1
SKRIPTA IZ BIOHEMIJE
by zima
2
1.
VODA
Voda se u organizmu nalazi u dva oblika:
-
vezana
, u obliku hidratacione vode tjelesnih proteina,
-
slobodna
, kao rasvarač organskih i neorganskih materija.
Voda se u organizmu također može podijeliti na intracelularnu i ekstracelularnu.
Osobine vode
Dipolarni karakter
– nesimetričan raspored atoma kisika i vodika u molekuli. Ugao između
vodikovih atoma iznosi 105⁰ pa se težišta pozitivnog i negativnog naboja ne pokrivaju u jednoj
tački, te razlikujemo jedan pozitivan i jedan negativan pol.
Dielektri
čna konstanta
– broj koji pokazuje koliko će se puta dvije čestice različito nabijene slabije
privalčiti ako se između njih nalazi neka supstanica. Dielektrična konstanta vode iznosi 81.
Povr
š inski
napon
– Površinski napon vode nastaje zbog pojave da na njene površinske molekule
jače djeluju kohezione nego adhenizone sile. Zbog sile površinskog napona svaka tečnost zauzima
oblik kugle i ima najmanju površinu. Primjer: emulgovanje masti u crijevnom sadržaju - soli žučnih
kiselina snižavaju površinski napon vode.
Viskoznost
- proporcionalna je vremenu proticanja tečnosti kroz kapilaru i gustini ispitivane
tečnosti. Viskoznost vode iznosi 1 mPa*s
Specifi
čna toplota
– jednaka je količini toplote koju treba dovesti jedinici mase (1 Kg) da bi se njena
temp. povisila za jednicu temperature (1⁰C).
Toplota
isparavanja
– jednaka je količini toplote koju treba dovesti jedinici mase na temperaturi
ključanja da bi ona isparila.
Uloge vode u organizmu
Voda kao gradivni materijal
- 70 % vode u organizmu
4
Na promet vode u organizmu utiče i bubreg i nadbubrežna žlijezda- renin angiotenzin-aldosteron
sistem.
Poremećaji prometa vode u organizmu
Poliurija
- Izlučivanje urina preko 1,5 litara dnevno.
Oligourija
- Dugotrajno smanjenje lučenja urina.
Anurija
- Dugotrajni prestanak lučenja urina.
Nikturija
- Lučenje veće količine urina noću nego danju.
Polidipsija
- Povećano unošenje vode u organizam.
Edemi
- Prekomjerno nakupljanje međućelijske tečnosti u tkivima.
Dehidratacija
- Gubitak vode iz organizma.
DIUREZA
– količina izlučene mokraće u toku 24 sata
MIKCIJA
– proces odstranjivanja mokreće iz mokraćnog mjehura u vanjsku sredinu.
2.
MINERALNE SOLI
Uloge mineralnih soli u organizmu:
Nosioci osmotskog pritiska u tjelesnim te
čnostima
. U tjelesnim tečnostima osmotski prtisak
iznosi od
757
kPa do
808 kPa
ili
303
miliosmola. Glavni nosilac
osmotskog pritiska
u
ekstracelularnoj tečnosti je natrijum- hlorid, a u intracelularnoj je kalijum- fosfat.
Uloga u stvaranju membranskog potencijala
. Električni dvosloj, sloj katjona na vanjskoj i sloj
aniona na unutrašnjoj strani ćelijske membrane čini
membranski potencijal ili potencijal
mirovanja
. Njegova vrijednost iznosi
70
–
90 mV
. To je razlika koncentracije K jona sa vanjske
i unutrašnje strane. Ovo se održava aktivnim transportom (K/Na pumpa).
Razdraženjem ćelije membranski potencijal se mijenja. Vanjska površina je negativna, a
unutrašnja pozitivna. To se naziva
akcioni potencijal
.
5
Stanje ć. membrane za vrijeme mirovanja i razdraženja
Uloga
u odr
ž avanju
razdra
ž ljivosti
nervnog
sistema
. Đerđijeva formula govori kako postoji
stalni odnos koncentracija jona, tj. sa povećanjem količnika raste razdražljivost mns.
(
K
+
)(
HCO
3
-
) (
HPO
4
--
)/ (
Ca
++
) (
Mg
++
)(
H
+
)= const.
Uloga u održavanju disperzietea nekih proteina.
Uloga u održavanju elektrohemijske reakcije.
Pufersko djelovanje na pH vrijednosti.
Uloga u održavanju
čvrstoće skleleta.
(Ca u koštanom sistemu)
Uloga u sitezi sone kiseline i natrijum- hidrogenkarbonata.
