Biološka bezbjednost u laboratoriji

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxx

SEMINARSKI RAD

ORGANIZACIJA
LABORATORIJSKO-MEDICINSKE SLUŽBE

- Biološka bezbjednost u laboratoriji -

MENTOR: STUDENT:
xxxxxx xxxxxxxxxxx

xxxxxxxxxxxxxxxxx

SADRŽAJ

Uvod ............................................................................................................. 2

1. Mikrobiološka procjena rizika

................................................................. 3

2. Nivoi biološke bezbjednosti 1 i 2 (osnovne laboratorije)

........................ 5

3. Nivo 3 biološke bezbjednosti (izolovana laboratorije)

.......................... 13

4. Nivo 4 biološke bezbjednosti (maksimalno izolovana laboratorija) ...... 17

Zaključak .................................................................................................... 21

Literatura .................................................................................................... 22

1. Mikrobiološka procjena rizika

Suština primjenjivanja biološke bezbjednosti je procjena rizika.
Dok postoje mnoga raspoloživa pomoćna sredstva u procjeni rizika određene
procedure ili eksperimenta, najvažnija komponenta je stručna procjena.
Procjenu rizika trebalo bi da obavljaju pojedinci koji su najbolje upoznati sa
specifičnim karakteristikama organizama koji se razmatraju za upotrebu,
opremom i procedurama koje treba upotrebiti, primercima životinja koji se
mogu upotrbiti, kao i sa opremom za čuvanje i raspoloživim prostorijama.

Direktor laboratorije ili glavni istraživač odgovoran je za sprovođenje te

adekvatne i blagovremene procjene rizika, kao i za tjesnu saradnju sa
komitetom za bezbjednost date institucije i osobljem zaduženim za biološku
bezbjednost, na obezbjeđivanju odgovarajuće opreme i prostorija raspoloživih za
realizaciju posla koji se razmatra. Kada se jednom obavi, na procjenu rizika
trebalo bi se rutinski vraćati i revidirati kada je to potrebno, uzimajući u obzir
pribavljanje novih podataka od važnosti za nivo rizika kao i druge relevantne nove
informacije iz naučne literature. Jedno od najkorisnijih sredstava raspoloživih
za obavljanje procjene mikrobiološkog rizika je sastavljanje rizičnih grupa
mikrobioloških agenasa.   Međutim, jednostavno oslanjanje na grupisanje rizika
za određeni agens je nedovoljno za sporvođenje procene rizika.
         Drugi faktori koje treba razmotriti kao odgovarajuće su:
   1.

Patogenost agensa i infektivna doza;

Potencijalni rezultat izloženosti;

Prirodni put infekcije;

Drugi putevi infekcije koji su rezultat laboratorijskih

postupaka (parenteralno, prenošenje vazduhom, unošenje preko usta);
5.

Stabilnost agensa u sredini;

Koncentracija agensa i zapremina koncentrisane materije kojom se rukuje;

Prisustvo odgovarajućeg domaćina (ljudskog ili životinjskog);

Raspoložive informacije iz studija o životinjama, izvještaja o laboratorijski

stečenim infekcijama i kliničkih izvještaja;
9.

Planirana aktivnost u laboratoriji (sonikacija, aerosolizacija, centrifugiranje);

10.

Bilo kakva genetska manipulacija organizmom koji može da poširi

dijapazon domaćina agensa ili izmjeni reagovanje agensa na poznate,
efikasne režime liječenja;
11.

Lokalna raspoloživost efikasne preventive ili tarapeutskih intervencija.

Na osnovu informacija potvrđenih tokom procjene rizika, nivo biološke
bezbjednosti može se odrediti za planirani rad, odgovarajuću ličnu zaštitnu
opremu koja je odabrana i standardne operativne procedure (SOP) koje
obuhvataju druge bezbjedonosne intervencije razvijene u cilju obezbjeđivanja
najbezbjednije mogućeg obavljanja posla.

Postupak projcene rizika opisan gore funkcioniše dobro kada postoje
raspoložive adekvatne informacije. Međutim, ima slučajeva kada nema
dovoljno informacija za odgovarajuću procjenu rizika, na primjer, sa
kliničkim ili epidemiološkim uzorcima prikupljenim na terenu. U ovim
slučajevima, treba zauzeti oprezan pristup rukovanju uzorcima.

