Upravljanje i zastita prirode na globalnom nivou
Biodiverzitet, konvencije o biodiverizitetu
Očuvanje biološke raznovrsnosti planete smatra se savremenim pristupom
iako se korijeni ovakve filozofije mogu naći u najranijim civilizacijama i mnogim
religijama. Termin biodiverzitet prihvaćen je tokom posljednje dijve decenije,
međutim, njegova implementacija u savremeno globalno društvo nailazila je na
mnoge prepreke.
Pojam biodiverzitet ili biološka raznovrsnost bi se najopštije mogao definisati kao
sveobuhvatnost svih oblika života. Naučno preciznija definicija pod pojmom
biodiverzitet podrazumijeva sveukupnost gena, vrsta i ekosistema, pri čemu svaki od
njih imaju svoj prostorni i vremenski kontinuitet na našoj planeti.
Konvencija o biodiverzitetu (Convention on Biological Diversity, CBD)
usvojena je na drugoj konferenciji UN o životnoj sredini i razvoju (the United Nations
Conference on Environment and Development, UNCED) koja je održana od 3. do 14.
juna 1992. godine u Rio de Žaneiru. Rio Samit predstavlja formalnu konferenciju
zvaničnih vladinih delegacija i prekretnicu u odnosu čoveka prema životnoj sredini.
Problem zaštite životne sredine posmatran je mnogo šire, čime su inicirane
konkretne aktivnosti u cilju rešavanja suštinskih pitanja razvoja i zaštite životne
sredine na globalnom nivou. Najveći uspeh Rio Samita ogleda se u potpisivanju i
usvajanju mnogih dokumenata od kojih su najvažniji:
Deklaracija o životnoj sredini i razvoju
– Rio deklaracija: koja
predstavlja međunarodni koncenzus između politike i razvoja životne
sredine
Konvencija o klimatskim promenama
: predstavlja pravno
obavezujući dokument, i ima za cilj stabilizaciju koncentracije gasova sa
efektom staklene bašte u atmosferi, prvenstveno gasova antropogenog
porijekla, na nivou koji bi smanjio opasan uticaj na klimatske promjene.
Konvencija o biološkoj raznovrsnosti
: je još jedan pravno
obavezujući dokument donijet na Rio Samitu ratifikovan od strane svih
zemalja učesnica samita koje su se ovim putem obavezale da će
razviti plan zaštite staništa i vrsta, obezbijediti fondove i tehnologiju u
cilju sprovođenja zaštite, formirati pravne regulative i prihvatiti rizike
koje se mogu javiti tokom biotehnološkog razvoja.
Princip o upravljanju, zaštiti i održivom razvoju svih tipova šuma
:
naglašava važnost održivog upravljanja šumama širom sveta. Sadrži 17
principa na koje su se obavezale zemlje potpisnice;
Agenda 21 – akcioni plan održivog razvoja za 21. vek
: je
najznačajniji dokument potpisan na ovom Samitu. Sadrži plan
konkretnih ciljeva i zadataka čija se implementacija planira u toku 21.
veka u oblasti održivog razvoja na svim nivoima.
Konvencija o biodiverzitetu u sebi sadrži tri glavna cilja:
Konzervaciju biološke raznovrsnosti,
Održivo korištenje biodiverziteta i
Jednakost u razmjeni koristi koje proističu iz korištenja genetičkih
resursa.
Konvencija o biodiverzitetu stupila je na snagu 29. decembra 1993. godine i do
danas su je ratifikovale 193 zemlje. Sekretarijat Konvencije o biodiverzitetu nalazi se
u Montrealu.
Pod pokroviteljstvom Ujedinjenih Nacija svake godine, 22. maja obeležava se dan
zaštite biodiverziteta i svake godine posvećen je posebnoj temi u cilju podizanja
svijesti o esencijalnim globalnim problemima današnjice.
Decenija usvajanja Konvencije o biodiverzitetu obilježena je na dan zaštite
biodiverziteta (IDB, International Day for Biological Diversity) 2002. godine i
posvećena je “Biodiverzitetu Šuma” (sl.1.) čime naglašava njegovu važnost za
globalno okruženje i ljudsko zdravlje i blagostanje.