Uloga kao aktivatori enzima.
Katjoni i anjoni
Krvna plazma
Ekstracelularna tečnost Intracelularna tečnost
Na
142
144
14
K
5
4
157
Ca
2,5
1,25
1
Mg
1,7
0,7
12
Cl
103
114
3
P
1,1
1,1
68
S
0,5
0,5
0,5
HCO
3
27
10
27
Tabela. Raspodjela jona u krvnoj plazmi, međućel. supstanici i unutar ćelija
Katjoni
Natrijum (Na).
U sastavu NaCl-a je glavni nosilac osmotskog pritiska ekstracelularne tečnosti. Ima ulogu u
održavanju membranskog potencijala. Ulazi u sastav NaCl pufera zajedno sa hemoglobinom i čini 80 %
puferskog kapaciteta u krvi.
Kalijum (K).
U sastavu KPO
4
glavni je nosilac
osmotkog
pritiska
intracelularne tečnosti. Ulaze u sastav
neorganskog fosfatnog pufera. Održavaju prirodni ćelijski potencijal, te ima ulogu u razdražljivosti nervno-
mišićnog sistema. Ako se poveća konc. K, poveća se razdražljivost.
Kalcijum (Ca).
Soli kalcijuma su glavni
dijelovi
mineralnih
tvari
ko
š tanih
sistema
. Učestvuje u koagulaciji krvi
- aktivira tromboplastin koji se prevodi u trombin. Aktivira trombin također koji predvodi fibrinogen u
fibrin. Učestvuje u radražljivosti nervno-mišićnog sistema. Ako se poveća konc. Ca, smanji se razdražljivost.
7
Prave rastvore
-
amikroni. čestice manje od 1nm, nevidljive za mikroskop, prolaze samo kroz
semipermeabilne membrane.
Koloidi
-
ultramikroni. čestice do 1 do 10 nm, vidljive na elek. mikroskopu, odvajaju se
ultrafiletrima.
Suspenzije
i emulzije
-
mikroni. veće od 100nm, vidljive na običnom mikroskopu, odvajaju se
običnim filter papirom.
- Difuzija
- kretanje čestica rastvorene supstanice sa mjesta veće ka mjestu manje koncentracije.
Primjeri: Difuzijom se resorbuju susptanice iz crijevnog trakta u krv, kiseonik iz alveola u krv, CO2 iz krvi u
alveole itd.
- Osmoza
- kretanje rastvarača sa mjesta manje ka mjestu veće koncetracije kroz semipermeabilnu
membranu. Primjeri: Resorpcija vode iz crijevnog trakta u krv i iz krvi u crijeva prilikom proljeva itd.
- Izotonija
- stalna vrijednost osmotskog pritiska u tjelesnim tečnostima i iznosti 757,5- 808 kPa ili
303 miliosmola. To je najstarija homeostaza ( izotermija je najmlađa; na nivou ptica i sisara). Ako je
osmostki pritisak manji od normlanog javlja se hipotonija, povećana količina rastvarača (veći unos vode u
organizam). Ukoliko je veći, javlja se hipertonija (veći unos soli u organizam).
- pH vrijednost
- negativni logaritam vodonikovih jona.
- Acidobazna homeostaza
- stalna vrijednost pH u krvi od
7,3
do
7,5,
neutralno. Povećanje pH se
zove alkaloza, a smanjenje acidoza.
- Acidoze
:
Fiziološke
( pomjeranje pH krvi od 7,4 do 7,3)- mišićni rad i
patološke
(ispod 7,3) i dijeli
se na:
Respiratorne
- nastaju pri povećanju CO
2
u krvi. CO
2
sa vodom daje kiselinu i izaziva acidozu.
Metaboličke
- u slučaju šećerne bolesti (tj ketonemije) i u slučaju proljeva gdje se gube velike
količine bazne soli.
- Alkaloze
:
Fiziološka
( od 7,4 do 7,5) - na velikim nadmorskim visinama i patološka ( iznad 7,5)
koja može biti
respiratorna
i
metabolička
također.
- Puferi
- smjesa slabe kiseline i njene soli sa jakom bazom i obrnuto. Pufer je također smjesa
kisele i bazne soli.
Kapacitet pufera - mjeri se količnikom baze ili kiseline koju treba dodati rastvoru da bi se pH tog
rastvora promijenio za jednu pH jedinicu.
Puferska snaga - sposobnost pufera da se odupire promjeni pH
U krvi ima više puferkih sistema :
1. Hemoglobin sa na NaCl
2. Neorganski puferi
: hidrogen karbonati i fosfatni pufer
