UNIVERZITET U SARAJEVU
PRIRODNO-MATEMATIČKI FAKULTET
ODSJEK ZA BIOLOGIJU, SMJER MIKROBIOLOGIJA
Seminarski rad iz predmeta Genetički inžinjerstvo
Tema: Bioterorizam
Mentor: prof. dr. Kasim Bajrović Studentica: Dženana Karadža
Sarajevo, oktobar 2016.
Šta je bioterorizam?
Bioterorizam je namjerno korištenje bilo kojih mikroorganizama, virusa, zaraznih tvari, ili
bioloških proizvoda koji se mogu dobiti kao rezultat biotehnologije, ili, korištenje bilo kojih
prirodno ili vještački dobivenih sastojaka mikroorganizama, virusa, zaraznih tvari, kako bi
uzrokovali bolest, smrt ili neku drugu biološku neispravnost ljudi, životinja, biljaka, ili nekih
drugih živih organizama a s ciljem utjecaja na ponašanje vlade ili kako bi došlo do zastrašivanja
civilnog stanovništva.
Dakle, bioterorizam je namjerno korištenje virusa, bakterija, toksina ili
drugih uzročnika izolovanih u namjeri da uzrokuju bolest ili smrt ljudi, životinja ili biljaka.
Biološki terorizam definiše se i kao mogućnost korištenja štetnih agensa od strane
pojedinaca ili grupe, motivisanih političkim, religioznim, ekološkim ili nekim drugim ideološkim
razlozima. Potrebne su jako skromne mikrobiološke vještine za proizvodnju i učinkovito
korištenje biološkog oružja.
Može se raditi o direktnom (onečišćenje zraka ili vode za piće) ili indirektnom djelovanju –
kontaminiranjem prehrambenih resursa (stočnog i ribljeg fonda, divljači, prehrambenih biljaka).
Biološki su agensi virusi, bakterije i njihove spore, gljivice, biljne štetočine, itd. Također postoji
i opasnost od jako virulentnih sojeva patogenih uzročnika (spore antraksa, spore uzročnika
plinske gangrene) ili onih za koje ljudi više nemaju imunitet (plućna kuga, velike boginje).
Biološko oružje se koristi u biološkom ratu s ciljem namjernog izazivanja masovnih infektivnih
bolesti ljudi, žživotinja i korisnog bilja u epidemijskim razmjerima i slabljenja ratnih potencijala
protivnika. Međunarodne konvencije koriste dvojne nazive kao “bakteriološko (biološko) oružje” i
“bakteriološki (biološki) rat”. Biološki i toksinski ratni agensi uključuju sve patogene
mikroorganizme kao što su virusi, rikecije, bakterije, gljivice i protozoe, prirodne, izmijenjene ili
sintetizirane (genetièkim inženjerstvom ili drugim biotehnološkim postupcima) i njihove toksine
ako su namijenjeni za nemiroljubive svrhe. To su mikroorganizmi koji se inficiraju i razmnožavaju
u ciljnom domaćinu uzrokujući kliničku bolest koja ubija ili onesposobljava organizam tog
domaćina. Prema definiciji NATO-a biološki i toksinski ratni agensi su mikroorganizmi i toksini
dobiveni od njih koji uzrokuju bolest ljudi, žživotinja i biljaka ili koji uzrokuju razgradnju tvari.
Prema Konvenciji o zabrani bakteriološkog (biološkog) i toksinskog oružja iz 1972. godine,
biološko i toksinsko oružje su mikrobiološke i druge tvari koje sadržavaju biološke agense ili
toksine bez obzira na njihovo porijeklo ili metodu proizvodnje, vrstu i količine koje nemaju pravno
opravdanje za profilaktičke, zaštitne i druge miroljubive svrhe. Pojam biološkog oružja je uveden
poslije II. svjetskog rata i dijelom je potisnuo dotadašnji pojam bakteriološko oružje. Međutim, niti
jedan od navedenih pojmova ne određuje neposredno organizme koji se upotrebljavaju. Pojam
bakteriološko oružje je nepotpun jer obuhvata samo bakterije i njihove toksine. Pojam biološko
oružje je bolji, ali preširok jer osim mikroorganizama obuhvata i višestanične organizme. Zato bi
najbolji naziv bio mikrobiološko oružje koji se međutim ipak ne koristi.
Bioterorizam kroz historiju
Ne postoje dokazi namjerne upotrebe biološkog oružja u modernim ratovima pa se stvarne
posljedice biološkog rata mogu teško predvidjeti. Procjene se temelje na prirodnim epidemijama i
eksperimentalnim laboratorijskim modelima što se ne može uzeti kao pravilo. Upotreba patogena
kao načina ratovanja je prvi put izričito zabranjena žŽenevskim protokolom 1925. godine. Razvoj,
proizvodnju i skladištenje biološkog i toksinskog oružja zabranjuje Konvencija o zabrani biološkog
i toksinskog oružja iz 1975. godine (BTWC) i Konvencija o zabrani hemijskog oružja iz 1993.
godine (CWC) u koju su uvršteni i neki toksini. Znakoviti su podaci američke vojske u II.
svjetskom ratu prema kojima je od ukupnog broja bolesnih 85,2 % bolovalo od infektivnih bolesti,
a samo 3,4 % ranjenih u borbi i 11,4 % ostalih povreda. Nakon usvajanja Konvencije o zabrani
usavršavanja, proizvodnje i uskladištenja bakteriološkog (biološkog) i toksinskog oružja te o
njihovom uništenju 1972. i stupanja na snagu 1975. godine, počinje vrijeme moderne
biotehnologije te se genetičkim inžinjerstvom otvaraju neslućene mogućnosti u raznim naučnim
područjima. Tada započinje i militarizacija biotehnologije ciljanim izmjenama strukture gena u
mikroorganizmima. Genetičko inžinjerstvo je unaprijedilo i razvilo potpuno nove tipove bioloških i
toksinskih ratnih agenasa, i to izmjenom određenog patogenog mikroorganizma koji se razlikuje od
njegovih roditelja, njegovom klasifikacijom u novi agens i proizvodnjom novih agensa koji
omogućuju kombinacije “poželjnih obilježja” kao što su kontrolirana virulencija i toksičnost
patogena.
