistema
Hipotetičke
Vrste
Šumsko
stanište
Stanište rastinja
ili šiblja
Stanište otvorenog
polja
Alfa diverzitet
10
7
3
Beta diverzitet
Šumsko stanište vs.
šiblja (rastinja)
Rastinje vs. otvoreno
polje:8
Šumsko stanište
vs. polje:13
Gama diverzitet
14
A
X
B
X
C
X
D
X
E
X
F
X
X
G
X
X
H
X
X
I
X
X
J
X
X
K
X
L
X
X
M
X
N
X