“Biodiverzitet Šuma” proglašen je i za temu kojom se obilježava IDB 2011.
godine (sl.10.) i naglašava potrebu za podizanju svesti o njegovoj važnosti.
Tokom priprema za Svjetski samit u Riu, koji je održan u junu 1992. godine, dalje je
razmatrana definicija dezertifikacije i napravljene su neke izmjene u formulaciji, a
definicija je data u Agendi 21. Ova nova definicija izgleda ovako: “degradacija
zemljišta u aridnim, semi-aridnim i suhim sub-humidnim područjima koja je posljedica
klimatskih varijacija i ljudske aktivnosti.” Glavna razlika između ove dvije definicije leži
u kasnijem izričitom obuhvatanju klime kao glavnog uzroka. Postoji nekoliko razloga
za prihvaćanje ove druge definicije
. Prvo
, ona redukuje značaj ljudskih aktivnosti u
prvoj definiciji kao primarno odgovornih.
Drugo
, otvara mogućnost zemljama koje su
pogođene dezertifikacijom da mogu da tvrde da odgovornost leži također na
zemljama koje su prouzrokovale klimatske promjene na globalnom nivou, odnosno,
one iz industrijskog svijeta. Prihvaćanje takve uzročnosti može dovesti do polaganja
prava na kompenzaciju u isplati onih koji pate od dezertifikacije.
. Skup globalnih podataka
Postoje dva glavna izvora podataka o dezertifikaciji na globalnom nivou. Jedan
dio pruža Program Globalne Procjene Degradacije Zemljišta koji vodi Univerzitet u
Wageningenu u Holandiji, za Organizaciju UN za Ishranu i Poljoprivredu (FAO).
Na osnovu mišljenja eksperata u ovoj oblasti, oni pokušavaju da ocijene pojavu i
jačinu degradacije zemljišta na kontinentalnom nivou. S obzirom da su podaci
predstavljeni u odnosu 1: 10 miliona, pružaju malo detalja ali oni čine prvi korak ka
identifikovanju i razumijevanju procesa degradacije zemljišta. Drugi glavni skup
podataka koji se često citira dolazi iz Međunarodnog Centra za istraživanja aridnog i
semiardnog zemljišta na Tehničkom univerzitetu u Teksasu, SAD. Ovi podaci
pokrivaju područja za koje se smatra da su pogođena degradacijom zemljišta i
vegetacije. Što se tiče degradacije vegetacije, opisuju se promjene u sastavu i
veličini vegetacionog pokrivača, kao na primjer, gdje su perene zamijenjene
jednogodišnjim biljkama, ili gdje su šume iskrčene radi kultivisanja. Kao rezultat
svega toga, ovi podaci obuhvataju daleko veće površine od onih koje se smatraju da
su pogođene degradacijom, s obzirom da uključuje mnoga područja gdje dolazi samo
do izmjene u vegetaciji a ne i do erozije zemljišta. Kod mnogih travnjaka u Africi je
došlo do degradacije vegetacije, odnosno do izmjene u sastavu pašnjaka kao
rezultat manje količine kišnih padavina ili uslijed intenzivnije ispaše. U nedostatku
erozije zemljišta, potrebno je zapitati se da li takva područja zaista treba uključiti u
ukupnu procjenu dezertifikovanih površina. Korišćenjem prvog skupa podataka
dobijamo 19.5% suhog zemljišta u svijetu koje se smatra da pati od dezertifikacije,
dok nam drugi skup govori da je 69.5% područja pod suhim zemljištem degradirano.
Postoje mnogi koji sumnjaju u tačnost i korisnost obe ove grupe podataka. Činjenica
je da je preciznost ovih podataka neznatna u odnosu na obim analize. Što se tiče
njihovog iskorištavanja, ovakvi podaci su obično organizovani za prikazivanje
važnosti dezertifikacije kao globalnog problema, u poređenju sa drugim globalnim