1. Uvijek treba poštovati standardne mjere predostrožnosti, i barijernu zaštitu koja
se primjenjuje (rukavice, mantili, zaštita za oči), kad god se uzorci dobijaju od
pacijenata.
2. Osnovno čuvanje - postupci i procedure nivoa 2 biološke bezbjednosti treba da
budu minimalni zahtjevi za rukovanje uzorcima.
3. Transport uzoraka treba da zadovoljava nacionalna i/ili međunarodna
pravila i regulativu.

Neke dostupne informacije mogu da pomognu pri utvrđivanju rizika
rukovanja ovim uzorcima:
1. Medicinski podaci o pacijentu;
2. Epidemiološki podaci (podaci o bolestima i smrtnosti, pretpostavljni put
prenošenja, drugi podaci istraživanja o izbijanju);
3. Informacije o geografskom porijeklu uzoraka.

U slučaju izbijanja bolesti nepoznate etiologije, nacionalne stručne vlasti
i/ili Svjetska zdravstvena organizacija mogu da izrade odgovarajuća ad hoc
uputstva i postave ih na Internet (kao što je to bio slučaj sa SARS-om tokom
2003. godine) da bi tako pokazali kako uzorke treba pripremiti

za isporuku, kao i

nivo biološke bezbjednosti na kome ih treba analizirati.

Lična zaštita

1. Laboratorijski kombinezoni, mantili ili uniforme moraju se nositi sve
    vrijeme tokom rada u laboratoriji.
2. Odgovarajuće rukavice moraju se nositi tokom svih procedura koje mogu da
   uključuju direktni ili slučajni kontakt sa krvlju, tjelesnim tečnostima i
   drugim potencijalno zaraznim materijalima ili zaraženim životinjama. Poslije
   upotrebe, rukavice treba aseptički ukloniti i oprati ruke.
3. Osoblje mora da pere ruke po rukovanju infektivnim materijalima i životinjama,
    a prije napuštanja radnog prostora laboratorije.
4.

Zaštitne naočare, maske za lice (viziri) i druga zaštitna sredstva moraju se nositi

kada je neophodno zaštititi lice i oči od prskanja tečnosti, čvrstih predmeta i
izvora veštačkog ultraljubičastog zračenja.
5.

Zabranjeno je nositi zaštitnu laboratorijsku odeću van laboratorije, tj. u

kantinama, kafeterijama, kancelarijama, bibliotekama, drugim prostorijama za
osoblje i taoletima.
6.

Obuća otvorenih prstiju ne smije se nositi u laboratoriji.

Jelo, piće, pušenje, nanošenje kozmetike i rukovanje kontaktnim sočivima je

zabranjeno u laboratoriskom radnom prostoru.
8.

Skladištenje hrane i pića za ljude bilo gdje u laboratorijskom radnom prostoru je

zabranjeno.
9.

Zaštitna laboratorijska odjeća koja je korišćena u laboratoriji ne smije se odlagati

u iste ormariće i pretince kao i odjeća koja se nosi na ulici.

Procedure

1. Pipetiranje ustima strogo je zabranjeno.
2. Materijali se ne smiju stavljati u usta. Etikete se ne smiju lizati.
3. Sve tehničke procedure treba sprovoditi na način koji maksimalno
    smanjuje stvaranje aerosola i kapljica.
4. Upotrebu hipodermičkih igala i špriceva za injekcije treba ograničiti. Oni se ne
    smiju koristiti kao zamjena za pipetska sredstva ili u bilo koje druge svrhe osim
    za parenteralne injekcije ili uzimanje tečnosti od laboratorijskih životinja.
5. Svako prosipanje tečnosti, akcidenti, otovrena i potencijalna izlaganja
    infektivnim materijalima moraju se prijaviti laboratorijskom nadzorniku.
   O ovakvim akcidentima i incidentima treba voditi pisanu dokumentaciju.
6. Pisana pravila procedure za čišćenje svih prosutih tečnosti moraju se donijeti
i poštovati.